солбуй диэнтэн атын
туһ. Сахалар сайдыыбыт омунугар Суолта биэрбэккэбит ардыгар «Ийэ» диэн тылбыт умнуллар, Атын тылынан солбуллар. И. Федосеев
Сибилигин уруу малааһына буолуох буолта үөдэнтаһаан дүбдүргэнинэн солбулунна. М. Доҕордуурап
Бүгүн элбэх санаа солбулунна, Умнуллубут таптал эмиэ уһугунна. С. Васильев

аат. Туох эмэ улахан тэрээһин оҥоһуллар, ыытыллар бэрээдэгэ, олохсуйбут үгэһэ. ☉ Установленный порядок, церемония проведения какого-л. торжественного мероприятия
Маннык үгүс дойдулар түмсэр мунньахтарын сиэрин-силигин быһыытынан, кини мунньаҕы олорон эрэ аста. С. Данилов
Онуоха тустууларын сиэрэ-силигэ маннык буолар эбит. Күннүк Уурастыырап
Уруу малааһынын сиэрин-силигин ситэрэргэ икки ыалынан сүбэлэһэн тэриннилэр. «ХС»

аат. Ыһыллыытоҕуллуу, күөрэ-лаҥкы түһүү. ☉ Беспорядки, хаос
Сибилигин уруу малааһына буолуох буолта үөдэн-таһаан дүбдүргэнинэн солбулунна. М. Доҕордуурап
Тула өттүлэригэр бүлүмүөт, аптамаат тыаһа битигирээбитэ. Уолаттар үөдэн-таһаан ортотугар биирдэ баар буола түспүттэрэ. Күрүлгэн
Французтар илиилэригэр куорат буолбакка, үөдэн-таһаан хаалбыта. АС НИСК
♦ Үөдэн-таһаан буолбут — алдьаммыт-кээһэммит, ыһыллыбыт-тоҕуллубут, күөрэ-лаҥкы барбыт. ☉ Превращаться в беспорядок, хаос
Дэриэбинэ бэйэтин иһэ буоллаҕына, биир да бүтүн түннүктээх-үөлэстээх дьиэ диэн суох гына барыта алдьанан, үөдэн-таһаан буолбуттар. Эрилик Эристиин
Үөдэн-таһаан буолбут быһыты үлэһиттэр кыһыйбыт-абарбыт харахтарынан көрөн турдулар. А. Фёдоров
Туох эрэ куһаҕан буолбута. Дьон сирэйэ-хараҕа бары ыгыллыбыт, дьиэ иһэ хайдах эрэ үөдэнтаһаан буолбут курдуга. Д. Таас. Үөдэн-таһаан оҥор — алдьат-кээһэт, ыс-тох, күөрэ-лаҥкы ыыт. ☉ Учинить беспорядок, устроить хаос, перевернуть вверх дном
Хараҥа ыыспаҕытын үлтү үктээн, үөдэн-таһаан оҥортоон барыам, ыттар! Амма Аччыгыйа
Акылааппытын быһыта кэрдэн эмиэ үөдэн-таһаан оҥорбуттар. М. Доҕордуурап
Дьадаҥы ыал чуумпу балаҕаныгар эмискэ ааспыт үйэ ыар аргыһа — сор-муҥ холоруга — киирэн үлтү ытыйан, үөдэн-таһаан оҥорон кэбистэ. ОИП Х

