прил. умсулҕаннаах, кэрэхсэтиилээх.

прил. умсулҕаннаах, наһаа дуоһутар, киһини сылаанньытар.

туохт., кэпс. Туундараҕа бар. ☉ Отправляться в тундру
Күннэр булт умсулҕаннаах соноругар биллибэккэ, туундаралыыр туллук үөрүнүү суһаллык көтөллөрө. «ХС»

сыһ. Күүскэ тартаран, ылларан туран, ымсыырбыттыы. ☉ Взволнованно, возбуждённо, страстно
Уол кини диэки умсулҕаннаахтык, бүтүн таһаатын бүтүннүүтүн имэрийэрдии сымнаҕастык, тапталлаахтык одууласпыт. Софр. Данилов
Уол саһархай харахтарын кыыстан араарбакка иһэн, күүскэ умсулҕаннаахтык ыллаан барда. А. Фёдоров
Мөккүрдээнэп тумул арҕаа уһугар тиийэн соломмут кытыллар диэки умсулҕаннаахтык одууласта. М. Доҕордуурап

уруйдас диэнтэн хай
аата. Кэпсэтии кэскиллээҕэ, сэһэргэһии силистээҕэ, уруйдаһыы умсулҕаннааҕа диэн онно буолбута. «Чолбон»
Бииргэ үөскээбит доҕорбун оптуобус тохтобулугар көрсө түспүтүм, көрсүбэтэхпит ыраатан, икки өттүттэн уруйдаһыы буолла. «ХС»

көр таам-татакай
Таба туттарбат там-татахай баар үһү (тааб.: силим иһитэ). Өр-өтөр гыммаппыт, били угуйар умсулҕаннаах, там-татахай таабырын төрдө буолбут Уулаах Үрүйэбитигэр бу өрүтэ мэҥитэн кэлэбит. В. Миронов
Күлүк курдук таба туттарбат ол там-татахай киһини арай дорҕоон, төлөпүөн эрэ ситэр. С. Федотов

туохт. Кимтэн, туохтан эмэ тутулуктаах буол. ☉ Зависеть от кого-чего-л.
Киһи сөбүлүүр идэтин булара умсулҕаннаах буолааччы, ардыгар киһи олоҕо барыта онтон эрэ тутулуктанан хаалааччы. М. Попов
Сыыһахалты эдэриттэн, кырдьаҕаһыттан тутулуктаммат. «ХС»
Алыһар өҥө, үөскүүр-тэнийэр миэстэтиттэн тутулуктанан, уларыйар. ББЕ З

эмпэрэ I диэн курдук
Тукулутта эбэбин Туруорулуур эмпэтин, Толуу, лоҥкур тииттэрдээх Туоллар Туора Тумулун, Бидилийэр сүүрүктээх Биэкэнэтин үрэҕин, Умсулҕаннаах бэйэтин Умнубаппын мэлдьитин. Күннүк Уурастыырап
Өбүгэ дьоммун батыһан Өлүөнэни кыйаҥҥын, Эмпэ таастары дабайан Эн кэлбиккэ дылыгын. С. Дадаскинов
Аллара, өрүс туруору эмпэтин анныгар, Күүстээх долгун охсуллар тыаһа күллүргүүр. Г. Колесов

с. умсулҕан, наһаа дуоһуйуу; сылаанньыйыы; он в упоении слушал музыку кини музыканы умсулҕаннаахтык истибитэ.

даҕ. Үчүгэй түмүктэрдээх, үчүгэй көрдөрүүлээх буолан хайҕанар; туһалаах, көдьүүстээх. ☉ Заслуживающий похвалы, одобрения, положительный
Биир тылынан эттэххэ, төһө да уустук кыстык кэлбитин иһин, бүттүүн күүһүнэн турунуу, өйү-санааны чопчу сорукка түмэн үлэлээһин эрэ дьиҥ чахчы биһирэмнээх түмүктэри биэриэхтэрэ. «Кыым»
Тыа сирин үлэһиттэрин олохторун усулуобуйатыгар бөдөҥ биһирэмнээх уларыйыылар таҕыстылар. «ХС»
Оттон эйиэхэ, Суолабар бааллар: Умсулҕаннаах роман курдук, Биллибит поэма курдук, Биһирэмнээх олохтоохтор — Манчаары Баһылай курдуктар, Герой Попов курдуктар. Р. Баҕатаайыскай
◊ Биһирэмнээх герой лит. — дьоҥҥо үтүө холобуру көрдөрөр уобарас. ☉ Положительный герой (образ, напр. в художественном произведении)
Сэбиэскэй суруйааччылар биһирэмнээх геройдара холобур быһыытынан ааттаналлар. «К». Эдэр көлүөнэ [Эрилик Эристиин] айбыт биһирэмнээх геройдарын үтүө холобурдарын батыһар, эдэр Манасовтар кэккэлэрэ үүнэр. ТНН ЭЭ