с. 1. (погл. упражнять) эрчийии, үөрэтии; 2. (по гл. упражняться) эрчиллии, үөрэнии; 3. (задание) эрчиллии, дьарыктаныы; сборник упражнений эрчиллиилэр хомуурунньуктара.

1) выделывать, мять (кожу); 2) мять, комкать (напр. бумагу, одежду); 3) перен. упражнять; тылгын имит = упражнять язык (для правильной артикуляции звуков); 4) с деепр. на =ан основного гл. выступает в роли вспомогательного гл. и выражает быстроту и интенсивность действия: үлэлээн имит = быстро, проворно работать.

туохт.
1. Тугу эмэ кимиэхэ эмэ үгүстүк оҥорторон, үлэлэтэн, бэйэтэ сатыыр, кыайар буоларын ситис. ☉ Прививать кому-л. какой-л. навык, приучать к чему-л., упражнять, тренировать кого-л.
Кини Никита эрчийэр бөлөҕөр сааһынан саамай эдэрдэрэ эрээри, барыларыттан сылбырҕа, түргэн буолан кэскиллээхтэрэ. Н. Лугинов
Мин иэмэхтээн эрчийбит эрэттэрим бэйэм курдук Илбистээх илиилэнэн, Ыар тыыннанан хаалааччылар. И. Гоголев
Оҕолорбутун эрчийэн, кыылга-сүөлгэ үөмэргэ, бултаһарга үөрэтэн көрүөхпүт этэ буоллаҕа. С. Тумат
Кини эрчийбит спортсменнара учууталларын албан аатын түһэн биэрбэтэхтэрэ. И. Федосеев
2. Бэйэҥ күүскүн-уоххун, олоххо тулуургун дьарыктанан сайыннар, олох ыарахаттарын тулуйарга үөрэн. ☉ Приучать себя к преодолению трудностей, невзгод
Ким харса суох үлэлии, хаама үөрэммит, ким этин-хаанын эрдэттэн эрчийбит — ол үчүгэй саллаат. Т. Сметанин
Атынан айаннааһын киһи тулуурун, кыаҕын эрчийэр. Күн Дьирибинэ
△ Эдэр саастан олох ыарахаттарын тулуйан, олоххо буһан-хатан таҕыс. ☉ Учить кого-л. преодолевать трудности, невзгоды (о жизни)
Олох барахсан үөһүгэр уктан, уһааран, өлбөт үөстээн, имитэн эллээбитэ, оҕо сааска үлүскэн үлэ, сут-кураан инчэҕэй талахтыы эрийэн эрчийбитэ. «Чолбон»
3. Айааһаан, сыһытан көлүүргэ, ыҥыырга үөрэт (хаҥыл сылгы туһунан). ☉ Укрощать, усмирять, приручать, объезжать (необъезженную лошадь)
Туллай, Охоноон, Уораан күн тура-тура аттарын эрчийэн түбүгүрэллэрэ. И. Федосеев
4. Култуурунай үүнээйини сөрүүҥҥэ тутан тымныыны тулуйарга үөрэт. ☉ Приучать к низким температурам путём содержания в прохладе (о теплолюбивых растениях)
Ичигэһи сөбүлүүр култуура арассаадатын тымныыга эрчийдэххэ тымныыны тулуйумтуота биллэрдик үрдүүр. ФНС ОС
[Сорох оҕуруотчуттар] үүнээйи тэмпэрэтиирэ уларыйарын, намыһах тэмпэрэтиирэни тулуйумтуо буоларын наадатыгар эрчийэллэр, үөрэтэллэр. ЕАМ ББКПь. Уларыйа сылдьар тэмпэрэтиирэҕэ эрчийэр кэмҥэ оҕурсу сиэмэтин араскыта кылгас, бөҕө силис бытыктардаах буола үүнэр. СГС ОАКЭ
5. эргэр. Эрчимнэ, күүстэ киллэр (апхомуһун күүһүнэн). ☉ Придавать силу, энергию (напр., путём волшебства)
Уолан киһи кыыс дьахтар икки сүрэхтэрин хаанын холбуур ап хомуһунун туора эрчийэн кулу! Иитэр сүөһүбүт сүрэҕин-быарын манньытар ап хомуһунунан туора эрчийэн биэр! ПЭК СЯЯ
Биэс тарбахпар мэнэгэйдэ кэбиһэн кулу, эрбэхпэр имэҥнэ эрчийэн кулу. ПЭК ОНЛЯ I
ср. бур. эршэ ‘сила’