1. аат.
2. Кыыймыт үүт сойоругар үөскүүр чараас сымнаҕас араҥа. ☉ Тонкая плёнка или пенка, образовавшаяся при остывании кипячёного молока
   Киирэн баахыла, арыы, үүт үрүмэтин холбуйан муспутун былаакка суулаан, баайан баран, хап-сабар тахсан барда. Суорун Омоллоон
   Мукуйук үүт үрдүттэн үрүмэни илиитинэн кытаахтыыкытаахтыы сиир. Күндэ. Киэҥ айахтаах көһүйэҕэ ыаммытынан үүтү кыынньаран үрүмэтин хомуйаллар. СНЕ ӨОдь
3. Урууларга, малааһыннарга, үөрүүлээх түгэннэргэ анаан бэлэмнэниллэр үүттэн оҥоһуллар сахалыы ас көрүҥэ: үүт аннын оргуйан эрдэҕинэ үрдүгэр чараас бүрүөһүн (хах) үөскүү турарын курдук гына уотун кыччатан, мөлтөх уокка салгыы оргуталлар уонна ол хах тахсан истэҕин аайы уһулан, үүтүн сүүрдэн, көнө түгэхтээх иһиккэ үрүт-үрдүгэр ууран мунньаллар, икки ардыларын ууллубут арыынан сотоллор. ☉ Национальная якутская пища, приготавливаемая из обезжиренного молока в особых случаях: во время кипения молока уменьшают огонь так, чтобы на поверхности молока образовалась пенка
   По мере образования снимают пенку, дают с неё стечь молоку и перекладывают её слоями в посуду с плоским, широким дном, поливая каждый слой топлёным маслом. Подают к столу, свернув рулетом и нарезав на узкие кусочки. Үрүмэ оҥоһуллуута бытаан, уокка үгүстэ сыраллан, буһан-хатан астанар ас буолан сыралаах, үлэлээх, элбэхтик оҥоһуллубат. КЕФ СТАҮө
4. даҕ. суолт. Чараастык долгуннуран, дьирибинээн эбэтэр эбирдэнэн көстөр (хол., долгун). ☉ Тонкий, перистый, с мелкой рябью (напр., о поверхности воды, волнах)
   Тыы анныттан үрүҥ көмүс үрүмэ долгун оонньоон тахсан истэ. М. Доҕордуурап
   Кыра да салгына суох ылааҥы күҥҥэ күөлүм үрүмэ долгуннара үрүҥ көмүс уубун уйгуурдуом диэн сэрэммиттии, оргууй үрүлүйэн күлүмүрдүү оонньуу сытар буолаллара. П. Филиппов
   Өлүөнэ эбэ иэнэ Үрүмэ көмүстүү күлүмнээн Бу күргүөмнээх үлэни, бу сандаарар кэскили Көрөр, Көҕүлүүр курдуктар. С. Васильев
   ◊ Баҕарах үрүмэ — үрүмэттэн оҥоһуллар ас көрүҥэ: киэҥ айахтаах намыһах туой баҕарахха үүтү оргутан (үрүмэтэ тахсыбат буолуор диэри), үрүмэтин уһулан үрүт-үрдүгэр ууран оҥоһуллар ас. ☉ Вид национальной якутской молочной пищи: от үрүмэ отличается используемой для приготовления посудой (специальный глиняный горшок с широким верхом — баҕарах), а также тем, что слои молочной пенки промазывают сметаной
   Баҕарах үрүмэ, арааһа, киэҥ айахтаах намыһах туой күөскэ — баҕарахха оҥороллоруттан ааттанара буолуо. КЕФ СТАҮө. Бурдуктаах үрүмэ — үрүмэттэн оҥоһуллар ас көрүҥэ: мөлтөх уокка оргуйа турар холбуллубут үүккэ бурдугу таммалатан буккуйуллар, үрдүгэр тахсыбыт күүгэнниҥи үрүмэни уһулан сойутуллар уонна лапса курдук быһан сиэниллэр (оннук үрүмэ тахсыбат буолуор диэри үүтү оргута тураллар). ☉ Вид национальной якутской молочной пищи: от үрүмэ отличается тем, что в молоко добавляют немного муки
   Үс атахтаах туой баҕаччахха үүтү кыынньаран бурдуктаах үрүмэ оҥорбуттара олус минньигэс буолара үһү. КЕФ СТАҮө. Сүнньүөх үрүмэ — үрүмэттэн оҥоһуллар ас көрүҥэ: үрүмэ аҥаар кытыытыгар арыыны ууран баран эрийэн кэбиһэллэр (оччоҕо ортотугар арыылаах үрүмэ буолар). ☉ Вид национальной якутской пищи из молока: үрүмэ, свернутое со сливочным маслом в виде рулета. Үрүмэ былыт — чап-чараас курдары көстөр былыт. ☉ Тонкие, почти прозрачные облака
   Киэ7эрбит күн чараас үрүмэ былыт быы7ынан өлбөөрөн көстөр. Тумарча
   ср. тюрк. өреме, өрөмө ‘пенка на кипяченом молоке; сливки’