көр көҕүрэт
[Саһыл уол:] матаҕатын ортотугар диэри көҕүһэтэн баран, «Орто күөл», — диэбит. Саха ост. I
Оттон мин биирдэ ыйыырбар уончата эбэбин, уончата көҕүһэтэбин. Софр. Данилов
Дайыылканы лаппа көҕүһэттэр, баҕар, олоро түһүллүө этэ. Болот Боотур
Сорох тыһылар [кырсалар] уон биэскэ — уон алтаҕа тиийэ оҕону төрөтөллөр. Маннык тыһылартан бөдөҥнөрүн талан үс-түөрт оҕону көҕүһэтэн, атын аҕыйах оҕолоох биир-икки тыһыга тилийэллэр. ПГН ИККО

туохт., кэпс. Кыайбатаргын да, харса суох түс, тугу эмэ гына сатаа. ☉ Рьяно, смело браться за что-л. непосильное
[Оппоос] харса суох эрдинэн мулукаайдыыр, тыыта сүүрүккэ оҕустаран устан талбаарар. В. Тарабукин
[ Кулунчук] ийэтин эмээри, уоһунан сыыһа-халты түһүөлээтэ. Арааһа, уончата итинник мулукаайдаан баран, син тапта. «ХС»

хомуур ахс. аат. Түөрт эрэ, баара-суоҕа түөрт эрэ. ☉ Всего лишь четыре, только четверо
Төрдүөйэх бэйэлэрэ бүтүн нэһилиэк мунньахтыыр киэҥ дьиэтин киэптииллэрэ. М. Доҕордуурап
Түөрт эркинигэр төрдүөйэх түннүктээх бу биһиги кыракый дьиэбит, күндү уорукпут, көмүс-ньээкэ ураты сылаас уйабыт. С. Никифоров
[Күннүк Уурастыырап] төрдүөйэх ый иһигэр биэс уончата үлэһиттэр кэлэктииптэрин кытта сэһэргэспит. СГС ӨСҮДь

туохт. Тирэҕэ суох буолан, икки өттүгэр байааттаҥнаан ылаыла атахтаргын соһон, бытааннык хаамп. ☉ Ходить, качаясь из стороны в сторону, волоча ноги. [Куралай Кустук] тайаҕа сүппүтүн аһыйан ботугуруу, тэмтэрдии, такыҥныы турда. Д. Апросимов
Тоончук эбэтэ Өрүүһэ Тоҕус уончата — сааһа. Тэпсэҥнээн-тэмтэрдээн …… Харыстыыр сиэнин Ханна да ыыппат. Эрчимэн

аат. Эт-сиин өттүнэн ыарахан эчэйиилээх, сороҕор киһи өлүүлээх (оһолго) быһылаан. ☉ Несчастный случай с тяжелыми телесными повреждениями, увечьями, возможно, с человеческими жертвами
Ол курдук уончата уунаҥнаан кэлэ-кэлэ, төттөрү чугуруҥнаан, дэҥ-оһол чахчы суох буолтун билэн баран тахсар. Амма Аччыгыйа
Дэҥи-оһолу таһаарыма, бэйэҥ оһоллонума, дьону оһоллоомо, бас-баттах толкуйа суох туттума, мээнэ сэттээхтик тыллаһыма - диир былыргы ытык кырдьаҕастарбыт үөрэхтэрэ. «Чолбон»
Биэлэр, айааһамматах буоланнар, чучурааннар, ыаһыҥҥа дэҥи-оһолу таһаарар кутталлаахтар. «Кыым»

туохт.
1. Балтарык маһынан баттатан кэлгий (хол., тиэйиилээх оту). ☉ Придавливать бастрыком (напр., сено на возу)
Суол ыксатыгар тэйиччи соҕус кэбиһиилээх от таһыгар биир киһи от тиэйэн балтарыктаан эрэр эбит. Амма Аччыгыйа
«Балтарыктаабакка дьоҕус гына тиэйээр», – диэбитэ Миитэрээс. Кустук
2. көсп., кэпс. Тугу эмэни (хол., харчыны) олус элбэҕи, өлгөмнүк бул, ыл (барыстанар курдук). ☉ Получать, брать что-л. (напр., деньги) в большом количестве (сверх положенного)
Ким туохха ордук дьоҕурдааҕа, ким экскурсияҕа баран үтүө уопуттары ордук элбэхтик балтарыктаан кэлэрэ барыта ырытыллыбыта. С. Васильев
Судаарыстыбаҕа туттарар сүөһүнү улахан ыйааһыннааҕын, бастыҥ уойуулааҕын үрдүк сыанаҕа туттаран харчыны балтарыктаан ылыахха. «ХС»
Баайтан, күөх истэн Балысхан түһээни Балтарыктаан кэлээри Уолуттан уончата сүбэлэттэ. С. Васильев

