несов. кого-что 1. буруйдаа; 2. (упрекать) буруйдаа, сэмэлээ; обвинять в неискренности истиҥэ суох диэн буруйдаа.

укорять, корить, упрекать; порицать; кыра аайы миигин хомуруйума не упрекай меня по пустякам.

I обычно употр. в отриц. ф. или отриц. оборотах осуждать, упрекать; кинини баалаамаҥ не упрекайте его.
II разрастаться, увеличиваться, раздражаться (о ране); запускаться (о болезни).

1) резать тупым ножом; 2) пытаться поразить; напирать угрожающе, вооружившись чём-л.; 3) перен. упрекать, укорять кого-л., выговаривать кому-л. (надоедливо, нудно).

туохт.
1. Кимниин эмэ тустан көр, туһун. ☉ Бороться с кем-л.
Көр, бу чахчы иҥиирдээх киһи эбит, уруккум гынан баран тутуһанхабыһан көрдөрбүн. А. Фёдоров
2. көсп. Ким эмэ итэҕэһин-быһаҕаһын була сатаа, була сатаан саҥар. ☉ Упрекать кого-л., доводить кого-л. упрёками
Ээ, салайааччы киһи тутуһара-хабыһара кэмнээх буолуо дуо. «Чолбон»

туохт., кэпс. Кими эмэ туох эмэ итэҕэһинэн эбэтэр туох эмэ сыыһаны оҥорбутунан сэмэлээн саҥар. ☉ Упрекать, укорять кого-л. за что-л. Хата хойутаатыҥ диэн ким даҕаны кинини [Сергейи] хомуруйа, сэмэлии барбата. В. Яковлев
«Саха буолан баран сахалыы билбэт», — диэн холкуостаахтар хомуруйуохтара диэн дьулайара. М. Доҕордуурап
Кыыһын үөрэттэрбэтэ диэн дьон Мөрүөн Бүөтүрү хомуруйар. Э. Соколов

туохт. Тугу эмэ саҥар, кэпсэт. ☉ Говорить много, активно вступать в разговор, высказываться
Чэйдэрин иһэн, бары сэргэхсийэн, саҥарариҥэрэр буолан бардылар. А. Софронов
Сорох кылаас бытаан, көҕө суох. Саҥаран-иҥэрэн биэрбэттэр. Н. Лугинов
△ Көхтөнөн-күөдьүйэн, тымтан-кыынньан эбэтэр сэмэлээн, хомуруйан саҥар. ☉ Говорить раздражённо, горячиться, упрекать, бранить кого-л.
Кини эрин билиҥҥиттэн бу курдук саҥарыа-иҥэриэ диэбэтэҕэ, …… иһигэр хомойдо даҕаны, кыбыһынна даҕаны. П. Ойуунускай
Агафья Петровна, сотору-сотору көхсүн этитэ-этитэ, саҥаран-иҥэрэн тылыбыратан киирэн барда. Амма Аччыгыйа

туохт. Киһини туох эмэ баҕатын утары эбэтэр сөбө суоҕу ылынарыгар күһэй. ☉ Навязывать кому-чему-л. что-л. Суруйааччы сиэрдээх майгы, үтүө быһыы туһунан санаатын быһаччы эппэт, кимиэхэ да соҥнообот. Эрчимэн
Түөрт уонус сыллар саҕаланыылара. Гитлеровскай Германия биһиги Ийэ дойдубутугар күүс өттүнэн соҥнообут халабырдаах сэриитин ыар кэмэ. «ХС»
Олоххо бэйэҥ быраабылаҕын атыттарга хаһан да соҥнуу сатаама. ПБН КСКТ
ср. алт. дьоҥдо ‘пенять, роптать, сваливать вину на другого’, хак. чонъна ‘упрекать; обвинять’

туохт.
1. Тугу эмэ эрбиинэн туора быс. ☉ Пилить, распиливать что-л. Тиит охтон барчаланара, сүгэ тыаһа табыгырыыра, мас эрбээн сырылаталлара …… иһилиннэ. М. Доҕордуурап
Бэл, тоҕус уоннаах кырдьаҕас, Көрбөт да буоллар, Уончалаах сиэнэ уоллуун Мас эрбии тураллар. Эллэй
Оскуола оҕолоро кыһыҥҥы кыстык маһы бэйэбит эрбиирбит. Хомус Уйбаан
2. көсп., кэпс. Кими эмэ арахсыбакка аал, саҥар, сэмэлээ. ☉ Беспрерывно упрекать, попрекать, распекать кого-л., пилить
Киэһэ аайы ийэлээх аҕам миигин тылларынан эрбээн тахсаллар. А. Фёдоров
[Дьоптуруоппуй:] Кэргэним тура-тура миигин эрбээ да эрбээ: үлэлээ диир, арыгылаама, күүлэйдээмэ диир. Р. Кулаковскай
Эбэбин балта сылайбат-элэйбэт тылынан эрбээбитэ. М. Горькай (тылб.)

I
туохт. Кыра соҕустук буруйдаа, тугунан эмэ сэмэлээ, хомуруй (үксүгэр мэлдьэх. этиилэргэ буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Слегка осуждать кого-л., упрекать кого-л. в чем-л. (обычно употр. в отриц. ф. и оборотах)
Миигин кырдьаҕаһы баалаабаккар сүһүөхтээх бэйэм сүгүрүйэбин. В. Протодьяконов
Миигин бука баалаама, баһаалыста, бырастыы гын. Ол эрээри туох баарынан кэпсээн кулу. Куттаныма. П. Чуукаар
Сааскы Халыма халлаана Сабыс-саҥа солко курдук. Бар дьонум, миигин баалаамаҥ, Мин манна олохсуйдум. С. Данилов
II
туохт. Биллибэтинэн күүһүрэн, бэргээн ис (хол., ыарыы). ☉ Незаметно усиливаться, прогрессировать (напр., о болезни)
Ыарыы баалаатаҕын аайы бааһырбыт сирэ халыҥнык хаҕыран дьапталҕа баас буола кубулуйар. МСИ ССНьЫаУО
Бактериоз ыарыы баалаатаҕына, сэбирдэххэ ньылбаҥнас кырыылардаах толбоннор, оттон аһыгар уулаах толбоннор түһэллэр. ФНС ОС
Баас баалаан буорайан боруоккар охтуоҕум, Харахпын аһаммын эйигин көрүөҕүм. К. Кулиев (тылб.)