аат. Баҕа санаа туолуута, туох эмэ үчүгэйтэн аһара астыныы, дуоһуйуу. ☉ Искренняя удовлетворенность от исполнения желания, чувство довольства и радости, счастье
Дьол икки хараҕа суох (өс хоһ.) Дьол, сор икки киһини кытта тэҥҥэ сылдьаллар (өс ном.). Таптал диэн дьол, оттон баай диэн күн кырааската (өс хоһ.). Биһиги барыбыт дьоло Ийэ дойдубут дьолуттан тутаахтаах. Суорун Омоллоон
Учуутал килиэбэ эрэйинэн кэлэр килиэп. Ол эрээри ити килиэби чахчы боруостаатым дии саныыртан ордук улахан дьол суох! Софр. Данилов. Утар. сор
♦ Дьолгун холбоо - кэргэннэн. ☉ Обзаводиться семьей, жениться или выходить замуж (букв. счастье свое соединить)
«Оҕобут этэҥҥэ үөрэҕин бүтэрэн, үчүгэй киһилиин дьолун холбуура буоллар», - диэн дьоно истэригэр бүөмчү баҕа санаалаахтара. Н. Лугинов
Кинээс Андрей кэргэнин таптыыр этэ, ол кэргэнэ өлбүтэ, онон аны атын дьахтары кытта дьолун холбоору оҥостор эбит дии. Л. Толстой (тылб.). Дьоло оонньоото - сотору өлөөрү гыммыт кырдьаҕас киһиэхэ дьоһуннаах булт тосхойон биэрдэҕинэ ити курдук этэллэр. ☉ Так говорят, когда старому человеку сопутствует большая удача в охоте (к скорой смерти)
Оҕонньор дьоло оонньоон, куобаҕын туһаҕыттан кыһыл саһылы ылла. «ХС»
◊ Дьолгун мүччү тутума (түһүмэ) - үчүгэй түбэлтэни куоттарыма, туһанан хаал. ☉ Не упускай благоприятного случая, пользуйся подвернувшейся удачей
Былыр, эдэр эрдэхпинэ, биирдэ дьолбун мүччү тутан турабын. М. Доҕордуурап
[Балбаара - Ааныскаҕа:] Дьолгун мүччү түһэн, эҥин-эҥин буолан көр эрэ. Эрилик Эристиин
Дьолгун мүччү тутума! Улааны ыл, ат оҥоһун уонна киниэхэ эһиги, мин курдук, үтүө доҕор буолуҥ. Н. Заболоцкай. Дьолгун тургутан көр - туох эмэ баҕараргын ситиһэргэ сорунан, бэйэҥ кыаххын бэрэбиэркэлэнэн көр. ☉ Искушать судьбу, чтобы достичь желаемого, проверять свою удачливость. Дьолгун тургутан көр, ыйыталас, баҕар, кэргэн буоларга сөбүлэһиэ. Дьолбун тургутан көрөөрү гынабын: быйыл Дьааҥыга тахсан бултуурга санана сылдьабын. Дьолу бул - баҕарбыт баҕа санааҕын сит, онтон дуоһуй. ☉ Достичь желаемого (получая удовлетворение от этого), найти свое счастье в чем-л.
Эдэр дьон эрэнсэн, итиитик таптаһан, Үлэттэн дьоллорун булбуттар. Күннүк Уурастыырап
Эҕэрдэ эһиэхэ, эдэр дьон! Тэҥнээхтэр кэргэннии буолбуккут, Олоххут кэскилин кэҥэтэн, Тапталга дьолгутун булбуккут. П. Тобуруокап
Холкуос дьоно сүбэнэн Дьоһун суолга туруммут - Холбоһуктаах үлэнэн Дьолун мантан булуммут. А. Абаҕыыныскай. Дьолу көрдөө - баҕарбыт баҕа санааҥ туоларын туһугар туруулас. ☉ Стараться, стремиться к тому, чтобы желаемое исполнилось, искать свое счастье
Тыа киһитэ манна бултуур, дьолун көрдүүр, үөрэр-көтөр, сынньанар. И. Данилов
Көҥүлү, дьолу көрдөөн ылбаттар, охсуһан кыайан ылаллар, эн да бэйэҥ дьолуҥ иһин охсус. М. Доҕордуурап
п.-монг. дьол

эб.
