даҕ., поэт. Күүрэр модун күүстээх-уохтаах. ☉ Обладающий мощной силой
Түөрт өттүттэн Түөрт түллэр этиҥ Түһэн истэҕинэ — Күтүр өстөөҕүм Күлэн күчүгүрэттэ. П. Ойуунускай
Түргэн сүүрүктээх Алдан хайатын Түллэр көмүөл Солуу сүүрбэт. Эллэй
Суоллааҕар быстыбат уһун Суккуллар дьэҥкэ санаалаахпыт, Өлүөнэ сүүрүгүнээҕэр дохсун Өрө түллэр күүстээхпит. С. Васильев

туохт.
1. Күүрэн өрө үлүн, өрө күүр (ууну, долгуну этэргэ). ☉ Подниматься, вздыматься (о волнах)
Модун Муора уута түллэн, Түллэн, үллэн күллэ. Күннүк Уурастыырап
Дьоҕойон долгуннар Өрүтэ түллэҕит, Дархан очуоска Күүскүтүн эһэҕит. М. Ефимов
△ Өрө күөдьүй, өрө субулун (хол., буруо). ☉ Клубящимися столбами подниматься вверх (напр., о дыме)
Очуос тумул быарыгар, Оттоох таала сыырыгар Сангаар куората көһүннэ, Салаҥ буруо түлүннэ. С. Васильев
2. Быччыҥнаргын күүһүҥ муҥунан күүрт; күүр. ☉ Напрягать мышцы; напрягаться
Аҥаа Моҥус түллэр, Үчүгэй Үөдүкүнү түөрэ халбарыйар, аны кини Миинэ түһэр. И. Гоголев
Үрүҥ эриэн кунан оҕус Сиһэ түллэ түрдэстэн Сири сыллыы дьүккүйэр. Күннүк Уурастыырап
Киһи куйахата дьыр гынна, быччыҥнара түллэн кэллэ. Болот Боотур
Түөһэ түллэ түһэн, наһаа эрчимнээхтик кыланна. Амма Аччыгыйа
△ Туох эмэ баттааһын көмөтүнэн үлүн. ☉ Напрягаться под давлением, воздействием чего-л.
Бары эттиктэр итийииттэн түллэллэр, сойууттан тардаллар. СПН СЧГ
3. Эккин-сииҥҥин барытын күүрдэн үнүн, ыгыһын (хол., оҕолоноргор). ☉ Тужиться (напр., при родах). Дьахтар оҕолоноругар сатаан тыыныахтаах уонна түллүөхтээх
4. көсп. Күүһүр, күүрээннэн, өрө күүр. ☉ Поднапрячься, поднатужиться
Түлүннүн тыыл, фронт бүттүүн күүспүт Түргэнник кыайар туһугар. Дьуон Дьаҥылы
Олох сайдарын туох да кыайбат, Оргуйар, түллэр, дэбилийэр. И. Эртюков
Күүстээх демонстрациялар түллэн ааһыталыыллар. Амма Аччыгыйа
Дьон курдук дьонноруҥ, Чурапчы, Сороҕо суоҕун да иһин, Дьэ хаһан даҕаны эн бачча Түллэн үлэлии илигиҥ. Дьуон Дьаҥылы
ср. тув. түлүк ‘разгар, наивысшее напряжение’, кирг. түлүк ‘мучение, трудность’

1) вздыматься, подниматься; долгуннар түллэллэр волны вздымаются; 2) тужиться (напр. при родах).

v. to rise, heave