түҥкүнэт диэнтэн хай
аата. Биһиги холкуоспут суоппара Коля уол эмиэ сиэмэ бурдугун тиэйэн күннэри-түүннэри түҥкүнэтии бөҕө. «ХС»

даҕ., нор. айымнь. Уйааракэйээрэ суох, киэҥ (халлааны этэргэ). ☉ Бескрайний, широкий (о небе)
[Сыралыма Куону] Хотугу Хороҕой чуҥку халлаан Хараҥа улаҕатыгар, Будулҕаннаах муус байҕал Иччитэ буолбут Тимир Чохордоон дьаалы Уоран-талаан ылан, …… Түүнүктээх түрмэтигэр Түҥкүнэтэн түһэрбит эбит. П. Ядрихинскай

аат., эргэр. Былыр сахаларга: киһи өллөҕүнэ ойуур саҕатыгар уот оттон, кэрэх ыйаан, онно өлөрбүт сүөһүлэрин буһаран сиир хоолдьуга эттэрэ. ☉ В старину у якутов: поминальное блюдо – мясо, сваренное на ритуальном костре, разведённом на опушке леса
Бу кыыс туох буолла, аны ойуун түлэһэтин сиэһэ бараары гынна дуу? Болот Боотур
Обот Хобочой удаҕан Дүҥүр аҥаара дүҥүрүн Дүүгүнэччи тыаһатан, Түлэһэ уотунан түҥкүнэттэ, Таҥнары халарыктыы сырытта. П. Ядрихинскай
ср. хак., телеут. дүл, түл, түли ‘варить (мясо)’, монг. түлэх ‘топить (печь); жечь, обжечь’

I
1. аат.
1. Туох эмэ токура, токуруйуута. ☉ Выгиб, изгиб чего-л.
Туруйалаах хочото, онон-манан бүгүйэх буола-буола, уһаан-кэҥээн бара турар. В. Протодьяконов
Тиийиэхтээх сирдэригэр улам чугаһаатахтарын аайы, Айдар суол хас биирдии бүгүйэҕин, түһүүтүн-тахсыытын ааҕа билэ олордо. Н. Лугинов
«Кинини көрдөххүнэ үс бүгүйэх буола тоҥхоҥнуугун...» — диидии Трошка ылтаһын куруускатыгар чэй кутунна. Н. Якутскай
2. эргэр. Чаппараах киэргэлэ: уһуктара токуруйар, биир эмэ өттүгэр ойо быһыылаах үрүҥ көмүс уһун синньигэс чараас лоскуйа. ☉ Серебряное украшение (на чепраке) в виде продолговатой полоски, закругленной по концам и с вырезкой на одной из сторон.
3. эргэр. Дьахтар үрүҥ көмүс киэргэлин көрүҥэ. ☉ Серебряные женские украшения.
2. даҕ. суолт. Биир эбэтэр хас да сиринэн токурдаах, өҕүллүүлээх, бөкчөгөрдөөх. ☉ Согнутый в одном или нескольких местах, извилистый, горбатый
Кытаанах кыһын этэ. Күөрэ-лаҥкы муоста, тымныынан аргыйа турар бүгүйэх истиэнэ, эргэ оһох. Н. Лугинов
Сиэллээхэп Бүрүө чилиэннэрин үлэтигэр Бүгүйэх бэлиэлэри кэккэлэттэ. С. Васильев
Будулҕаннаах муус байҕал Иччитэ буолбут Тоҕус бүгүйэх систээх, Кэй тубут көлөлөөх Тимир Чохчордоон дьаалы Уоран-талаан ылан, Түүнүктээх түрмэтигэр Түҥкүнэтэн түһэрбит эбит. П. Ядрихинскай
II
аат. Үөн-көйүүр көрүҥэ: хааны уулуур, икки кынаттаах, иһэ туора дьураалардаах (ыамата куйукта сүөһү, кыыл тириитин анныгар паразиттаан үөскүүр). ☉ Овод
«Бүгүйэх түөкүн...» — оҕонньор [Сүөдэр Хомуоһап] охсумахтыыра улам түргэтээн истэ. Амма Аччыгыйа. Тэҥн. тигээйи