туойус диэнтэн хай
аата. Умнуллан хаалла, киһи хомойуох, Ол бар дьону умсугутар туойсуута. С. Тарасов
Былыр эр дьон дьахталлары, дьахталлар эр дьону хардарыта туойсуулара олус тэнийбит эбит. Эрчимэн

туохт.
1. Киһи дууһата долгуйар, уйадыйар гына ыллаа, туой, саҥар. ☉ Петь, говорить, звучать задушевно, чувственно, волнующе
Эр бэрдэ биир кыыска Иэйэрэ-туойара, ааттаһа, ардыгар уордайа. С. Данилов
Иэйэртуойар нарын куолас, чараас түү кынаттарынан тайаарбахтаан кэлэн, Дэнаган сүрэҕин ыгыта кууспаҕалаата. А. Федоров. [Хабдьы] ыҥырар, иэйэртуойар саҥата, бэрт хойуу, бэрт омуннаах: эбэ-эбэ-эбэ, эбээх-эбээх! Н. Заболоцкай
Этигэн тыллаах хомус иэйэтуойа этэрэ, эккэ-хааҥҥа иҥэрэрэ бэрт элбэх. С. Федотов
2. Улаханнык саҥа таһааран ытаа-соҥоо, сулан-кэлэн. ☉ Громко причитать, оплакивать кого-л., плакать по кому-л.
Бу киһиэхэ биэримэ диэн, ааттыы, иэйэтуойа сатаан кэбистим. Н. Неустроев
Көмө таһааралларыгар, ийэтэ Өрүүнэ инчэҕэй эттээх тулуйбатынан иэйдэ-туойда. Болот Боотур
Аан Далбар эмээхсиэн, уоскуй... Тыынар, тыыммат барыта сандал күн барахсаны Ыллыы көрсөллөр, Ыллыы атаараллар, Күн көрөрүгэр суланар-кэлэнэр, иэйэр-туойар айыылаах буолуо. И. Гоголев
Хаайыылаах дьоннортон сорохторо тоҥон, үлүйэн иэйэр-туойар хаһыылара иһиллэр. Эрилик Эристиин

I
туохт.
1. Кими, тугу эмэ уруйдаан-айхаллаан ыллаа. ☉ Петь, восхваляя, воспевая кого-что-л.
Былыргы саха кыргыттара, дьахталлара киһини туойан, ыллыыр үгэстээх этилэр. Суорун Омоллоон
Охоноон дьиэрэһитэ туойбутунан, икки илиитин өрө ууммутунан туран кэлэр. Л. Попов
Сорох уус тыллаахтар таптыыр дьахтардарын өлөн хаалыа диэн сэрэнэн туойбаттарын туһунан этэллэр эбит. В. Кондаков
2. поэз. Кими, тугу эмэ хоһуйар, ойуулуур айымньыны (ырыаны, хоһоону) айан суруй. ☉ Создавать поэтическое произведение, воспевающее, художественно описывающее кого-что-л.
Өлбөт таптал туһунан Аан дойдуга туойаллар. И. Гоголев
Бу дойду хатыҥа баараҕай, Кинини Есенин туойбута. Баал Хабырыыс
Ырыа чэбдик тыыннаах, үтүө санаалаах, бары өттүнэн холобур буолар киһи идеалын туойар. СЛ-8
3. кэпс., сөбүлээб. Сымыйаны, оруна суоҕу элбэхтик үрүт-үөһэ кэпсээ. ☉ Нести всякую чушь, молоть вздор, чепуху
«Бу дьонум тугу-тугу туойан бардылар?» дии саныыр Соппуруон баай. Н. Якутскай
Дьон арааһынайдык саныахтара, талбыттарын туойуохтара. Болот Боотур
Халлаан киһитэ, Ханна тугу туойбутун, Хаһан хайдах буолбутун Хаһан ааҕан ситээри... Күннүк Уурастыырап
♦ Халлааҥҥа туойан кэбистэ көр халлаан
Хой баһын (тойугун) туой (тыллас) көр хой. «Эмиэ хой баһын туойан барда!» — Аргыныап [Өксүөнү] саба саҥарар. И. Никифоров
Тугу эмэ кэпсээтэҕинэ, букатын хой тойугун туойар, көрдөрөн олорон сымыйалыыр. «ЭК»
ср. чагат. тойук, той ‘род поэзии’
II
1. аат. Ууга суурайдахха тиэстэ курдук буолар, ол суурадаһыны уокка сиэттэххэ таастыйар бытархай буор (иһит оҥорууга, тутууга матырыйаал буолар). ☉ Глина (используется в качестве материала для гончарных, строительных работ)
Сайын аайы Кэтириинэ эмээхсин туой курдук сыстаҥнас буору мэһийэн, балаҕан тас эркинин сыбаан иһэр эбит. П. Аввакумов
Баһылайдаах балбааҥка сибиниэһи уулларан баран туойунан киэп оҥорон онно кутан сүнньүөхтэрин оҥостоллор. С. Маисов
Үчүгэй туруктаах иһити оҥорорго сөптөөх туойу уус эрдэттэн хаһаанан уура сылдьар. МАП ЧУу
2. даҕ. суолт. Туойтан, туой састааптаах буортан оҥоһуллубут, састаабыгар туойдаах (буор, сир). ☉ Глиняный (об изделии), глинистый (о почве)
Дүөдэ сыырын буора ыраас, туох да булкааһа суох туой буор: билигин да ылан, эллээн туой иһит оҥор. Далан
Уустар туой киэпкэ кутан алтанынан, …… көмүһүнэн, дьэһинэн, сибиниэһинэн …… араас киэргэллэри, ыҥыыр иҥэһэтин, сүнньүөҕү, массыына араас чаастарын оҥороллоро. МАП ЧУу
Ыскаап үрдүгэр харчы мунньар туой сибиинньэ холбука турара. Х. Андерсен (тылб.)
◊ Туой баттах көр баттах
Сүүһүнэн үөрдээх кунньалгылар, туой баттахтар уу көрдөөн киһини таарыйа сыһа сирилээн ааһаллар. А. Яковлев. Туой (буор) иһит көр иһит III. Нуучча иһитэ-хомуоһа дэлэйиэн иннинэ өбүгэлэрбит биир суол киэҥник туттар иһиттэринэн туой иһит буолара. Багдарыын Сүлбэ
др.-тюрк., алт., тув., хак. той
III
сыһ., кэпс. Мэлдьи, куруук, наар. ☉ Непрерывно, всегда, постоянно
[Маарыйа] туой үөһэ тыынар, улаханнык санааргыыр быһыылаах. Н. Неустроев
Атын оҕолор курдук мээнэ улдьаарбат, туой кинигэлээх сылдьар буолар. Суорун Омоллоон
Санаа сүрдээх күүстээх, туой дойдубар этэҥҥэ тиийиэҕим дии саныыбын уонна тиийиэх да тустаахпын. Күрүлгэн

