Якутские буквы:

Якутский → Русский

түллүү

и. д. от түлүн =; долгун түллүүтэ вздымание волн.

түлүн=

1) вздыматься, подниматься; долгуннар түллэллэр волны вздымаются; 2) тужиться (напр. при родах).

Якутский → Якутский

түллүү

түлүн диэнтэн хай. аата. Мин сааһы күүппүтүм, олус өр күүппүтүм, Көмнөхпүт түһүүтүн, Күрүлгэн түллүүтүн. М. Тимофеев
[Леонардо да Винчи] муора уутун түллүүтүн уонна уостуутун, көтөрдөр көтүүлэрин кэтээн көрөрө. АЕВ ОҮИ
Былчыҥнар түллүүлэрэ уонна ыһыктыныылара балык этин өҕүллэҥнэтэр. ББЕ З

түлүн

туохт.
1. Күүрэн өрө үлүн, өрө күүр (ууну, долгуну этэргэ). ☉ Подниматься, вздыматься (о волнах)
Модун Муора уута түллэн, Түллэн, үллэн күллэ. Күннүк Уурастыырап
Дьоҕойон долгуннар Өрүтэ түллэҕит, Дархан очуоска Күүскүтүн эһэҕит. М. Ефимов
△ Өрө күөдьүй, өрө субулун (хол., буруо). ☉ Клубящимися столбами подниматься вверх (напр., о дыме)
Очуос тумул быарыгар, Оттоох таала сыырыгар Сангаар куората көһүннэ, Салаҥ буруо түлүннэ. С. Васильев
2. Быччыҥнаргын күүһүҥ муҥунан күүрт; күүр. ☉ Напрягать мышцы; напрягаться
Аҥаа Моҥус түллэр, Үчүгэй Үөдүкүнү түөрэ халбарыйар, аны кини Миинэ түһэр. И. Гоголев
Үрүҥ эриэн кунан оҕус Сиһэ түллэ түрдэстэн Сири сыллыы дьүккүйэр. Күннүк Уурастыырап
Киһи куйахата дьыр гынна, быччыҥнара түллэн кэллэ. Болот Боотур
Түөһэ түллэ түһэн, наһаа эрчимнээхтик кыланна. Амма Аччыгыйа
△ Туох эмэ баттааһын көмөтүнэн үлүн. ☉ Напрягаться под давлением, воздействием чего-л.
Бары эттиктэр итийииттэн түллэллэр, сойууттан тардаллар. СПН СЧГ
3. Эккин-сииҥҥин барытын күүрдэн үнүн, ыгыһын (хол., оҕолоноргор). ☉ Тужиться (напр., при родах). Дьахтар оҕолоноругар сатаан тыыныахтаах уонна түллүөхтээх
4. көсп. Күүһүр, күүрээннэн, өрө күүр. ☉ Поднапрячься, поднатужиться
Түлүннүн тыыл, фронт бүттүүн күүспүт Түргэнник кыайар туһугар. Дьуон Дьаҥылы
Олох сайдарын туох да кыайбат, Оргуйар, түллэр, дэбилийэр. И. Эртюков
Күүстээх демонстрациялар түллэн ааһыталыыллар. Амма Аччыгыйа
Дьон курдук дьонноруҥ, Чурапчы, Сороҕо суоҕун да иһин, Дьэ хаһан даҕаны эн бачча Түллэн үлэлии илигиҥ. Дьуон Дьаҥылы
ср. тув. түлүк ‘разгар, наивысшее напряжение’, кирг. түлүк ‘мучение, трудность’

Якутский → Английский

түлүн=

v. to rise, heave

Еще переводы:

натуга

натуга (Русский → Якутский)

ж. разг. ыгыллыы, түллүү; с натуги ыгыллан.

потуги

потуги (Русский → Якутский)

мн. (ед. потуга ж.) 1. физиол. үннүү, түллүү, ыгыстыы; 2. перен. (усилия) муҥна-ныы, муҥнана сатааһын.

көмүөллүү

көмүөллүү (Якутский → Якутский)

сыһ. Көмүөл курдук (дохсуннук, омуннаахтык). ☉ Словно ледоход (бурно, стремительно)
Сааскы модун көмүөллүү Сайдар, үүнэр өрө түллүү. И. Федосеев. Кини түөһүгэр көмүөллүү аспыт санаалара иинэн-уостан хааллылар. А. Федоров

напряжение

напряжение (Русский → Якутский)

с. 1. (по гл. напрячь) күүрдүү, тыҥатыы, түмүү; 2. (по гл. напрячься) күүрүү, тыҥааһын, ыгыллыы; 3. (сосредоточение сил, внимания и т. п.) түмүллүү, түллүү, ыгыллыы; работать с напряжением түллэн үлэлээ; 4. физ., тех. күүрүү; ток высокого напряжения үрдүк күүрүүлээх уот

