1) обладающий речью; уус тыллаах красноречивый; куһаҕан тыллаах сквернослов; сытыы тыллаах острый на язык, остроумный; тыллаах сыҥааҕым баранна мне надоело ему говорить; онуоха убаһата тыллаах буолла... на это (вдруг) жеребёнок сказал... (в сказке); тыллаах этэр, харахтаах кынчарыйар, илиилээх охсор у кого язык—бранит, у кого глаза— косится, у кого руки—бьёт (т. е. все обижают кого-л.); үтүө киһи биир тыллаах посл. у доброго человека одно крепкое слово; 2) языкастый, острый, бойкий на язык; тыллаах дьахтар языкастая женщина; 3) имеющий язычок, стержень; с... язычком, с... стержнем; бу күлүүс хас да тыллаах у этого замка несколько ключей.

1. даҕ. Сытыытык, чобуотук саҥарар; этиһиик (үксүгэр дьахтары этэргэ). ☉ Острый, бойкий на язык; языкастый, сварливый (обычно о женщине)
   Ийэлэрэ киһини билбэккин, үлэһитинэн чахчы мөлтөх, сыылба; иккиһинэн, тыллаах, хадаар. Р. Баҕатаайыскай
   Хабырыыс Харбаанап оҥойор айахтааҕы утары этиппэт тахсыылаах тыллааҕынан аатырар. П. Аввакумов
   Ыаллара саныылларынан, Анфиса тыллаах, ылыгас, чэпчэки, чэ, быһата, «киһи аахсыбат күтүрэ, куһаҕан дьукаах». ФЕВ УТУ
2. аат суолт. Саҥарар киһи, саҥарааччы. ☉ Способный говорить, обладающий речью, говорящий
   Оҕолорум сордоохтор …… Харахтаахтан кынчарыллан, Илиилээхтэн охсуллан, Тыллаахтан этиллэн, Аччыгы аргыстаһан, Утатары уруурҕаһан, Тоҥору доҕордоһон [муҥнаннахтара]. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Тээллээриис эрэйдээҕи тыллаах барыта үөҕэр, мөҕөр буолла. И. Гоголев
   ♦ Илин-кэлин тыллаах көр илинкэлин
   Кини илин-кэлин тыллааҕын, этиһиигин, харса-хабыра суох баламат майгылааҕын билэр. НС ОК. Тыллаах дьахтар — этиһиик дьахтар. ☉ Языкастая, сварливая женщина
   [Хобороос:] Бу уол оҕо буолан баран, тыллаах дьахтар курдук, эчи саҥардаҕа элбэҕин. С. Ефремов
   Элбэх саҥалаах тэтиҥчээн, Эйигин мин таптыыбын. Тыллаах дьахтарга тэҥнээн, Омнуолуу санаабаппын. В. Саввин
   Тыа саҕатыгар хабдьы …… тыллаах дьахтар курдук өрүскэлэспиттии бэбээрэр. «ХС». Тыллаах оҥорбот — кими да олох саҥардыбат, утары этиппэт. ☉ Не даёт возможности возразить
   Мөлчөс кинилэри тыллаах оҥорбот. КНЗ ТС. Тыллаах сыҥааҕынан эрэ кынаттанар — кыһыл тылынан кынаттанар диэн курдук (көр кынаттан). Кини өрүү тыллаах сыҥааҕынан эрэ кынаттанар. Тыллаах сыҥааҕын кыаммат кэпс. — мээнэ тыллаах, айахха киирбиччэ, толкуйдаабакка саҥарар (киһи). ☉ Говорить необдуманно, невпопад, быть невоздержанным на язык. Тыллаах сыҥааҕын кыаммат буолан, куруук мөҥүллэр. Тыллаах сыҥаах иччитэ көр иччи. Бу киһи тыллаах сыҥаах иччитэ. Тыллаах сыҥааххынан тыыланыма кэпс. — мээнэ, солуута суох саҥарыма. ☉ Не говори ерунды, не болтай зря
   Түксү, тыллаах сыҥааххынан тыыланыма. Тыллаах эппитин, <кырыыстаах кыраабытын> курдук — кырыыстаах кыраабытын курдук диэн курдук (көр кырыыстаах). Тыллаах эппитин, кырыыстаах кыраабытын курдук. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Оо, тыллаах эппитин, кырыыстаах кыраабытын курдук буолан иһээхтиибит. «ХС». Тыллаах этэр, харахтаах кынчарыйар, илиилээх охсор (киһитэ) — ким баҕарар атаҕастыыр киһитэ. ☉ Человек, которого обижает всякий
   Тыллаах этэр, харахтаах кынчарыйар, илиилээх охсор. Өксөкүлээх Өлөксөй

даҕ. Хайдах эмэ саҥалаах, хайдах эмэ саҥарар (үксүгэр саҥатыттан көрөн киһи майгытын-сигилитин сабаҕалыырга этиллэр). ☉ Говорящий как-л., обладающий какой-л. речью (обычно употр. при предположении характера человека, судя по его речи)
Ханнык баҕарар киһини баһыйыах курдук дириҥ өйдөөх-санаалаах, уу сахалыы лоп бааччы тыллаах-өстөөх киһи. Н. Лугинов
— Үчүгэй тыллаахөстөөх, сырдык ыралаах ыччат киһи эбиккин, — диэбитэ Кыл Сэлээппэ. Л. Попов
[Быдай Сэмэн] сүрдээх омуннаах кэпсээннээх, дьиибэ тыллаах-өстөөх, хайдах эрэ ис иһиттэн муода адьынаттаах киһи этэ. А. Бэрияк
♦ Олохтоох тыллаах-өстөөх — дуоспуруннаахтык, киһини ылыннарар гына этэр, саҥарар (киһи). ☉ Говорящий серьёзно, основательно, достойно
Бэрт саргылаах саҥалаах, Оп-топ кэпсээннээх, Олохтоох тыллаах-өстөөх Оҕо кэлбит ээ, бадаҕа. П. Ойуунускай
Оҕотоойоп …… олохтоох тыллаах-өстөөх, курбалдьыйбыт, хороҕор күтүөт уолу көрдө-көрөөт сөбүлээбитэ. Софр. Данилов
Үчүгэй, олохтоох тыллаах-өстөөх, лоп курдук дьаһаллаах, өйдөөх, үтүө тойон быһыылаах. Болот Боотур
◊ Былдьыры тыллаах көр былдьыры
Иитиэх уол, акаарытыҥы, былдьыры тыллаах. Н. Неустроев. Тыллаах чыычаах — ырыаһыт чыычаах: атыыра баһа, түөһэ хараҥа кыһыл, тыһыта кутуйах курдук бороҥ өҥнөөх. ☉ Чечевица обыкновенная (певчая птица)
Ырыа тыллаах чыычаахха ымсыырбыттыы, таптыыр ырыатын сыыйа тардар. Саха фольк. Миигин үөрдэрэ айылҕа Киэҥэ, көҥүлэ, сатата: Тыллаах чыычааҕа сарсыарда «Уһугун да!» диир саҥата. С. Данилов
Тыллаах чыычаах — чооруостуҥу чыычаах. АНК ТСТЗС