прил. разг. 1. (нелепый) мээнэ, онно суох; вздорный слух онно суох сурах; 2. (сварливый) иирээннээх, этиһиик; вздорный человек иирээннээх киһи.

даҕ. Этиһэр үгэстээх, майгылаах. ☉ Склонный к ссорам, сварливый, бранчливый
Этиһиик буолбуккун дуу? Н. Якутскай
Дьиппиэр, этиһиик бэрэдэбиэс дьахталлар ортолоругар Ньургуйаана ала чахчы уратыланан көһүннэ. У. Ойуур
Көмүлүөк оһох, Этиһиик ойох, Арбаҕар баттах, Аһаҕас айах Кыраттан сылтаан Айдаан-куйдаан. Сибэккилэр

1. аат., түөлбэ. Кими эмэ туохха эмэ онно суоҕунан күтүрүүр, өһүөннээх, өстүйэр санаа. ☉ Чувство злости, недоброжелательности, враждебности, основанное на беспочвенных подозрениях
   Хобороос хаһымара, байантайан, күннээн истэҕин аайы ордук улаатта. А. Сыромятникова
2. даҕ. суолт. Куһаҕаны умнубакка хасыһар, өһүөннээх. ☉ Зловредный, мстительный, злопамятный
   Тэкээсэп хаһымарын бэйэҥ билэҕин. Николай Геннадиевич бэйэтэ эрэ эбитэ буоллар, сүбэлэтиэхпин да сөп этэ. «Сахаада»
   [Клим:] Мин сокуоннай кэргэним куруутун түгэхтээх тыллаах, хаһымар санаалаах буолан иһэҕин дуу? А. Сыромятникова
   ср. казах. казымыр ‘придирчивый, сварливый’

I
аат.
1. Быһан ойуулуурга туттуллар үс кырыылаах сытыы уһуктаах ыһыы. ☉ Трехгранный резец для гравировки
Ыҥыыр сирэйин үрүҥ көмүс лиискэ араас сахалыы ойууну түһэрэн кирдиэҕинэн эбэтэр чеканканан охсон киэргэтэллэрэ. МАП ЧУу
Кини кирдиэҕинэн арааһы барытын ойуулуон олус баҕарар. «Чолбон». [Ойуулааччылар] сүрүн инструменнара саха быһаҕа буолар уонна кирдиэх быһах. «Саха с.»
2. Кирилиэс кырыыта. ☉ Грань ступеньки крыльца, лестницы
Кирилиэс кирдиэҕэр атахпын сотуннум. — [Хобулугуҥ тыаһа] Көрүдүөр киэҥэр, Кирилиэс кирдиэҕэр Улам-улам иһиллибэт буолла. С. Данилов
II
даҕ., кэпс. Туохха да киириммэт, өһөс. ☉ Неподатливый, упрямый, неуступчивый. Кини кирдиэх, өһөс киһи. Кирдиэх киһилиин киһи кыайан үлэлээбэт
ср. орд. кердик ‘сварливый, неуживчивый, злобный, плохой, злой нрав’, бур. хердии ‘затвердевать, засыхать (о коже), упрямиться (о детях)’

1. даҕ. Сытыытык, чобуотук саҥарар; этиһиик (үксүгэр дьахтары этэргэ). ☉ Острый, бойкий на язык; языкастый, сварливый (обычно о женщине)
   Ийэлэрэ киһини билбэккин, үлэһитинэн чахчы мөлтөх, сыылба; иккиһинэн, тыллаах, хадаар. Р. Баҕатаайыскай
   Хабырыыс Харбаанап оҥойор айахтааҕы утары этиппэт тахсыылаах тыллааҕынан аатырар. П. Аввакумов
   Ыаллара саныылларынан, Анфиса тыллаах, ылыгас, чэпчэки, чэ, быһата, «киһи аахсыбат күтүрэ, куһаҕан дьукаах». ФЕВ УТУ
2. аат суолт. Саҥарар киһи, саҥарааччы. ☉ Способный говорить, обладающий речью, говорящий
   Оҕолорум сордоохтор …… Харахтаахтан кынчарыллан, Илиилээхтэн охсуллан, Тыллаахтан этиллэн, Аччыгы аргыстаһан, Утатары уруурҕаһан, Тоҥору доҕордоһон [муҥнаннахтара]. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Тээллээриис эрэйдээҕи тыллаах барыта үөҕэр, мөҕөр буолла. И. Гоголев
   ♦ Илин-кэлин тыллаах көр илинкэлин
   Кини илин-кэлин тыллааҕын, этиһиигин, харса-хабыра суох баламат майгылааҕын билэр. НС ОК. Тыллаах дьахтар — этиһиик дьахтар. ☉ Языкастая, сварливая женщина
   [Хобороос:] Бу уол оҕо буолан баран, тыллаах дьахтар курдук, эчи саҥардаҕа элбэҕин. С. Ефремов
   Элбэх саҥалаах тэтиҥчээн, Эйигин мин таптыыбын. Тыллаах дьахтарга тэҥнээн, Омнуолуу санаабаппын. В. Саввин
   Тыа саҕатыгар хабдьы …… тыллаах дьахтар курдук өрүскэлэспиттии бэбээрэр. «ХС». Тыллаах оҥорбот — кими да олох саҥардыбат, утары этиппэт. ☉ Не даёт возможности возразить
   Мөлчөс кинилэри тыллаах оҥорбот. КНЗ ТС. Тыллаах сыҥааҕынан эрэ кынаттанар — кыһыл тылынан кынаттанар диэн курдук (көр кынаттан). Кини өрүү тыллаах сыҥааҕынан эрэ кынаттанар. Тыллаах сыҥааҕын кыаммат кэпс. — мээнэ тыллаах, айахха киирбиччэ, толкуйдаабакка саҥарар (киһи). ☉ Говорить необдуманно, невпопад, быть невоздержанным на язык. Тыллаах сыҥааҕын кыаммат буолан, куруук мөҥүллэр. Тыллаах сыҥаах иччитэ көр иччи. Бу киһи тыллаах сыҥаах иччитэ. Тыллаах сыҥааххынан тыыланыма кэпс. — мээнэ, солуута суох саҥарыма. ☉ Не говори ерунды, не болтай зря
   Түксү, тыллаах сыҥааххынан тыыланыма. Тыллаах эппитин, <кырыыстаах кыраабытын> курдук — кырыыстаах кыраабытын курдук диэн курдук (көр кырыыстаах). Тыллаах эппитин, кырыыстаах кыраабытын курдук. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Оо, тыллаах эппитин, кырыыстаах кыраабытын курдук буолан иһээхтиибит. «ХС». Тыллаах этэр, харахтаах кынчарыйар, илиилээх охсор (киһитэ) — ким баҕарар атаҕастыыр киһитэ. ☉ Человек, которого обижает всякий
   Тыллаах этэр, харахтаах кынчарыйар, илиилээх охсор. Өксөкүлээх Өлөксөй