көр уйулҕа
Мин таптыыбын Поэт кыргыттары: Кинилэр оҕолуу уйаҕас уйулгуларын, Кистии сатаабат тыыннаах тылларын. С. Данилов
Тугу гынаары көрсүбүтүм буолуой. Аата булан-булан, болдьоон-хайаан абааһыга диэри аат айаҕыттан күөрэйэммин уйулгутун көтүттэҕим. Н. Лугинов
Сылаастык бигээбит сай ааһан, Хаһыҥтан титириир тыаларбар Уйулгум көтүөхтүү айманан, Буур таба доҕорун ыҥырар. Айталын

туохт.
1. Элбэхтэн хайатын, төһөтүн эмэ араар, арааран ыл. ☉ Выбирать, отбирать лучшее из множества
Отут уйула суох Ордук саһылла талан Улахан бэрэмэдэйгэ уга тарт! А. Софронов
Кини, үлэлээн аралдьыйаары, энньэтигэр анаммыт ынахтарыттан түөрт саамай көрсүө ынаҕы талан ылан ыыр идэлэннэ. Н. Якутскай
Бурхалей биэс киһини талан ылан баран, булуллубут сирдьит киһини иннигэр бастатта. Эрилик Эристиин
△ Сөбүлээбиккин ыл. ☉ Избрать то, что по нраву (по душе, по сердцу), выбрать понравившееся
Тарбаххынан талан, сүрэххинэн сөбүлээн, хараххынан хайҕаан ыл (өс хоһ.). Мин кыргыттарбыттан талан, сөбүлүүргүн көрөн ойох ылан, атас-доҕор оҥостон, киһи-хара, ыал буол! Саха фольк. Харахтаах хайгыыр, сүрэхтээх сөбүлүүр, Тарбахтаах талар, Нарын үтүө дойду буолан Намылыйан таҕыста. Нор. ырыаһ.
2. Ханнык эмэ дуоһунаска кими эмэ быыбардаа, куоластаа. ☉ Избирать кого-л. на какую-л. выборную должность
Иккис сылыгар холкуоһа биэс уон хаһаайыстыба буолбутугар [Кууһуманы] бэрэссэдээтэлинэн талбыттара. А. Софронов
Мунньах бэрэссэдээтэлин уонна суруксутун талар мөккүөр турда. Амма Аччыгыйа
3. Типэгирээпийэҕэ тиэкиһи илиигинэн нобуордаа. ☉ Делать набор текста вручную. Типэгирээпийэҕэ нобуорсук буолан, сибиниэс буукубаларынан «Кыым» матырыйаалларын талара. Софр. Данилов
◊ Куһаҕанын таллахха — табыллыбат, куһаҕан өттүн сабаҕалаан эттэххэ. ☉ Если предположить худшее
Куһаҕанын таллахха, итинник саҥара сылдьаргын истэн, биир эмэ өһүөннээх санаалаах баайсан да туруон сөп. Н. Заболоцкай. Талар бэрт — ураты, муҥутуур үчүгэй. ☉ Отменно, прекрасно
— Кэпсээниҥ, хайдах олордугут? — Талар бэрт. Дьуон Дьаҥылы. Саҥа аллайыы: «Талар бэрт! Дьоһун!» Дьуон Дьаҥылы. Талбыт курдук — олус үчүгэй, эҥкилэ суох. ☉ Превосходно (во всех отношениях)
Маҥнай наадабын бүтүннүү хааччыйдылар. Барыта талбыт курдук үчүгэй. Н. Лугинов
Талбыт курдук олороммут Налбыһахтан баай сиэри, Эргэ биэрэ охсоммут, Ити буолан таҕыстаҕа. Күннүк Уурастыырап
др.-тюрк. талула, тюрк. талда, талла

1. баай диэнтэн атын. туһ. Киһи тыла дулҕаҕа баайыллыбыт чуораан буолбатах (өс хоһ.). Биир күөл икки өттүгэр кустар баайыллан олороллор (тааб.: сылгы кулгааҕа). Күөл тулатыгар турар кэбиһиилээх оттор күрүөлэригэр оҕус, ат бөҕө баайыллыбыт. Амма Аччыгыйа
   Ол баайыллыбыт хабахтар уонна чуорааннар, оччотооҕу кэнэн дьон санаатыгар, куһаҕан тыыны куттуур улахан ымыы буолаллара. Дьүөгэ Ааныстыырап
2. көсп. Үчүгэйдик эрчилин, сүүрэргэ бэлэмнэн (ат туһунан). ☉ В результате специальной тренировки быть подготовленным к скачкам (о скакуне)
   Ол эрээри [ат саҥа иччитэ Халла Хабырыыс] ат идэтин толору таһаарбатаҕа. Арыт ситэ баайылла илигинэ сүүрдэрэ, арыт соруйан таҥнаран, хотторор оҥороро. И. Федосеев
3. көсп. Онно суоҕунан оҥорботоҕун оҥордуҥ диэн балыйа, сымыйанан буруйдуу сатаа. ☉ Придираться к кому-л., обвинять кого-л. без достаточных на то оснований
   Баайыллан маҥан ат ылыаҥ суоҕа (өс хоһ.). Баайыллыма, маҥан атым суох (өс хоһ.). Мин оҥорбут суолбар түбэһиэм, оҥорботох суолбар сэбиэскэй былаас эн курдук баайыллыа суоҕа. Амма Аччыгыйа
   ♦ Илиитэ-атаҕа баайыллар – тугу да оҥорор, дьайар кыаҕа суох буолан хаалар, кэлгиллэн хаалар. ☉ Быть связанным по рукам и ногам
   Кыргыттар ортолоругар киирдэхпинэ, илиим-атаҕым баайыллар.И. Гоголев. Иһэ баайыллар көр ис II. Абааһы киһи [үс оҕустан] иккитин сиэтэ, биирин кыайбата; үөрбүт киһи үөрүүтүгэр сүрэҕэ көбөн хаалбыт, иһэ баайыллыбыт.ПЭК ОНЛЯ I. Күөмэйэ баайыллар көр күөмэй. Тойон: «Саҥар диибин!» – диэн хаһыытаата. Ол аайы уолчаан уйул-ҕата көттө. Мэктиэтигэр күөмэйэ баайылынна. М. Доҕордуурап. Өйө баайыллар көр өй. «Хайа, доҕоор, сүгэм», – диэн [Уйбаан] саҥа аллайа түһэр уонна сүгэтин биитин көрө биэрбитэ – эрбии тииһин курдук буолбут. «Оо, хаарыан мас кэрдэр сүгэбин... Бу өйүм баайыллан сиэтэхпин!» Р. Кулаковскай
   «Биһиги манна уолуйан, өйбүт баайыллан хаалла дии», – диэтэ Илларионов. М. Доҕордуурап
   Муммут киһи муода буолар, Наар саһар эрэ санаалаах. Кыылтан, киһиттэн да куотар, Өйө баайыллар быһыылаах. Баал Хабырыыс
   Хараҕа баайыллар көр харах. Эн ити Бадаайабы, сүрэҕиҥ сөбүлүүр буолан, көмүскэһэҕин. Хараҕыҥ баайыллыбыт. Л. Попов