м., ж. разг. ытылба, бүргэс эмэһэ (биир сиргэ түптээн таба олорбот оҕо, киһи).

кыбыһын диэнтэн холб. туһ. Кинилэр бииргэ үлэлиир ааттаахтар даҕаны түптээн кэпсэтэн да көрө иликтэр
Бэйэ-бэйэлэриттэн кыбыстыһар курдуктар. Э. Соколов
Бэйэбэйэлэриттэн кыбыстыспаттар. Н. Габышев

туохт. Биир сиргэ түптээн олорбокко бырах сырыт. ☉ Скитаться, бродяжничать
Аҕаа, дьэ эн үллэр үйэҕэр сөбүн кэриирдээтиҥ быһыылаах, онон мин дьиэбэр, миэхэ аҕа, уолбар эһээ буолан олор. Н. Лугинов

даҕ.
1. Бүтэҥи тыастаах, күүрээннээх, тэтимнээх. ☉ С громким, гулким шумом; стремительный
Лоҥкууда хоту сиһигэр дүрбүөннээх үлэ салҕанан бара турда. М. Доҕордуурап
2. көсп. Аймалҕаннаах. ☉ Беспокойный
Ол дүрбүөннээх сылларга дьон кыанар, хотоойу өттүлэрэ дьиэлэригэр түптээн олорботохторо. Н. Босиков

туохт., кэпс. Ханнык эмэ үлэҕэ сүрүннүүр, кылаабынай үлэһит буол. ☉ Быть главным специалистом какого-л. предприятия
Холкуоска бастаан кылаабынайдыырыгар [кылаабынай зоотехнигынан үлэлииригэр] оччотооҕу кыра пиэрмэлэри кэрийэн дьиэтигэр да түптээн олорбот этэ. «Кыым»

даҕ. Түптээн олорбот, тэлэһийэ, кэрийэ сылдьар. ☉ Бродячий
Бандьыыттар ортолоругар кыыллыы бырайах олохторун астына таптаабыт уонна бэйэлэрин дьоллоох курдук туттар бардам тыллаах-өстөөх дьоннор бааллара. Д. Таас
Ок-сиэ, ол бэйэм бу мунаммын-тэнэммин Бырайах бу сылдьар киһибин. «ХС»
Оччоҕо Дьокуускай диэкиттэн Тыгын сэриититтэн дуу, кыргыстан дьаадьыйан, бырайах дуу, хайдах дуу, күрүөйэх диэн баҕайы утуу-субуу кэлэр буолбут. Саха сэһ. I

туохт., поэт. Киэҥ сиринэн нэлэһий, устата-туората биллибэттик тэнийэ көһүн (хол., тайҕа, тыа). ☉ Быть обширным, просторным, занимать большое пространство (напр., о равнине, лесе, тайге)
Тайаадыйар алааһын дьайыҥар, Тайҕа тыатыгар Аабылаан сиһигэр Адьырҕа эһэтэ алыстаабыт. Нор. ыр. Тайаадыйар алааһын дьайыҥар, Тайҕа тыатыгар Аабылаан сиһигэр Араас кыыла алыстаабыт. Е. Иванова
Таптаан, таалалаан үөскээбит Тайаадыйар тайҕабын, Төрөөбүт төрүт дойдубун Түптээн-төлкөлөөн туойабын. Н. Туобулаахап
Иитэ-саҕата биллибэт Иитиллибит ийэ тыабын, Таптаан таалалаан үөскээбит Тайаадыйар тайҕабын Уруккутун-хойуккутун …… Туойан чугдаарар Күндү күнүм дьэ буолла! С. Зверев

туохт.
1. Устугаста хомуй. ☉ Собирать выброшенные на берег деревья, сучья
Мин Прокопий Андросовтыын бу субуоталаах баскыһыанньаҕа устугастыы барыах буолан, сарсыардаттан ыла сүбэ-соргу ыраатан сылдьабыт. Р. Кулаковскай
Уол оҕо бэрдэ, эн, урут устугастаан бүттүҥ дуу? А. Неустроева
2. көсп., кэпс. Түптээн биир сиргэ олохсуйума, кэлэ-бара, быралгы сырыт. ☉ Скитаться, бродяжничать
Уһун кутуруктаах солкуобай Умсулҕаныгар уккуйтаран, Устугастаан кэлбит урдустартан Уон да харчылааҕы хороппото. Күннүк Уурастыырап
Ханна эрэ өр устугастыы сылдьан баран дойдутугар төннөн кэлбит хаамаайы киһи. «Чолбон»

1. Түптээн олорбокко кэлии-барыы. ☉ Переход с места на место, скитание
   Арыылаахтан, Кутанаттан, үөһэ этиллибитин курдук, онуһу бүтэрээччи ыччат устугастааһына элбэх. ПИО ТС
   Кэлэктиипкэ үлэттэн куотунуу, устугастааһын да баар. «Кыым»
   Үлэҕэ устугастааһын билигин да элбэх, сүрүн биричиинэнэн олохтоох каадыр олус аҕыйаҕа буолар. «ЭК»
2. булт. Сындалҕаннаах уһун айантан сылайан-ыран, муус үрдүгэр олорсон устан айанныыр кустары ытыалааһын. ☉ Отстрел плывущих на льдине во время весеннего паводка перелётных птиц
   Саас, устугастааһын кэмигэр эр дьон үлэлэриттэн көҥүллэтэллэрэ. Далан

I
аат., эргэр. Былыр Саха сирин хотугулуу илин өттүгэр, Үөһээ Дьааҥы сиригэр олорбут биис ууһа. ☉ Племя, в прошлом проживавшее на северо-востоке Якутии, на территории нынешнего Верхоянского улуса
Дойду дьоно тахсан Үрүҥ Хампа диэн үрэххэ дьуһааллары сэриилээбиттэр, биир дьиэ дьонун кыдыйбыттар. Саха сэһ. II
II
даҕ.
1. Көҥүл, бырах сыдьар, уччуйбут, тэлэһийбит. ☉ Скитающийся, бродяжничающий, странствующий
Добун уол оҕо дьуһаал кута буоллун... Саха фольк. Кини боруорхай, эмэхсийбит иэдэһигэр түспүт хараҕын уутун татым таммаҕын сотто-сотто эппитэ: «Аны көрсүбэппит буолуо, эн, дьуһаал, биир сиргэ түптээн олорбот киһи, ыраатыаҥ, оттон мин өлөөхтүүрүм буолуо». М. Горькай (тылб.)
2. көсп. Кытараабыт; туһата суох буолбут. ☉ Бесплодный, неплодородный (о почве, земле)
Дьуһаал бургунас. Дьуһаал толоон. СГФ СКТ