уһуктаа диэнтэн дьаһ. туһ. Хотуурун уһуктатан кэллэ
Якутский → Якутский
уһуктат
Якутский → Русский
уһуктат=
побуд. от уһуктаа=.
Еще переводы:
уһук (Якутский → Якутский)
- аат.
- Туох эмэ сытыы, туохха эмэ батары киириэн сөптөөх төбөтө. ☉ Острый, колющий конец, кончик чего-л., остриё
Быһах уһугунан тиийэн тостубутугар дылы (өс ном.). Оҕонньор тоһоҕотун ороон ылан уһугун көрбүтэ уонна киэр илгэн кэбиспитэ. Н. Якутскай
Кыраабылы, атырдьаҕы уһугунан, төбөтүнэн сиргэ батары анньыбаккын. ПАЕ ОСС
Аарыма харыйа хойуу туораахтаах сытыы уһугунан ыксатынааҕы эргэнэ хара тыаны үрдүнэн өҥөйөн, халлааҥҥа харбаспыт. «Чолбон» - Туох эмэ саамай төбөтө, бүтэр сирэ. ☉ Край, предел, конец чего-л.
Күөгү уһун ойугар быам биир уһугун баайдым. Т. Сметанин
Бэлэм хааны оһоҕоско кутуллар, үс гыммыттан иккитэ буолбутун кэннэ, суон сабынан эбэтэр кылынан икки уһугун холбуу баайыллар. Дьиэ к. Быа тардыллар уһуга төһөнөн субуйуллар да, таһаҕас эмиэ соччо үрдүккэ өрө көтөҕүллэн тахсар. ПАВ Ф-6 - Сир-дойду кытыы, ыраах өттө. ☉ Край, окраина (напр., местности)
Бу суол аҥаар уһуга «Үүнүү» холкуоска тиэрдэр, аҥаар уһуга кини дьонугар тиэрдэр. Амма Аччыгыйа
Арай илин уһукка собус-соҕотох ордон хаалбыт, онон-манан туоһа хастанан хараарбыт кырдьаҕас хатыҥ лаглайбыт. С. Данилов
Биһиэхэ аан дойду араас уһуктарыттан туристар кэл да кэл буолаллар. ЦСИ КСФ - даҕ суолт.
- Бүтэһик турар, туох эмэ бүтэһигэр баар. ☉ Находящийся на краю, в конце чего-л.
Николай Бурусов оргууй хааман кэлэн, саҥата-иҥэтэ суох уһук олох маска олорунан кэбистэ. А. Сыромятникова
Гриша көрүдүөр устун тэлэкэччийэн кэлэн, уһук хос аанын тутааҕыттан харбаат, күүскэ тарта. А. Фёдоров
Ук уһугар уһук үнүгэс, оттон сэбирдэх хонноҕор ойоҕос үнүгэс диэннэр бааллар. КВА Б - Ыраах, тэйиччи баар, тэйиччи сытар (хол., сир-дойду). ☉ Находящийся подальше, дальний, крайний (напр., о местности)
Бу олус киэҥ, уһук сир ураты айылҕалаах киэҥ нэлэмэн иэнэ бэйэтэ туспа кэрэлэрдээх. Н. Якутскай
Элэктэриичэстибэ уота, былаан быһыытынан, биһиги уһук дойдубутугар бэрт ыраахтан айаннаан кэллэ. Суорун Омоллоон
Тыа сирин уһук учаастактарыгар, сүөсүһүттэр кыстыыр уонна сайылыыр сирдэригэр үлэһиттэр сынньалаҥнарын тэрийии билигин даҕаны ситэтэ суох. АҮ
♦ Аҥаар кырыытыттан (кытыытыттан, уһугуттан) көр аҥаар
Аҥаар уһугуттан түҥэтэн киирэн барабын. Амма Аччыгыйа
