даҕ., түөлбэ. Синньигэс ураанньыктаах (сылгы). ☉ Имеющий узкую белую полоску на морде (о лошади). Тыыркыннаах сылгы

сыһ. Кыратык төҥкөччү (тутун). ☉ Слегка пригнувшись, согнувшись
Ураанньыктаах сирэйдээх солоҥдо кугас сиэнчэр акка ньөкөччү олорон, куорат суолунан Арсен Бырдыыкап сиэллэрэн тибилитэн иһэр. В. Протодьяконов

сылбый диэнтэн арыт
көстүү. Чочуллубут курдук атахтара, өрө чолос гынан субу хамсаан кэлиэх ураанньыктаах баһа, сылбылдьыйбыт быһыыта-таһаата хайаан да сүүрүк буолуохтааҕар эрэли үөскэтэллэрэ. П. Аввакумов

аат. Сүөһү, кыыл сүүһүттэн муннугар диэри тиийэр сырдык сурааһын, ойуу, туоһахта. ☉ Светлое пятно, светлая полоска вдоль всей морды животного, от лба до носа
Сүүһүгэр ураанньыктаах хара ыт оҕото …… төттөрү-таары сүүрэн бойборуйа сылдьар. Амма Аччыгыйа
Өлүөскэ тахсан, аҕабыыт бэйэтин анал сэргэтигэр баайыллан турар ураанньыктаах тураҕас аты сүөрэн ылла. Эрилик Эристиин
Сылгы сирэйин бэлиэлэрин ураанньык, туоһахта, хатыр тумус, маҥаас диэн бэлиэтииллэр. КДьА

дьүһ. туохт. Кыпкылгас атахтаргынан сүүрэн ибигирэт. ☉ Бегать, быстро перебирая своими короткими ножками
Сүүһүгэр ураанньыктаах хара ыт оҕото төттөрү-таары сүүрэн бойборуйа сылдьар. Амма Аччыгыйа
Уолчаан чигди суол устун сүүрэн бойборуйа турбута. ПНИ ДКК

көлүй диэнтэн атын
туһ. Көлүйүллүбүт ураанньыктаах сирэйдээх …… киргизскэй дуу, биитэр орловскай дуу биис уустаах, сөҕүмэр уҥуохтаах соноҕос ат, ойоҕос ат иннигэр быгыалаабытын, абааһы көрөн …… хоҥуруутун сыыһа хабан кэбистэ. Эрилик Эристиин

даҕ. Кэтит ураанньыктаах (сылгы дьүһүнүгэр). ☉ Имеющий белое пятно или белую полоску на лбу (о масти лошади)
Сүүһүгэр м алааннаах суор хара ат.  [Сылгы] Тараахтаахый туйахтаах, Баһырҕастаах атах таах, Малааннаах сырайдаах, Кунус тардаах сиэллэрдээх …… Бэрбээкэйдээх бэрдэ дьэ. С. Зверев
ср. монг., бур. малаан ‘лысый, плешивый’

ньылбый диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Ыт куттаммакка кулубаны тымныытык уун-утары одуулаан турбахтаата, …… туора хааман ньылбыҥнаата. И. Гоголев
Куобаҕы кэтээн сыппыт саһыл ньылбыҥнаан киирэр. Ас тахсаары гыммытыттан үөрэн, малааһын үҥкүүтүн үҥкүүлээн куйбараҥныыр. Болот Боотур
Ураанньыктаах уот кугас кыыл ньылбыҥнаан кэлэн, оттоох күрүө таһыгар тохтуу түстэ. Л. Попов

сытырҕаа диэнтэн тиэт
көрүҥ. «Эн атаһыҥ эт үөлбүт. Үөлбүт эт сыта кэлэр!..» — Хобороос таныытын сэгэлдьитэн сытырҕаамахтаата. И. Гоголев
«Эн кимҥиний?» — диэбиттии, ураанньыктаах сирэйэ малайан, эргиллэн көрдө уонна муннун сырдырҕатан сытырҕаамахтаан ылла. М. Доҕордуурап
[Эһэ] начаас тохтуу түһээт, …… бэдьэкэчийэн кэлэн, аргыый сытырҕаамахтаан баран, биэдэрэ иһигэр муннун батары биэрэн салаамахтыар диэри мин эмиэ сир ылан хааллым. Н. Заболоцкай

I
туохт. Киһиэхэ бэриммэт курдук буол, уйуһуй (аты этэргэ). ☉ Выходить из повиновения, становиться непослушным (о лошади)
Ураанньыктаах кугас ат, Уһуурхайа уйуһуйан, Күөнэ үөһэ күөрэйэ, Көтө-көтө түспүтэ. Күннүк Уурастыырап
II
даҕ. Модун күүстээх, дохсун. ☉ Мощный, могучий
Чэ, түксү, сөп буолла диэбиттии — Уһуурхай баалларгын хомуйан, Уорааннаах дириҥҥэр кистээтиҥ. «ХС»