уул диэнтэн дьа7
ту7. Былыргы саха уустара тыһаҕас тириитэ күөртэринэн чох уотун күөдьүтэн тимир тахсар тааһын ууллараннар, эҥин араас тимир сэптэри оҥороллор эбит. Амма Аччыгыйа
Аны кэлэн мин кыһам кытыастыа, мин кыстыгым кыһыл көмүс кыымынан кырбаһыа, көмүһү-алтаны уһаарыа, уулларыа дуо? Суорун Омоллоон
Мантан чугас, Ковалькан үрэҕэр, булчуттар таастан сибиниэс уулларан буулдьа куттар буолаллара. Н. Якутскай
[Онтоон:] Бу арыыгытын дьэ сарсын уулларыҥ, өйүүҥҥэ-ха7ааҥҥа диэри Хонос Мэхээлэ кэлэрэ буолуо, куоракка киллэртэрэн атыылатыллыа. Күндэ
Саас, эн миигин күн оҥор: Халыҥ хаары уулларыахпын, Харалдьыгы сылытыахпын, Ньургу7уну нуоҕатыахпын. Н. Босиков
♦ Сүрэҕин ууллар — кими эмэ туох эмэ үчүгэйинэн наһаа долгутан уйадыт, манньыт. ☉ Приводить кого-л. в глубокое сердечное волнение, вызывать у кого-л. умиление (букв. растопить сердце)
Оттон кыыс намыына, наскыла, Килбигэ сүрэхпин уулларар. С. Данилов
Ити тыл [хайгыыр тыл] биһиги киһибит сүрэҕин букатын уулларан кэбистэ. Н. Заболоцкай
Бу маннык, бэйэтин туһугар тимир киһи муус сүрэҕин бүгүн туох ууллардаҕай? Н. Павлов

туохт.
1. Сылаастан ирэн уу буолан хаал (хаар, муус туһунан). ☉ Обращаться в воду под влиянием тепла (о снеге, льде), таять
Кыыдаан сата бохтон, кырыа хаарбыт уулла. Күннүк Уурастыырап
[Баанньык] тас өттүнэн муус түннүктэрдээх, иһигэр баар таастаах арааманы мууһа уулбатын диэн хаххалата ууруллубут. Эрилик Эристиин
Хаар уулбутун кэннэ көмөр бэлэмнииргэ садырыын ыраас уутун ыллараллара, кирдээх уунан умуруортарбат этилэр. МАП ЧУу
2. Кытаанах эттик туһунан: үрдүк тэмпэрэтиирэттэн сымнаан, ууллаҕас буолан хаал, убаҕастыҥы эбэтэр убаҕас турукка киир. ☉ О твёрдом предмете: под воздействием высокой температуры размягчаться, становиться жидковатым или мягким, плавиться
Оҕонньор уулбут итии арыынан уҥунуохтаммыт ытыһынан Симон өлөрбүт атаҕын, тарбахтарынан бигии-бигии, имэрийэ олорбута. Л. Попов
Лаҕыыр курдук чүмэчи тоһоҕоһо ууллан иһэн тоҥмута лаһыгыраан көстөр. Эрилик Эристиин
Киэҥ Кэҥкэмэ үрэх элбэх күөллэрэ …… уулбут үрүҥ көмүс курдук күлүмнээн, долгуннуран, мэҥийсэ сыталлара. «Чолбон»
3. көсп. Дьүдэй, иинэн-хатан хаал. ☉ Худеть, чахнуть (от болезни, горя)
Ол күнтэн ыла нарын Кыыс ыардык ыалдьан хаалар, Иинэр-хатар күн аайытын. Бардам Додор кыырдарар Ойууттары... Эт туппут Кыыс чүмэчи курдук ууллар. И. Гоголев
4. көсп. Уйадыйа манньый (тапталтан, хайҕалтан). ☉ Приходить в умиление, впадать в томность, мечтательность (от любви, похвал)
Урут мөҥүүттэн, хаһыыттан ураты саҥаны истибэтэх Сылгыһыт Сүөдэр сордоох тойонун сымнаҕас тылыттан-өһүттэн сыа курдук ууллан хаалла. Н. Якутскай
Соппуруон олус кичэйэн суруйда. Онтон кыыс хараҕын утары көрөн уулла туймааран, билиэтин биэрдэ. Сиэн Чолбодук
Кэпсэтэр киһитэ Кэлэн биэрэрэ буоллар, Убураан ылыахтыы Уулла, уйадыйда. П. Тобуруокап
♦ Сүрэҕэ-быара уулунна көр сүрэхбыар
[Бүөтүр:] Мэлдьи сүрэҕиҥ-быарыҥ ол таптыыр киһиҥ туһугар ууллан тохто сылдьар буолар. А. Софронов
Дьиҥин ыллахха, Мааканы ахтан, сүрэҕим-быарым төһө да уулбутун иһин, миигин кытта олорор санаата суоҕун өтө билэбин. А. Бродников
Сүрэҕэ ууллар көр сүрэх I. Сэгэлдьитэ, Дэгэлдьитэ Өрө биэрэ, Үөрэ-дьүөрэ Үктэнэллэр, Үҥкүүлүүллэр Сахам кэрэ кыргыттара — Сүрэх ууллар аанньаллара. И. Федосеев
Тапталтан сүрэҕим уулла диэн Таала-манньыйа туойуохпун — Талаантан маппыт кириитиктэр: Сүрүн да, сүрэҕэ сыа буолан! Сөрүүҥҥэ сырыттын! — дэһэннэр, Сүөргүлүөх муҥнара буоллаҕа... П. Тобуруокап
Сүһүөҕэ уулла (уулунна) көр сүһүөх I. Кэнникинэн атаҕым улам ыараан, сүһүөҕүм ууллан барда. И. Данилов
Тойон таҥараттан көрдөһөрбөр сэниэм эһиннэ, тобуктуурбар сүһүөҕүм уулунна. «ХС». Уулла сытыйбыт — наһаа сымнаан, буортуйан, ириҥэ, чалахай курдук буолуор диэри сытыйбыт (хол., эт). ☉ Сгнить, разложиться (напр., о мясе)
Илииҥ уулла сытыйдын! (кырыыс.). Уҥкучахха көмөн уулла сытыйыар диэри уурунара үһү [тайах этин]. П. Тобуруокап
Уулла сытыйбыт хортуоппуй. ФНС ОАҮүС
ср. кирг. суйул ‘разжижаться’