1. Саҥарааччы этэр санаа дьиҥнээҕин күүһүрдүүтүн көрдөрөр. ☉ Выражает усиление говорящим достоверности высказываемой мысли (ведь, же)
Күн күбэй ийэ барахсаны аҥаардас таҥаһа маанытынан, дьүһүнэ үтүөтүнэн эрэ таптаабаттар эбээт. Амма Аччыгыйа
△ Араас дэгэттэрдээх буолуон сөп: бэлиэтээн этии. ☉ Может выражать констатацию факта, представленного в содержании высказывания
Таптыыр үлэҥ ырыа курдук эбээт. Амма Аччыгыйа
Сытар барахсан үчүгэй даҕаны эбээт. Суорун Омоллоон
△ Бигэргэтии. ☉ Может иметь оттенок утверждения
Иитиллибит Ийэ киин дойдум Сымнаҕас, сылаас Сыламнатар сыта-сымара Испэр-быарбар Таайан киирэрин Таптыыбын эбээт, атастаар! Күндэ
Ити, дьиҥэ, эргэ уонна саҥа үйэлэр аҕалаах уолунан, икки хаан уруу дьонунан сирэйдэммит дириҥ идиэйинэй мөккүөрдэрэ эбээт. Амма Аччыгыйа
△ Ылынан, итэҕэйэн өйдөөһүн. ☉ Может выражать убеждённость говорящего в содержании высказывания
Хомуньууһум өрөгөйүнэн өрө көтөҕүллүбүт киһи этэ эбээт кини, норуот бойобуой мохсоҕоло! Амма Аччыгыйа
Сыччах, сыччах онон даҕаны Сыбардаах аар тайҕаны Сөп эбээт аатырдыахха, Сөп эбээт айхаллыахха! П. Тобуруокап
△ Хайааһын буолар күүһүн сөҕүү. ☉ Может выражать восхищение говорящего содержанием высказываемого
Холорук курдук өрө ытыллан ахан эрэр эбээт, кини киһи! Амма Аччыгыйа
Оччоҕо уруккутааҕар ордук улуу өрүһүм күлүмнүү күлэр эбээт! Суорун Омоллоон
△ Хайааһын эмискэ буоларыттан соһуйуу, куттаныы. ☉ Может иметь оттенок удивления, испуга говорящего от чего-л. неожиданного
Ол олордохторуна, арай доҕоор, таһырдьа ким эрэ кэлэн, ааннарын кырбаан лигийбитинэн барда эбээт. Амма Аччыгыйа
△ Сэрэйии. ☉ Может выражать предположение говорящего
Үтүө да сүүрүк буолуохтара эбээт! Амма Аччыгыйа
△ Эрэмньилээх буолуу. ☉ Может выражать уверенность говорящего
Билигин даҕаны мин аты чэпчэки соҕустук миинэр, бойобуой бинтиэпкэни сөп соҕустук туһаайа тутар киһи сырыттаҕым буолуо эбээт! Амма Аччыгыйа
△ Кэпсэтээччигэ утары этии. ☉ Может иметь оттенок возражения говорящего собеседнику
Дьэ хата, эйигин хаһан баҕарар билиэм эбээт! Амма Аччыгыйа
△ Кэпсэтээччини өйдөтөн, ылыннаран этии. ☉ Может выражать старание, стремление говорящего убедить собеседника в чём-л.