Кинигэ лииһиттэн биир да лоскуйу көтүппэккэ эрэ, аҥаар уһугуттан киирэн үөрэтэн барарбыт. Д. Таас
Аҥаар уһугуттан ньиэмэстэри кырга охсон баран, дойдулуох баар этэ. Н. Туобулаахап
Аҥаар уһугуттан сыбаатахха, хотуур хотуур буолуо дуо? «Чолбон». Аҥаар уһуктатан сытар көр аҥаар. Эһэлэрэ мөлтөөн, аҥаар уһуктатан сытара. Киһи киэнэ үс (түөрт, аҕыс) уһуктааҕа (кырыылааҕа) — аҕыс кырыылаах диэн курдук (көр аҕыс I). Киһи киэнэ үс уһуктааҕа сылдьар быһыылаах. Кулгааҕыҥ уһугунан аһар калька. — өйдөөн-дьүүллээн истимэ, болҕомтоҕо ылыма. ☉ соотв. пропускать мимо ушей
Микиитэ кулгааҕын уһугунан истэн аһарда. Амма Аччыгыйа
Мин кини ыйытар боппуруоһун сатаан өйдөөбөккө, кулгааҕым уһугунан аһардым. Н. Заболоцкай
Ылдьаа көннөрү кэмҥэ итини кулгааҕын уһугунан аһарыа этэ. «Чолбон»
Кулгааҕыҥ уһугунан (иһит) көр кулгаах. Сиһилии билбэппин эрээри, баһын-атаҕын оройкуомтан кулгааҕым уһугунан истибитим. Р. Баҕатаайыскай
Ойуунускай туһунан кулгаахпыт уһугунан эрэ истэрбит. М. Тимофеев
Ылдьыыс «суобас» диэн тылы улахан дьон этэллэрин кулгааҕын уһугунан истэрэ да, ис хоһоонун өйдөөбөт этэ. СТП АаТ. Кылаан бэрдэ, уһук туйгуна — атыттардааҕар уһулуччу ордук (үксүгэр дьахтары этэргэ). ☉ Лучший из лучших (обычно о женщине)
Үтүөкэннээх дьүһүннээх, Үрдүк үскэллээх Кыыс оҕо кылаан бэрдэ, Уһук туйгуна кини эбит. П. Ядрихинскай
Дьахтарга туһаайан этэллэр: кыыс оҕо кылаан бэрдэ, уһук туйгуна диэн. ПБН КСКТ
<Муҥур> уһукка тиий (киир) көр муҥур I. Муҥур уһукка киирэн, Эдьиэйэ эрдэ төрөөбүт уонна хойут төрүүр уулаах ынахтары солбуһуннара сылдьан көлүйэргэ дьаһал биэрбитэ. Н. Борисов
Баайдар уонна дьадаҥылар өстөһүүлэрэ муҥур уһугар тиийэ сытыырхайбыта. «Чолбон»
Муҥур уһукка тириэрт көр муҥур I. Эсердэр уонна меньшевиктар баартыйалара ити курдук муҥур уһукка тириэрдибитэ түбэһиэхчэ буолбатах. ЛВИ КБО. Сир уһуга көр сир II. Хоту, сир уһугар төрөөбүтэ. Тыла уһуктаммыт — олус чобуотук, кими эмэ кыһытардыы, өһүргэтэрдии саҥар-иҥэр. ☉ Язвить, оскорблять, задевать словами кого-л. [Омуннаах Уйбаан:] Дьэ, бу эмээхсин тыла уһуктаммыт даҕаны, доҕор. Н. Неустроев. Тыл уһугунан — аахайбатахтыы, ааһан иһэн курдук. ☉ Между прочим, мимоходом, вскользь
Киһи тыл уһугунан эрэ этэн кэбиһэр күнэ-дьыла буолбатах. Эрилик Эристиин