1. уул диэнтэн бэй. туһ. Ол кинилэр тылларыттан туус буолан ууллан бараныам диэн бачча ыксаатыҥ дуо? А. Софронов
   Кэлбитиҥ буоллар, хаҥкылыырга үөрэтиэм этэ. Билигин муус ууллан эрэр. Н. Лугинов
   [Микиитэ] сыа чүмэчи ууллан илиитин көхсүнэн сүүрэригэр кыһаллыбакка, Некрасов сирэйин тонолуппакка супту одуулаһан турда. Амма Аччыгыйа
   Ууллубут хорҕолдьун халыйан дьалкылдьыйа сытар буолар. М. Доҕордуурап
2. Нукаай курдук буол (киһи лабааларын, уорганнарын туһунан). ☉ Чувствовать слабость в суставах (и нек-рых других органах), быть вялым
   Кыаҕын ылларан, быччыҥа ууллан, сүһүөҕэ босхо баран хааларга дылы гынна. Болот Боотур
   Эрбэҕэ наһаа ууллубута, сынньана-сынньана ыы сатаабыта. М. Доҕордуурап
   Сүһүөҕүҥ ууллан күн ортотугар тиийбэккэ кыайан хаампат буолан хаалар, үөтэлээх сири хороппот эбиккин. Я. Семёнов
   [Бүөтүр] ньирэйдэригэр суосканан үүт иһэрдэ сырытта. Илиитэ уулуннар да, ону улахаҥҥа уурбат. ВМП УСС

1) таять, растаивать; растапливаться; хаар уулла снег растаял; арыы уулла масло растаяло, растопилось; уулбут арыы топлёное масло; 2) плавиться; тимир уулар железо плавится # уула сытый = сгнить (превратиться в полужидкую массу); сүһүөҕүм уулар я чувствую слабость в суставах, я нетвёрдо стою на ногах.

1) оттаивать, растаивать (снег, лёд); 2) топить, растапливать; вытапливать (масло, жир); 3) плавить, расплавлять (металл).

v. to melt