туохт.
1. Кими, тугу эмэ олус сөбүлээн, таптаан хоһуй, айхаллаа (хол., ырыаҕар, хоһооҥҥор). ☉ Воспевать, восхвалять кого-что-л. (в песнях, стихах)
Ыллам-дьэллэм ырыанан ыллаан-туойан иһиэҕин. А. Софронов
Ыллыам-туойуом сэгэриэм, Олох дьолун кэрэтин! П. Тулааһынап
Олохпун, дьолбун уруйдаан Ыллыах-туойуох санаа киирдэ! Баал Хабырыыс
2. Туохтан эмэ өрө күүр, үөр-көт, өрөгөйдөө. ☉ Испытывать радость, веселиться, радоваться
Сири баайдартан ылан баран ыллыахпыт-туойуохпут. Амма Аччыгыйа
Киэһэ оҕолору кытта отууга кэлэн ыллыыр-туойар саҕа үчүгэй баар буолуо дуо? С. Ефремов
Тиэтэйэҕин, доҕотторгор сүүрэ охсоору гынаҕын, көтүөх-дайыах, ыллыах-туойуох курдуккун. С. Васильев
Үлэ-хамнас быыһыгар Үөрэ-көтө дайабын, Ыллыы-туойа сылдьабын. «ХС»

1) напевать жалобные песни, петь жалобно; 2) причитать, оплакивать кого-л., плакать по ком-л.

I нареч. разг. всегда, постоянно; кини туой күлэ-үөрэ сылдьааччы он всегда бывает очень вёсел.
II глина || глиняный; глинистый; кыһыл туой красная глина; туой оҥоһуктар глиняные изделия; туой буор глинистая почва.

1) воспевать; петь; дьоллоох олоҕу туой = воспеть счастливую жизнь; 2) петь (импровизируя); тойукта туой = петь песни; сахалыы туой = петь по-якутски (импровизируя) # халлааны туой = нести всякую чушь, молоть вздор, чепуху, нести ахинею; халлааҥҥа туой = терять что-л. безвозвратно.

v. int. to say what?; v. to blabber, sing; туйаар= v. to sing (of a lark)