Якутские буквы:

Якутский → Якутский

угуттаах

даҕ. Сылаас, үтүө; эмтээх, алыптаах. ☉ Согревающий, добрый; целебный
Утаппыт сүрэҕи уоскутан, Оо, кэрэ Днепр барахсан Угуттаах уутуттан испиккит. Күннүк Уурастыырап
Аймахпын-өбүгэбин сукка сотторботох Ампаардаах астаахтар — Эһиги! Тостор тымныыга дьоммун тоҥорботох Угуттаах уоттаахтар — Эһиги! П. Тобуруокап
Хатыҥнар субу тыллаары дыгдаспыт күөх үнүгэстэрдээх лабааларын күн угуттаах уотун диэки ууммутунан талбаара туналыспыттар. Е. Неймохов

Еще переводы:

уйгууруу

уйгууруу (Якутский → Якутский)

уйгуур I диэнтэн хай
аата. Онно баар: уу-чуумпу, долгураҥ Угуттаах нуурала, Уһуктуу, уйгууруу, Умайыы тууспана. Күннүк Уурастыырап
Тиийиэм киэһэ уот өһөн, Имиксамык буолуута, Остуоруйа түмүктэнэн, Уу-чуумпу уйгууруута. С. Данилов

чуумпу

чуумпу (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Тыаһа-ууһа суох, туох да тыаһаабат. ☉ Тихий, бесшумный
    Чуумпу ойуур хоонньуттан Чуордук кэҕэ чоргуйда. Күннүк Уурастыырап
    Суох, көрөр этилэр үгүстэр Бу тааһы ол ааспыт үйэҕэ, Бэйэм да көрбүтүм үгүстэ Бу чуумпу түҥкэтэх үрэххэ. С. Данилов
  3. Нус бааччы, баала суох (уу ньуурун этэргэ). ☉ Спокойный, безмятежный (о водной глади)
    Чуумпу ууну холорук ытыйарын курдук, айдаан эмискэ ааҥнаабыта. Күннүк Уурастыырап
    Утуйаан флотка барбыта, Чуумпу киэҥ акыйаан Моряга буолбута. С. Данилов
    Долгуна суох чуумпу уу устун тыы устан барда. Эрилик Эристиин
  4. көсп. Түптээх, сынньалаҥ, бүччүм (олох). ☉ Спокойный, ровный, размеренный, мирный (о жизни)
    Дойдуга уоран, Түөкүннүү өстөөх түстэ, Чуумпу олохпут долгуйда, Норуот модуннук уордайда. Күннүк Уурастыырап
    [Чокуурап:] Холкуоскут аатыгар сөптөөх чуумпу олохтоох дьон буоллаххыт дии. С. Ефремов
    Биир дэхси үчүгэй, олус үүттураан чуумпу олоҕу олорбут киһи, бука, ахсааннаах буолуо. С. Никифоров
  5. аат. суолт. Тыас-уус суоҕа, туох да тыаһаабата. ☉ Отсутствие шума, тишина
    Түүҥҥү чуумпу улам уйгууран, сэргэхсийэн, тыас-уус хойдон истэ. Н. Заболоцкай
    Арай хаһан эмэ тоҥон турар чуумпуну сур бөрө улуйуута, хагдаҥ эһэ хаһыыта эрэ аймыыр. Л. Попов
    Өссө биир кыранаатаны бырахпытым кэннэ землянка иһигэр да, таһыгар да чуумпу буолла. Т. Сметанин
    ◊ Уу чуумпу көр уу I
    Онно баар: уу чуумпу, долгураҥ Угуттаах нуурала. Күннүк Уурастыырап
    Улуутуйбут уу чуумпуну борокуот үөгүтэ аймаата. И. Данилов
    ср. уйг. йоку ‘теряться, пропадать, исчезать’
тэҥнээх

тэҥнээх (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Туох да уратыта суох, тугу эмэ кытта биир тэҥ, биир суолталаах. ☉ Одинаковый, сходный по какому-л. признаку, равный, по значимости, ценности
    Ардыгар Галибаров биир иһит арыгынан күндүлээбитигэр дьааһыгынан арыгы турар сыанатыгар тэҥнээх түүлээҕи бэлэхтэтэрэ. Н. Якутскай
    Туох тэҥнээх буолуоҕай Мутукчам итирдэр сытыгар. С. Данилов
    Чааска тэҥнээх мүнүүтэлэр ааһаллар. Н. Габышев
  3. Кимиэхэ эмэ тугунан эмэ сөп түбэһэр (киһи туһунан). ☉ Равный другому в чём-л., являющийся ровней кому-л. (о человеке)
    Арамаан бэйэтигэр тэҥнээх биэлсэр кыыһы ылбыт. С. Ефремов
    Оҕонньор …… сиэнин кытары тэҥнээх киһитинии кэпсэтэрэ. С. Никифоров
    Чугас эргин киниэхэ тэҥнээх хайыһардьыт киһи үөскээбэтэҕэ. «ХС»
  4. аат суолт.
  5. Кимиэхэ, туохха эмэ тугунан эмэ (хол., сааһынан, күүһүнэн-уоҕунан, өйүнэн-санаатынан, балаһыанньатынан) тэҥ буолар ким, туох эмэ. ☉ Человек, равный другому по какому-л. признаку (напр., по возрасту — сверстник, по положению — ровня)
    Тэҥнээххэр киирдэххинэ, тэллэх ыта буолуоҥ (өс хоһ.). Тэҥнээхтэрбин атах оонньуутугар кыайталыырым. КНЗ ОО
    Миша бэйэтин тэҥнээхтэриниин үөрэ-көтө үөрэнэн, сыллата кылаастарын бүтэрэн испитэ. «Кыым»
  6. Олоҕуҥ аргыһа буолар киһи, кэргэн. ☉ Спутник, спутница жизни
    Тэҥнээх көстүбэккэ соҕотоҕун тэлэкэчийбит киһи. Амма Аччыгыйа
    Эр киһи тэҥнээҕэр түбэһэн Эйэҕэс сүрэҕэ аймаммыт, …… Сирэйэ тапталлаах имнэммит. И. Чаҕылҕан
    Тоҕус улуус уолугар Холооннооҕун булбатах, …… Сэттэ улуус киһитигэр Тэҥнээҕин билбэтэх. С. Зверев
    ♦ Тэҥнээххин булума көр бул
    [Мартыын] күүстээх үлэҕэ тэҥнээҕин булбат. И. Гоголев
    Саша дойдутугар …… тэҥнээҕин булбатах буолан, бэйэтин сир орто баайыы тустуугунан сананар этэ. Е. Неймохов
    ◊ Тэҥнээх доҕор — тэҥнээх
    2
    2 диэн курдук. Сыламнаан киирэр сылаастаах, Утутан барар угуттаах Тэллэххэ сытар Мин тэҥнээх доҕорум Мичээрдээбитинэн көрүстэ. С. Зверев
    [Туймаада:] Мин тэҥнээх доҕорум Чулуу боотураат буолуон баҕарарым. И. Гоголев
    [Хаартыһыт] дьиэтигэр буоллаҕына, таптыыр оҕолоро, тэҥнээх доҕоро — ойоҕо муҥу көрөн олорон хаалар буолаахтаатахтара. Эрилик Эристиин