Киһилэрэ хайдах эрэ тылын уһугунан саҥаран тыыбырҕатан барда. М. Доҕордуурап. Тыл уһугуттан өйдөһөн — олус истиҥникчугастык сыһыаннаһан. ☉ соотв. с полуслова (понимать друг друга)
Чыырыйалаах Тумат санааларын тылларын уһугуттан өйдөһөн, эйэ дэмнээхтик уонча сыл олорбуттара. П. Степанов
Кыра оҕо эрдэхпитинэ, санаабытын тылбыт уһугуттан өйдөһөн, бииргэ сылдьыбыппыт. «Чолбон». Уһуга оонньуур (уһугунан оонньообут) — аһара байан-тайан, хайдах да буолуон булбат, баҕарбытын барытын оҥорор. ☉ соотв. с жиру беситься
Тот киһи уһуга оонньуур. ПЭК СЯЯ. Уһугунан дугуммут (оройунан оонньообут, көрбүт) — өйүн-төйүн тута илик, туох да кыһалҕата суох сылдьар, чэпчэки олоҕу батыһар киһи (үксүгэр эдэр киһини этэргэ). ☉ Тот, кто проводит время в легкомысленных затеях, бездельник, повеса (букв. ступает на цыпочках, смотрит теменем, дышит грудью — обычно о молодом человеке)
Кини да уол оҕо буолан, уһугунан дугунан, оройунан оонньоон сылдьыбытын өйдөттө. Амма Аччыгыйа
Оройбунан көрбүт, Уһукпунан дугуммут, Омуннаах-төлөннөөх Уол оҕо этим, оҕолоор. Болот Боотур. Сылгы Көлүйэ хотун дьогдьойор саалыгар, килэйэр киинигэр уһукпунан дугунан, оройбунан оонньоон улааппытым. И. Федотов. Уһуктаах тыллаах (уостаах) — сытыы-хотуу, киһини кыһытар тыллаах-өстөөх. ☉ соотв. бойкий на язык, остряк. Дьэ, эмиэ уһуктаах тыллаах киһигин быһыылаах
◊ Баһык уһук — 1) көр баһык
[Айыыһыт] Баһык уһукка баран Бабыгыраабытынан барда, Атах уһукка тиийэн Айхаллаабытынан барда. П. Ойуунускай
Чинарин сыттыктаах баһык уһукка өйөнөн олорон, билиэннэйи бэркэ болҕойон көрдө. Эрилик Эристиин; 2) эргэр. — бастыҥ олох (улаханнык ытыктанар-убаастанар ыалдьыты олордор сир). ☉ Место для почётного гостя в традиционном якутском жилище — балагане
Баҕар, суруксут буолан, Баһык уһукка олоруом, …… Бар дьоҥҥо туһалыам. С. Васильев. Баһык уһук ыалдьыт эргэр. — улаханнык ытыктанар-убаастанар ыалдьыт. ☉ Почётный гость
Баһык уһук ыалдьыкка анаан олбох бэлэмнээбиттэр. Бүтэр (быстар) уһуга (бараныыта) көр быһын I. Сэлиэнньэ бүтэр уһугар тиийэн бөлүөхсэн, бартыһааннары утары уоту астылар. Эрилик Эристиин
Улууспут быстар уһугар, Дулҕа үрэх хоонньугар Баара кыстык угун саҕа Буор сыбахтаах балаҕан. Баал Хабырыыс
Итини сэргэ атах өттө бүтэр уһук, саамай ыраах уонна өссө сир киэнэ куһаҕана диэн суолталардаах. Багдарыын Сүлбэ. Бүтэр уһугар кэпс. — туох эмэ олох бүтэрин саҕана, бүтэһигэр. ☉ В последний момент, в конце чего-л.
