туохт.
1. Туох эмэ кыраны тарбаҕыҥ төбөтүнэн эбэтэр тыҥыраххынан кытаанахтык тутан ыл. ☉ Хватать, захватывать, цеплять что-л. (пальцами или когтями)
Айанньыттар иэдьэгэй өйүөлэриттэн кытаахтаан сииллэр. Амма Аччыгыйа
[Наһаар] кытаахтаан таһаарбыт табаҕын, уҥуоҕа хамсаан, быһаҕаһын тоҕон кэбистэ. Суорун Омоллоон
Дыбдык саппыйаны элиэ курдук кытаахтаан, үүтээн кэннин диэки токуруйда. И. Гоголев
2. Тыҥыраххынан кытаанахтык батары тут. ☉ Щипать, ущипнуть кого-что-л. (когтями, ногтями)
Хайаан да муоһунан дьөлүтэ кэйиэ, сытыы тыҥыраҕынан батарыта кымыстыа, кытаахтыа этэ. И. Гоголев
Кус дабыдалларын төрдүттэн тыҥырахтаах көтөр кытаахтаабыт суолларын булла. Т. Сметанин
[Туруйа] оҕотун биһигэр киирбит, оҕотун тэһитэ кытаахтаабыт, суптурута ытырбыт. ПЭК ОНЛЯ VII
ср. др.-тюрк. хыс ‘сжимать, сдавливать’

туохт.
1. Туох эмэ бытархайы тарбахтарыҥ төбөтүнэн ыл. ☉ Зацепить что-л. кончиками пальцев
Кыл Сэлээппэ [киһи аата] саппыйатыттан табах кымаахтаан ылан биэрдэ. Л. Попов
Сонун эҥээригэр, сиэҕэр түспүт сыыһы биир-биир кымаахтаан ыла турда. А. Сыромятникова
Кыаны кымаахтаан, чокууру кытта бииргэ ыга тутта, хататын охсон сахта. В. Протодьяконов
2. Киһини тириититтэн икки тарбаххынан ыарыылаахтык быһа тут. ☉ Ущипнуть, щипать
Оҕолору Сыллай араастаан муҥнуур: саҥардыы утуйан эрдэхтэринэ саптан сытар таҥастарын хастыы тардар, сирэйдэригэр тымныы ууну ыһар, кымаахтыыр, баттахтарын тардар. Амма Аччыгыйа
Атаҕын бааһын тулатын кымаахтаан көрөрө, оччоҕо ыалдьара. И. Федосеев
Степаны кымаахтыаҥ биитэр кычыгылатыаҥ кэрэх: уйан баҕайытык «уой» диэт, өрө кыймахыс гына түһээхтиир. С. Федотов
3. көсп. Эмискэ сытыытык ыга тутар курдук ыарый. ☉ Защемить (о сердце); колоть (в желудке); кусать, щипать (кожу — о морозе)
Чуура сүрэҕэ ким эрэ көстүбэт тарбахтарынан быһыта кымаахтыырын курдук сытыытык ыарыйталаан ылла. Л. Попов
Алаатыка, куттаҕым курулуйдаҕа, иһим быһыта кымаахтаатаҕа үһү. Аһыы түһүөх даа! И. Гоголев
Кулгааҕым эминньэҕин тымныы быһыта кымаахтыыр. Н. Якутскай
♦ Сири <-буору> кымаахтаа — 1) улаханнык кыбыһын, саат. ☉ соотв. сгореть со стыда, чуть не провалиться сквозь землю от стыда
Оттон Анна Михайловна буоллаҕына, кыбыстыы бөҕөнү кыбыстан, атаҕын тумсуттан атыны тугу да көрбөккө, сири кымаахтыы турда. Г. Нынныров; 2) тугу да гынар кыаҕа суох буол. ☉ Попасть в безвыходное положение
Сирдээн тимириэхтэрин сир кытаанах, халлааннаан көтүөхтэрин халлаан ыраах буолан, сири-буору кымаахтыы олордулар. Р. Кулаковскай
Оттон бу Илья киһини кыайан өрүһүйбэт, оҕочооно бэрт, бэйэтэ сири-буору кымаахтыы сылдьаахтыыр. В. Яковлев

I
туохт. Биэ үүтүн аһытан кымыста бэлэмнээ. ☉ Готовить кумыс из кобыльего молока
Урут биэни баай эрэ сахалар буолбакка, ону ааһан киһи эрэ барыта кымыстаан иһэрэ. ГМФ ССССС
Урут биэ үүтүн кымыстыыр эрдэхтэринэ тыаҕа чороон дэлэйэ. ФЕВ КК
Биир саас «Күүһү түмүү» холкуос (ити отутус сыллардаахха этэ) ыһыахха бэлэмнэнэн, кытыан биэлэри тутан кымыстыыр буолта. «ХС»
II
туохт.
1. Кымаахтаа, тарбахтарын төбөтүнэн ыга тут. ☉ Щипнуть, ущипнуть кончиками пальцев
Мотуруона эрин тобугун кымыстаан көрдө. Н. Павлов
Саргы оҕонньор түөһүн хаһан көрөөт: «Пахай, манна суох!» — диэт илиитинэн туора-маары сотто уонна барбах хараарар эмиий кэрэтин кымыстаата. «Кыым»
2. Кымаахтыыр курдук күүскэ, сытыытык ыарый. ☉ Покусывать, пощипывать (морозом), покалывать (в висках, в желудке)
Тымныы кини муннун, кулгааҕын кымыстыыр. Суорун Омоллоон
Төбөтө дыҥ курдук, ыалдьыбыт омунугар ханан эрэ чанчыгын диэкинэн ытырбахтаан, кэйэн, быһыта кымыстаан ылар. Н. Заболоцкай
Сардаана уураабыт сиринэн иэдэһин тутунна — санаата тиийбэт улахан дьоло бу кэлэн эрэрин таайан сүрэҕин туох эрэ минньигэстик дьөлүтэ кымыстаата. Болот Боотур
Аччык иһэ кымыстыырын кыатана-кыатана, дуона суох дьуухала сыыһын биитэр таба этин ыла, юкагир аттынааҕы тордоххо тахсар. С. Курилов (тылб.)
♦ Сири <-буору> кымыстаа — сири <-буору> кымаахтаа диэн курдук (көр кымаахтаа)
Сэгэрим диэтэхпинэ кыбыстан, сири-буору кымыстыырыҥ. С. Данилов
Оҕонньор сылайбыт харахтара кинини өтөрүтэ көрбүттэригэр куттанан сири-буору кымыстаабыта. Далан
Кыыдаан акаарытык саҥарбытыттан бэйэтэ да кыбыстан, сирибуору кымыстыы түстэ. А. Федоров. Мин ытамньыйан, абабар сири кымыстыы олордум. Н. Заболоцкай
ср. монг. хумсла ‘щипать ногтями’, хумс(ан) ‘ноготь, коготь’, п.-монг. кимусун ‘ноготь, коготь’