1. туохт.
2. Таҥастаан, сымнаҕас гына оҥор (тирии туһунан). ☉ Выделывать, обрабатывать, мять (кожу)
   Үлэтин быыһыгар хоччорхой таба тириитин имитэн, араас таҥас тигиэх тустаах. А. Софронов
   Оҕонньор тирии имитэ олорон талкы диэки ыйда. П. Ойуунускай
   Сайыныгар кыстык дьиэҕэ үүт кыынньараллар, бурдук астыыллар, тирии имитэллэр. Амма Аччыгыйа
3. Тугу эмэ быһыытын-таһаатын сүтэриэр диэри уһуннук бүк-тах, кум-хам тут (хол., кумааҕыны). ☉ Сжимать, мять, давить, комкать что-л. до потери формы, вида
   [Салайааччылар] бытааннык хайдах эрэ иҥиэттэллэр, Быһыыта тугу эрэ ыарырҕаталлар. Кумааҕыны ылан имитэллэр, Холоон, кэччэйэн кэпсэтэллэр. С. Васильев
   △ Сымныар диэри мускуй-эрий (хол., талаҕы). ☉ Крутить, вертеть; крутя, поворачивая из стороны в сторону, делать мягче что-л. (напр., тальник)
   Талаҕым төбөтүн имитэн (эрийэн) баран, туһах курдук оҥордум уонна хорооҥҥо батары биэрдим. Суорун Омоллоон
4. Итийиэр-кутуйуор диэри хамнат, көһүйбүтүн аһар (хол., сискин). ☉ Разминать какую-л. часть тела (напр., спину) до появления ощущения теплоты
   Куолас бурдугу үүннэрэр, Ходуһа отторун ходуйар …… Быччыҥы имитэр Хоодуот хонуктар кэллилэр. Эллэй
   Оҕонньор сарсыардаттан кириэһилэтигэр кинигэ ааҕа олорон баран, сиһэ көһүйбүтүн имитэ таарыйа, хаамыталыы сырытта. Н. Лугинов
5. көсп. Арахсыбакка, бокуой биэрбэккэ, мэһэй-таһай буолан сылат, эрэйдээ (үксүгэр оҕо туһунан). ☉ Своим беспокойным поведением утомлять, замучить кого-л. (обычно о ребенке)
   Бэйэ, нохоо, киһини имитимэ! ПЭК СЯЯ
6. көсп. Харса суох охсуолаа, кырбаа. ☉ Бить, ударять, колотить. Бу Ньургун Боотур обургу өрө көтөн куугунаан тиийдэ да, абааһы уолун кэнниттэн имиппитинэн барда. Ньургун Боотур
   Кэл эрэ, таһырдьа тахсыах, сирэйгин имитэн биэриэхпин... Күннүк Уурастыырап
   Мин чохороонум өнчөҕүнэн, Эһэни буруйдааҕын аайы, Икки сыҥааҕын имитэбин. Т. Сметанин
7. көсп. Эрчий-мускуй (тыл туһунан). ☉ Разминать, упражнять язык (напр., чтобы лучше выговаривать трудные в каком-л. отношении звуки)
   Арай, оҕо тылын имитэргэ, оонньууга туттуллар ахсаан чабырҕаҕа диэн баар. Саха фольк. Тылгын тууһуу мускуйаҕын, Эрийэҕин, иэҕэҕин, Иэмэх курдук тутан-хабан, Имитэҕин, иитэҕин. С. Данилов
8. көмө туохт. суолт. -ан сыһыат туохтууру кытта холбоһон, хайааһын түргэнник уонна эрчимнээхтик буоларын көрдөрөр. ☉ В качестве вспомогательного глагола, сочетаясь с деепричастиями на -ан основного глагола, выражает быстроту и интенсивность действия
   Мин туран, көрдүгэммин төгүрүйэ сүүрэн тиийэн умса түһэн сытан эрэ, туох да харса суох уулаан имиттим. Н. Неустроев
   Миитиҥҥэ Охоноос тыл этэн имитэн эрэр. Амма Аччыгыйа
   «Оодул» холкуоһун дьонноро сүүрбэччэ киһи бэйэлэрин чилиэттэрин уһаайбаларын тулатыгар бу куруҥу солоон имитэн эрэллэр. Күндэ