уостуу

уостуу (Якутский → Якутский)

уоһун диэнтэн хай
аата. Ыар санаалар уостууларыгар, Ыра санаалар куотууларыгар, Тоҕо илэ көһүннүҥ, Өйбөр айбыт уоланым? Н. Харлампьева
Муора сулустара …… уостуу саҕана үгүс түбэлтэҕэ таастар уонна салахайдар анныларыгар хаалан хаалаллар. ББЕ З
[Леонардо да Винчи] муора уута түллүүтүн уонна уостуутун, көтөрдөр көтүүлэрин кэтээн көрөрө. АЕВ ОҮИ

натуживаться

натуживаться (Русский → Якутский)

несов., натужиться сов. разг. түлүн, быырпаһын, ыгыһын.

поднатуживаться

поднатуживаться (Русский → Якутский)

несов., поднатужиться сов. разг. түлүн, күүскүн түмүн.

баал

баал (Якутский → Якутский)

I
а а т.
1. Муораҕа, өрүскэ улахан, күүстээх балкыыр, долгун. ☉ Очень высокая, сильная волна, вал
Бар дьон күүһэ байҕал баалын курдук (өс ном.). Баараҕай баалынан баргыйбыт улуу муора киэҥ куйаара дьалкылдьыйан көһүннэ. Амма Аччыгыйа
Билэҕиэн, сүүсчэкэ сыллаахха Ол поэт [Пушкин] эйигин туойбутун, Будуллар долгуйар бааллаахха Муораҕын өҥөйөн турбутун? Күннүк Уурастыырап
2. көсп., поэт. Туох эмэ күүрээнэ, түллүүтэ. ☉ Приподнятость, пафос чего-л.
Халаан ууга маарыннаах, Хааччахтарын бурайан, Халыҥ мууһун уһааран, Олох баала уһунна. Эллэй
Аламай күн далбар баалыгар Аан бастаан сүрэхпэр имнэммит Эн ити кистэлэҥ тапталгын Эппитэ миэхэ биир хахыйах. Күннүк Уурастыырап
Дорҕоон айан суолугар, Доҕоор, бардым ыраата. Үөрэх, үлэ баалыгар Үйэм миигин ыҥырда. «ХС»
Сүрэҕи уот маннык кууһарын Урут билбэтэх баҕайым: Мин бэйэм кинини быыһаары Тимирдим таптал баалыгар. М. Джалиль (тылб.). Тэҥн. балхаан
II
аат. Туох эмэ ситиһии сыыппаранан сыаната (хол., үөрэх). ☉ Цифровая оценка каких-л. успехов, балл (напр., в школьном обучении)
1969 сыл түмүгүнэн сүөһү аһылыгын бэлэмнээһиҥҥэ, бөһүөлэги култуурунай көрүҥнээһиҥҥэ, кинигэни атыылааһыҥҥа Баайаҕа сэбиэтэ сэттэ баалынан кыайыылаах таҕыста. ПДН ТБКЭ
Бастакы мүнүүтэҕэ Виктор Михайлов өҥүс бастан ылсыһа сылдьан, киһитин булгу эрийэн түһэрэн икки баалы ылла. Хапсаҕай
Быйыл университекка баала хапсымына киирбэккэ төннүбүт да, санаммытын ситиһэр оҕо буолуо. Софр. Данилов
III
аат. Үҥкүүлээх, көрдөөхнардаах оонньуу киэһэтэ. ☉ Большой танцевальный вечер, бал
Уулусса устун ат туйаҕын тыаһа быстыбакка, ким эрэ саппыкылаах атаҕынан атыыһыт баалыгар үҥкүүлээн эрэрин курдук, батыгырыыр. Эрилик Эристиин
Оһуохайбыт баалыгар Оҕонньордуун кэллиннэр, Эһиэхэйбит эҥээригэр Эмээхсинниин киирдиннэр! С. Васильев
IV
аат., тех. Массыына эргитэн хамсатар сүрүн чааһа. ☉ Стержень, вращающийся в опорах и передающий движение другим частям механизма, вал
Эргэрбит, элэйбит хайа эмэ гаайканы эбэтэр биинтэни, алдьаммыт баалы уларытарга омук сириттэн саппаас чаастары суруйан аҕаллахха, оччоҕо эрэ сатанара. БИД
Кыһыл төлөн саба кууһар Тааҥка тимир баалын. Баал Хабырыыс

напружиться

напружиться (Русский → Якутский)

сов. разг. түлүн, тыылын, күүр; мускулы напружились былчьпгнара күүрдүлэр.

түллэҥнээ=

түллэҥнээ= (Якутский → Русский)

равн.-кратн. от түлүн = 1) вздыматься (о волнах); 2) извиваться (о змее).