Бүтэр уһугар эмээхсин Манчаары Баһылайы кэпсээтэ. Амма Аччыгыйа
Биһиги айаммыт бүтэр уһугар улам чугаһаан истибит. Н. Заболоцкай
Ол айылаах буолан баран, бүтэр уһугар уопсай тылы булабыт, мастарын олорор сирбэр тиэйэн биэрэллэр. ӨӨ ДДьДТ
<Кэлин> уһугар (тиһэҕэр) <тиийэн> көр кэлин I. Кэлин уһугар бырда быстар, олус диэн утатар, олоро түһэр. Суорун Омоллоон
Буоксаҕа кэлин уһугар күүстээхтэртэн күүстээхтэр хааланнар күрэс былдьаспыттара. Н. Лугинов
Биллэн турар, Дайбыырап мэлдьэһэр оҕонньор буолуо да, уһугар тиийэн, онтуката туһалыыра биллибэт. М. Попов
Уһугар тиийэн, үөрэххэ барарбынан сибээстээн, Степан Павлович миигин үлэбиттэн босхолообута. Г. Борисов. Уһук хоту — Саха сирин хотугу өттүгэр. ☉ На Крайнем Севере
Саха байаан дьоннорун Саргыларын сайыннарыҥ, Уһук хоту дойдуга Уйгулаах олохто оҥоруҥ. С. Зверев
Уһук хоту сиргэ саас кэлэр, хаар хараарар. Н. Якутскай
Арай Маппый гастролга уһук хоту тиийбит. Тускун. Харандаас уһуга — харандаас уһуктаммыт, уруһуйдуур төбөтө. ☉ Часть карандаша, которым наносят рисунок, кончик карандаша
Аны харандааһым уһуга тостон хаалла. Амма Аччыгыйа. Ыал уһуга — нэһилиэнньэлээх пуун (хол., дэриэбинэ, нэһилиэк) саамай кытыыта, бүтэр сирэ. ☉ Край, окраина населённого пункта
Үөксүкү миигин бу, көскө ыытар кэриэтэ, ыал уһуга ходуһаҕа хаайан, сайылыкка таһаарбакка бохсон олорор. Суорун Омоллоон
Ыал уһугуттан ыал уһуга — Саһылтан Өймөкөөн уһугар диэри — алта уон көс буолуохтаах. Н. Заболоцкай
ср. др.-тюрк., тюрк. уч ‘конец, вершина’
аҥаар (Якутский → Якутский)
- аат. Биир кэлим буолар туох эмэ икки тэҥ чаастарга үллэһиллибититтэн биирдэстэрэ. ☉ Одна из двух частей, вместе составляющих одно целое. Аҥаара таҥара маһа, аҥаара күрдьэх маһа буолбут (өс хоһ.). Суолбут аҥаарын аастыбыт. Пугачев бастаанньата уон ахсыс үйэ иккис аҥаарыгар буолбута
□ Сиртэн, наай гыннар, уһаайба аҥаарын ылыахтара, уһаайба аҥаара, син биһиэхэ хаалыаҕа. П. Ойуунускай
Ол аата нэһилиэк аҥаара иһиттэҕэ дии. С. Ефремов - даҕ. суолт. Икки пааралыы предметтэн эбэтэр өрүттэн биирдэстэринэн буолар. ☉ Являющийся одним (одной) из парных предметов (сторон)
Таһырдьаттан саата, бэргэһэтэ суох, аҥаар илиитин түөһүгэр туттубут Михаил көтөн түһэр. С. Ефремов
Онно Дьүкээбил аан бастаан Дьыл Оҕуһун аҥаар муоһун тосту дайбаан түһэрэр. Н. Якутскай
Үтэһэҕэ үөлбүтүгэр Чыычаах: «Аҥаар өттүм буста эбээт, Моҕус!» — диэтэ. Суорун Омоллоон
Арай аан аҥаар чанчыгар урут сиэбит эттэрин уҥуоҕа кубарыччы тоҥон баран чөмчөхтөнөн сытара. А. Софронов
тюрк. сыҥар
♦ Аҥаара буолла — күүстээх ахтылҕантан эбэтэр ыарыыттан улаханнык ырда, дьүдьэйдэ. ☉ Сильно исхудать, отощать от тоски или болезни
Оҕобун ахтан адьаһын аҥаарым буолла. М. Доҕордуурап
Оҕонньор кыыһынаан биир сааһыгар диэри ииппит сиэннэрин, Бииктэри, ахтан аҥаардара буолла. Кустук
Оҕом ахтан аҥаара буолла. Аҕам хаһан кэлиэй диэн күнү бы-һа ыйытан тахсар. В. Протодьяконов. Аҥаар аргыс буолла — туораттан эбиилик буол (хол., ордук-хоһу тылынан, быһыынанмайгынан ким-туох эмэ онто суох ыарахан балаһыанньатын дириҥэтэр буоллахха этиллэр). ☉ Быть лишним, нежелательным добавлением к чему-л. (напр., так говорят, если кто-л. своим лишним словом, необдуманным поведением усугубляет и без того трудное положение кого-чего-л.)