Лэглээрин! Мин эйигин сарсыардаттан көрдүү сылдьабын эбээт! Амма Аччыгыйа
△ Дьаныһан соруйуу. ☉ Может иметь оттенок побуждения говорящим кого-л. к чему-л. «Эн манна кэл эбээт», — диэтэ Дьөгүөрдээн. Амма Аччыгыйа
2. Саҥарааччы этэр санаатын иэйэн, этигэн оҥорон күүһүрдүүтүн көрдөрөр. ☉ Выражает эмоционально-экспрессивное усиление говорящим содержания высказывания (ведь)
Көр эрэ, учуутал уол Сиилиннээх куорат иниспиэктэрин иккиэннэрин хотон тахсыбыт үһү эбээт. Амма Аччыгыйа
△ Араас дэгэттэрдээх буолуон сөп: астыныы. ☉ Может выражать удовлетворённость говорящего содержанием высказывания
Дьэ, көрдүм эбээт кинилэри… Ярославскайы уонна Орджоникидзены. Амма Аччыгыйа
△ Үөрүү. ☉ Может выражать радость говорящего от высказываемого
Дьэ, хата, бу бэркэ көрүстүбүт эбээт! Амма Аччыгыйа
△ Баҕарыы. ☉ Может выражать желание, надежду говорящего на осуществление содержания высказывания
Бу уонунан тыһыынча ахсааннаах эдэр ыччат ортотугар баар саха уолчаана үөрүү-көтүү, дьол-соргу дохсун сүүрүгэр көтөҕүллэн иһэрбин таба көрбөттөр баҕас эбээт кинилэр! Амма Аччыгыйа
△ Сэтэрээһин. ☉ Может выражать злорадство говорящего по поводу содержания высказывания
Сыллай да үрдүгэр этиҥнээх чаҕылҕан түстэ эбээт. Амма Аччыгыйа
△ Хомойуу. ☉ Может выражать досаду говорящего по поводу содержания высказывания
Бойобуой кыһыл этэрээтигэр киирээри көрдөспүппүн «кырдьаҕаскын» диэн булгуччу аккаастаан тибэн кэбистэ эбээт! Амма Аччыгыйа
△ Өстүйүү, кэлэйии. ☉ Может выражать злость, презрение говорящего в отношении содержания высказывания. Үһүөйэх киһиттэн биирдэрин куоттара-куоттара, өссө «ураалаахтар» баҕастаахтар эбээт, бу ыттар
△ Сөҕүү, кэлэйии. ☉ Может выражать лёгкое сокрушение, сожаление говорящего
Оо, өлүү эбит дии, куруук ити курдук этэбит эбээт! Амма Аччыгыйа
△ Оҕону таптаан, кыыһырбыта буолуу. ☉ Может выражать напускную сердитость на ребёнка с оттенком умиления
Билиҥҥиттэн ситтэрбэт эбээт. Амма Аччыгыйа
△ Хоргутуу-кыыһырыы. ☉ Может выражать обиду говорящего
Чэ, баҕар, эн миигин бырах даҕаны. Бу оҕоҕуттан тардыстыбатаҕыҥ баар эбээт! Амма Аччыгыйа
△ Саллыы, кыраҕыйыы. ☉ Может выражать сочувствие, сопереживание говорящего
«Кулгааҕын үргүөм этэ, мин Баасабын кырбаабыт этэ», — диэмэхтээтэ эбээт. Амма Аччыгыйа
3. Саҥарааччы этиллэр санаалары холботолоон-ситимнээн, быһааран-чуолкайдаан биэриитин көрдөрөр. ☉ Выражает обобщение говорящим нескольких суждений для того, чтобы сделать окончательный вывод
Эн ити Машаны кытта сылдьаҕын даҕаны, мин итиннэ соччо суолта биэрбэппин. Кими эмэ кытта сылдьыаххын, сэлэһиэххин наада эбээт. Софр. Данилов
Кэлэн, оскуолата күлкөмөр буола сытарын көрдөҕүнэ, маҥнайгы омунугар тугу саҥарара, хайдах туттунара биллибэт эбээт. Амма Аччыгыйа
Уруккуну-хойуккуну билбэт адьас атын киһи, оонньуу-күлүү таарыйа, ити курдук эппитэ буоллар син да этэ. Оттон кини барытын билэрэ эбээт. «ХС»