разг. очень; түмэн элбэх киһи большое скопление народа.

1) завязывать узлом что-л.; завязывать узел на чём-л.; сап төбөтүн түм = связать концы ниток; 2) перен. собирать, сосредоточивать; дьону мунньахха түм = собрать людей на собрание; бары күүһү эбэһээтэлистибэни толорууга түмүөххэ следует сосредоточить все силы на выполнение обязательства; 3) перен. подытоживать что-л., подводить итог чему-л.; соц-көҕүтүһүүнү түмүөххэ наада надо подвести итоги соцсоревнования.

n. parliament

v. to sum up, conclude; to unite; түмүк v. conclusion

1. аат. Элбэх киһи биир сиргэ түмсүүтэ; дьон сомоҕолоһуута. ☉ Скопление, стечение большого числа людей где-л.; единение народа
   Бардым өлүүлээх түмэҥҥэ Өлбөт иһин! Таллан Бүрэ
   Түмэн диэн былыр «гвардия» диэҥҥэ маарынныыр суолталааҕа. «Сахаада»
2. даҕ. суолт.
3. Биир сомоҕо, түмсүүлээх. ☉ Сплочённый, хорошо организованный
   Сүүс киһи түмүллэр Түмэн сүбэҕитинэн сүбэлээҥ. Д. Говоров
   [Бухатыырдар:] Сиик курдук Сиэлэн эрэллэр, Хаар курдук Хааман эрэллэр, Сүүс киһи түмэн Сүбэтин сүбэлээ. ТТИГ КХКК
   Улуу тойон эһэм, төлөрүйбэт Түмэн дьүүлгүн таһаара оҕус! И. Гоголев
4. Хараҥа, дьулаан. ☉ Тёмный, страшный
   Түмэн бараан Түүн ийэлэрэ Хараҥанан хаайан, Сытарынан кыһарыйан Тиийэн кэлбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Түмэн хара былыттара, Түрбэлээх туос курдук Үҥкүрүйэн түһэн иһэр эбиттэр. Д. Говоров
   Түмэн сир түһүлгэтиттэн Төннөн тиийэр буоллахпытына, Ахтыбыппыт бэрдиттэн Араҕас ньээкэ буордаргыттан …… Сыллыа-ууруо этибит. И. Эртюков
   ♦ Түмэн дойду фольк. — улаҕата биллибэт улахан, киэҥ дойду. ☉ Необъятно широкая, громадная страна, мир
   Түмэн дойду Түннүгэ буолбут, Биэс улуус Билгэһитэ буолбут, Сэттэ улуус Сээркээн сэһэнэ буолбут [кырдьаҕас]. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Бу хайа түмэн дойду Түллэр төбөтүттэн Сүһүөҕэ биллибэт Сүргүөһүнэ эбитэй диэн Толкуй бөҕө буолла. Д. Говоров
   [Манчаары Баһылай] Түмэн дойду түҥнэстигэс дьүүлүгэр түбэһэн, түүнүктээх түрмэҕэ төлкөлөммүт. В. Протодьяконов
   ◊ Ил түмэн — Саха Өрөспүүбүлүкэтин государственнай мунньаҕа, парламена. ☉ Государственное собрание, парламент Республики Саха (Якутия). Ил түмэн мунньаҕын бэрэссэдээтэлэ
   др.-тюрк., тюрк. түмэн

туохт.
1. Бэйэтин бэйэтигэр эрийэ тутан ыга тардан баай, түмүктэ оҥор (хол., быаны). ☉ Завязывать узлом что-л. (напр., верёвку)
Даша түөһүттэн иннэлээх сабы субуйа тардан ылан хам тиктэ, сабын түмэ тардыалаата. Амма Аччыгыйа
Оҕонньор кырдьан баҕыарбыт илиилэрэ туһаҕы кыайан баайан, түмэ тардан биэрбэтэхтэрэ. И. Федосеев
Уһун кылы, төрдүлэрин тэҥнээн баран, түмэн кэбиһиллэр. ГПП ТО
2. Кими, тугу эмэ биир сиргэ мус, холбоо. ☉ Собирать вместе, объединять кого-что-л.
Бүгүн бэйэтэ олорор кыараҕас хоһугар доҕотторун уонна үлэһиттэрин түмэн, мунньах оҥордо. М. Доҕордуурап
△ Туох эмэ кэрчиктэрин бииргэ холбооттоо. ☉ Собирать в единое целое что-л. Дипломнай үлэ — бу биэс сыл устата мунньуммут билиигин түмэн оҥорор аан бастакы научнай үлэҥ. Н. Лугинов
Бу — Маяковскай улуу өрөбөлүүссүйэ кыайыытын түмэн көрдөрөр маҥнайгы бөдөҥ айымньытынан буолбута. Софр. Данилов
[Ойуунускай] норуот олоҥхотун киэҥник хомуйан, бииргэ түмэн таһаарбыта. «ХС»
3. көсп. Элбэх дьон, норуот өйүн-санаатын, күүһүн-күдэҕин холбоо. ☉ Объединять, сплачивать кого-что-л. вокруг одной цели, идеи
Өйү-санааны, күүһүкүдэҕи бүтүннүү дьону буларга, доҕоттору быыһыырга түмүөххэ. Амма Аччыгыйа
Доҕотторуом, бары күүскүтүн өстөөҕү урусхаллыырга түммүккүт курдук түмэн иһиҥ. Суорун Омоллоон
Оччугуй, улахан норуоттар Ол улуу биһиккэ бигэнэн, Сүрэхтиин, санаалыын биир буола, Сүбэни-соргуну түммүппүт. Күннүк Уурастыырап
ср. др.-тюрк., тюрк. түг, түй ‘вязать, завязывать’

сыһ. Биирдэ эмэ, дөрүндөрүн, сэдэхтик. ☉ Иногда, редко
Хамтүм хабдьы бэбээрэрэ иһиллэр. Л. Попов
Дуня дьиэтигэр хам-түм эрэ кэлэн барар. А. Фёдоров
Валя хам-түм кинини быһа түһэн, бэйэтин санаатын кыбытан биэрэр. В. Яковлев