Татыйаана эмээхсиэн, эн аҥаар аргыс буолбатаххына даҕаны, Сардырҕаан сөппүн көрөн олорор. Эрилик Эристиин. Аҥаара таҥара маһа, аҥаара күрдьэх маһа түөлбэ — икки бииргэ төрөөбүттэртэн биирдэстэрэ мааны киһинэн ааҕыллар, биирдэстэрэ көйгөтүллэн көрүллэр буоллаҕына, итинник этэллэр. ☉ Так говорят о двух родных братьях (сестрах), когда один из них является любимым, а другой — нелюбимым
Мин эрэйдээх бүгүн баарбын — сарсын суохпун, аҥаара күрдьэх маһа, аҥаара таҥара маһа диэн итинниги этэр эбит буоллахтара. А. Софронов. Аҥаара хаалбыт көр аҥаара буолла. Оҕом ыалдьан аҥаара хаалбыт. Аҥаар да атаҕар тиийбэт — олох тэҥэ суох, мөлтөх, хайа да өттүнэн тэҥнэспэт (көстөр көрүҥүн, өйүн, билиитин, күүһүн аҥаарыгар да тэҥэ суох). ☉ Совсем не равный, уступающий во всем (не стоящий даже половины красоты, ума, знаний, силы кого-л.) (букв. не может тягаться даже с одной его ногой)
Уйбаан эрэйдээх кыайыылаах үтүө да үлэһит этэ. Билигин кини аҥаар да атаҕар тиийэр үлэһитим суох. Д. Очинскай
Ананий аҥаар да атаҕар тиийбэт эрээри, Ананийдаан сииллэр. М. Доҕордуурап. Аҥаар кулгааххынан иһит — ким эмэ кэпсиирин ситэ, толору истимэ. ☉ Слушать вполуха, невнимательно
Мин Пуд Ильич Нинаҕа кэпсиирин аҥаар кулгаахпынан истэбин уонна Нина киэн туттардыы, хайгыырдыы көрбүт харахтарын элэс гынан көрөбүн. Далан
Аҥаар кырыы көр аҥаар кырыытыттан (кытыытыттан, уһугуттан). Оннук! Наһаа барда дии. Аҥаар кырыы барыбытын кириитикэлээн эрэр. Н. Лугинов
Сидьиҥ өстөөх сүүһүнэн туох да буруйа суох муҥнаахтары аҥаар кырыы сордоон-муҥнаан кыыллыы дьакыйталаабытын илэ хараҕынан үгүһү көрбүтэ. «Кыым». Аҥаар кырыытыттан (кытыытыттан, уһугуттан) — 1) наар биир өттүттэн, биири да көтүппэккэ. ☉ С одного конца, с одного края, подряд
Кини [Сеня] эксээмэҥҥэ бэлэмнэнэригэр аҥаар кырыытыттан, сир тиэрэр тыраахтар курдук, тугу да ордорбокко ньиһиччи аахпыта эбээт. Н. Лугинов
Дьон бу сырыыга урукку курдук тус-туһунан үлэлээбэттэр, бары бииргэ ходуһаны аҥаар кырыытыттан охсоллор. А. Федоров. Кини [кинигэ] лииһиттэн биир да лоскуйу көтүппэккэ эрэ, аҥаар уһугуттан киирэн лэппэччи үөрэтэн барарбыт. Д. Таас; 2) баһын-атаҕын булбакка, тугу да аахсыбакка, тала барбакка. ☉ Не разбирая, без разбора
Тордоххо Эргэйуо киирэ сылдьыбыт. Били, кини дии кыргыттары барыларын аҥаар кырыытыттан кэргэн кэпсэтэ сатааччы. С. Курилов (тылб.)