туохт. Туох эмэ суоһун иҥэрин, туох эмэ суоһуттан сылаас буол. ☉ Стать теплым, горячим, нагреться, прогреться
Тииттэр хаппыт төбөлөрө сыстыһан бараннар, тыаллаах кураан кэмҥэ аалсан-аалсан, улам итийэн, кэриэрэн, буруолаан, умайан барбыттар. Амма Аччыгыйа
Хаптаһын хоспох иһэ биллэ итийэн барда. Софр. Данилов
Сөһүргэстии түстүм, снайперскай саам итийиэр дылы уончата ыттым. Т. Сметанин
Ньургуһун уонна Лоокуут саас халлаан итийдэр эрэ дьиэҕэ көстүбэт буолаллара. Дьүөгэ Ааныстыырап
△ Ыалдьан, этиҥ суоһаа. ☉ Впадать в жар, иметь повышенную, высокую температуру, температурить
Оҕонньор, кыыс төбөтө итийбитин билээри, ытыһынан имэрийбэхтээн көрдө. Н. Заболоцкай

туохт.
1. Тугу эмэ кэрэһилээ, бигэргэт. ☉ Свидетельствовать о чём-л., удостоверять что-л. Саха мифологията баай уобарастардааҕын тойуктар туоһулууллар
Саха фольк. [Кэҕэ кыылым] Үтүө сайын үөрүүтүн Өрөөбөккө туоһулаа. С. Васильев
[Таҥара кийиитэ] Тырымнас ньуургунан туоһулаа Таптал сибэтиэй ырааһын. М. Ефимов
2. суут-сок. Ким, туох эмэ туһунан суукка көрдөрүүтэ биэр, туоһу буол. ☉ Давать свидетельские показания в суде, свидетельствовать о ком-чём-л. в суде
Туоһулар манныгы көрөн туоһулаабыттар: бандьыыттар тыаҕа саһан сытан бинтиэпкэнэн уончата ыппыттар. М. Шолохов (тылб.)
3
туоһулас диэн курдук. Кинини тоҕо туоһулуугун? ПЭК СЯЯ
«Үрүҥнэр дэриэбинэҕэ кэлбиттэр үһү, — кыыс нэһиилэ тыын быһаҕаһынан эппиэттээтэ. — Даайыһы туоһулууллар үһү». Н. Заболоцкай

туохт.
1. Баран иһэр суол гун сүтэрэн эрэйдэн, туора-маары айан наа (киһи мунуо да суоҕар). ☉ Блуждать, сбиваться с пути
Бэрт сиһилии ыйдаран баран, уончата мунан-тэнэн, үксүн сатыы саллырҕайдаан, кини университет дьиэтин син булла. Амма Аччыгыйа
Доҕор хараҕа мунантэнэн суол көрдүүрбэр Сулус буолан сырдыырга дылы. Л. Попов
Барбыт сиригэр син сыылларан тиийэр, мунартэнэр диэни билбэт. Н. Габышев
2. көсп. Туохха эмэ ыарырҕатан, хайдах быһаарыныаххын булума. ☉ Теряться, приходить в замешательство
Мунатэнэ, абалана турдахпына Эрдэлиирим бу тиийэн кэллэ эбээт. Амма Аччыгыйа
Хас суруйааччы литератураҕа т у с - т у һ у н а н н ы к к и и р э р. С о р о х у у н ь у у лдьаҕай суруйуулартан саҕалаан, бэрт өр эрэйдэнэн, мунан-тэнэн баран, сыыйа анал суолун булунар. Софр. Данилов
Ити курдук мунан-тэнэн, балачча өр саҥата суох буугунаһан бүк түһэн олордулар. П. Филиппов

аат.
1. Алта уон сөкүүндэ усталаах бириэмэ кээмэйэ. ☉ Мину та
Истиэнэҕэ ыйанан турар чаһы тын көөртө уон буолара баара-суоҕа биэс мүнүүтэ хаалбыт этэ. Суорун Омоллоон
Сөкүүндэттэн мүнүүтэ, М ү н ү үтэттэн чаас туолар, Чаастан хонук бүтүүтэ Ыйдар, онтон сыл буолар. П. Тобуруокап
Аҕыс чаас буолуо аҕыйах мүнүүтэ хаалбытын кэннэ уончата уһугуннаттаран Миша айалаан-дьо йолоон түөһүллэн турар. Н. Лугинов
2. кэпс. Кэм кылгас түгэнэ. ☉ Короткий отрезок времени, момент, миг
Бу мүччүргэннээх мүнүүтэҕэ саамай наадалаах суол умнуллан эрэрин өйдөөбүт киһи курдук, Александр Попов соһуччу ньиргийэ түспүтэ. Амма Аччыгыйа
Туйааран куйаас да күн этэ: Халлааҥҥа ку раан күөх былыта… Бу бүгүн ол күндү мүнүүтэ Тыыннаах ахтыыта ыллаата. С. Данилов
Бу мүнүүтэлэр Өлөк сөйгө ордук кэрэ, олус долгутуулаах буоллулар. В. Протодьяконов