1. прич. от уверить; 2. прил. (твёрдый, решительный) эрэллээх, бигэ, чиҥ; уверенная рука эрэллээх илии; 3. прил. (убеждённый в чём-л.) эрэниилээх; я уверен, что задание будет выполнено сорудах толоруллуо диэн мин эрэниилээхпин.

прил. 1. (идеологически направляющий) идейнэй; под идейным руководством коммунистической партии коммунистическай партия идейнэй салалтатынан; 2. (проникнутый передовой идеей) идейнэй, идеялаах; идейное искусство идеялаах искусство; 3. (преданный идее, убеждённый) идейнэй, идеяҕа бэриниилээх; он человек идейный кини идейнэй киһи.

несов. 1. в кого, во что (быть уверенным, убеждённым) эрэн, итэҕэйэ санаа;. 2. рел. итэҕэй, абааһыга-таҥараҕа итэҕэй.

даҕ.
1. Ханнык эмэ өйү-санааны, идиэйэни, идеологияны кытта сибээстээх, киниэхэ олоҕурар. ☉ Идейный (связанный с определенными идеями, идеологией)
Идейнэй мөккүөрдэр. Идейнэй охсуһуу.  Наассыйалар экономическай уонна идейнэй өттүнэн биир сомоҕолоро күүһүрүөҕэ. ССКП
2. Ханнык эмэ өйү-санааны, идиэйэни көрдөрөр, ыытар. ☉ Идейный (выражающий идею чего-л.)
Айымньы идейнэй сүрүн санаата. Хоһоон барыта идейнэй суолталаах. ОГГ ТЛ-8
Уопсастыбаны уларытан тэрийии идейнэй орудиета буолбута. ССКП
3. Бастаан иһэр идиэйэҕэ бэриниилээх. ☉ Идейный (преданный какой-л. идее, убежденный в ней)
Идейнэй, актыыбынай байыаһынан буолуохтааҕын биһиги умнуо суохтаахпыт. ПДИ КК
Идейнэй буһууну-хатыыны ыларыгар бары наадалаах усулуобуйалар бааллар. «ЭК»

I
туохт., кэпс. Туохтан эмэ олус мөлтөө, буорай; кыаммат буол (доруобуйаҕынан эбэтэр олоххор). ☉ Становиться слабее, хуже; сдавать, дряхлеть (по состоянию здоровья или в силу жизненных обстоятельств)
Бу тоорохой эти ыйыстан кэбис. Сэрии аргыһа - уот кураан олус бииһээтэ. Кыра дьон барахсаттар хоргуйан, дьаарайан эрэллэр. М. Доҕордуурап
«Тыыннаах киһи маннык дьаарайбытын көрө иликпин!» - Иван Петрович сөҕөн баһын быһа илгиһиннэ. И. Данилов
II
даҕ.
1. Кимиэхэ-туохха эмэ олус, аһара бэриниилээх, туохха эмэ өйүнэн-санаатынан бигэ итэҕэллээх. ☉ Страстно преданный кому-чему-л., убежденный в чем-л., ярый, отчаянный
[Витя] ыал буолуу дьаарай утарсааччыта этэ. Айдар кэргэннэммитигэр аһаҕастык хомойбута. Н. Лугинов
Коробейников үс сүүсчэкэ дьаарай бандьыыттары илдьэ Айаан диэки дьулуста. Амма Аччыгыйа
Дьаарай хомуньуус уоллаах оҕонньору тутан ыллылар. «Кыым»
2. Уларыйар, көннөрүнэр кыаҕа суох, туох да тохтоппот гына ылларбыт (үксүгэр куһаҕан кэмэлдьилээх киһини этэргэ). ☉ Отъявленный, прожженный, неисправимый (негодяй, лгун и т. д. - о человеке с дурными наклонностями)
[Үчүгээйэп:] Эн ким тылын тыллаһаргын билэҕин дуо? Эн дьаарай түөкүн тылын тыллаһаҕын! С. Ефремов
Төһө да дьаарай иһээчилэр суохтарын иһин, арыгылааһын таһаарылла турар. «Кыым»
Сүүрбэ сыл «ыстаастаах» табахсыппынан киэн туттарым, бэйэм курдук дьаарай табахсыттары кытта ирэ-хоро, киһиргии-киһиргии кэпсэтэрим. ПДИ КК
3. Олус чаҕылхай өҥнөөх. ☉ Очень яркий, насыщенный (цвет)
Мотуок солко мутукча Бураллан хаалбыт, Дьаарай солко лабыкта Тарҕанан хаалбыт, Торолхой туораах Тооронон тохтубут. Саха нар. ыр. I
Үстүрүүктүүр сиринэн Талыы сукуна таҥыылаах Дьаарай дэпсэ таҥаһынан [ыҥыыры] Сабыталаан бараннар - Бүлтээк көмүс бытырыыстаах Албаратын [чаппарааҕын] тарпыттар. С. Зверев
русск. ярый

несов. 1. во что (быть убеждённым в чём-л.) эрэн, итэҕэйэ санаа; верить в успех борьбы охсуһуу ситиһиилээх буолуо диэн итэҕэйэ санаа; 2. в кого (считать способным оправдать ожидания) эрэн; верить в народ норуокка эрэн; 3. (быть религиозным) итэҕэй, абааһыны-таҥараны итэҕэй; 4. во что, чему (принимать за истину) итэҕэй, кырдьыктан; я не верю слухам мин үһүйээни итэҕэйбэппин; 5. кому (доверять) итэҕэй; # не верить своим глазам көрө сөҕөн кэбис; не верить своим ушам истэ сөҕөн кэбис; верить на слово тылга эрэн.