Орто уҥуохтаах лоп бааччы туттубут, дьиҥ байыаннай киэптээх киһи нууччалыы олус олуттаҕастык да буоллар, аҥаар кырыытыттан кута-симэ турда. П. Филиппов
Туох даҕаны медицинскэй көмө суоҕуттан, дьаҥ турдаҕына, дьону аҥаар кырыытыттан кыдыйара. И. Аргунов. Аҥаар уоһунан — атын өттүнэн; сороҕор, сорох ардыгар. ☉ С другой стороны; с одной стороны; иногда (букв. одной губой)
Оо, былыргы олоххо тэҥнээтэххэ туспа да олох буолла. Бассабыыктары аҥаар уоспутунан хайгыыбыт, аҥаарбытынан сирэбит. А. Софронов. Аҥаар уһуктатан сытар — өлөөрү, ыксаан сытар. ☉ Он находится при смерти. Сеня таайа аҥаар уһуктатан сытар. Аҥаарыгар да тиийбэт — кини үлэлиирин, оҥорорун аҥаарын да кыайбат. ☉ Он даже половины его не стоит, т. е
не способен сделать даже половину того, что делает тот. Эчи, үүтү ылара элбэҕин. Мин кини аҥаарыгар да тиийбэппин. С. Ефремов. Киһи аҥаара — улахан ыарыһах, инбэлиит киһи. ☉ Человек-инвалид (букв. половина человека)
Кини балыыһаҕа биирдэ өйдөммүтэ. Онтон ылата үлэҕэ төннө илик. Киһи аҥаара инбэлиит буолан хаалбыта. Н. Босиков
Мин биэс сиринэн баастаах, өстөөх сиэбит, киһи аҥаара киһибин. Суорун Омоллоон. Төбө тыырбыт аҥаара — туох эмэ лоп курдук аҥаара. ☉ Точная, ровная половина чего-л.
Сокуон этэринэн, төрөөбүт буоргар аҕаҥ баайын төбө тыырбыт аҥаарын чаастанан, ийэҕиттэн хаалбытыҥ. И. Оконешников. Биллэн турар, ыраахтааҕы Тайҕаттан киирбит көмүс барыһын төбө тыырбыт аҥаарын кэриҥин ылыа. Н. Якутскай
Кинилэргэ [тыа хаһаайыстыбатыгар үлэлиир дьоҥҥо] көмөлөһөр бары дьону аахтахха, бар дьон төбө тыырбыт аҥаара аһылык бородуукталарын эрэ туһугар мөхсөр. «Кыым». Хайа охсубут аҥаара хаалбыт — ыалдьан, санааҕа-онооҕо ылларан эбэтэр күүстээх ахтылҕантан улаханнык ырбыт, дьүдьэйбит. ☉ Сильно похудеть, отощать от болезни, переживаний или сильной тоски
Ылдьаана Маайа сүтүөҕүттэн ыла быһа охсубут быһаҕаһа, хайа охсубут аҥаара эрэ ордон хаалбыт.Н. Якутскай. «Оо, оҕом көтөхтөрөөхтөөбүт даҕаны, — диэтэ Маарыйа. — Хайа охсор аҥаара хаалбыт». «ХС»
Били ыыс араҕас буола саарыгыра ыра уойбутуттан туох даҕаны хаалбатах, соҕурууттан хайа охсубут аҥаара, быһа охсубут быһаҕаһа эрэ ордон кэлбитэ. Далан
◊ Аҥаар арыгы эргэр. — испиир урукку кээмэйэ: алта лиитирэ кэриҥэ. ☉ Старая мера спирта: около шести литров
Онон эн миэхэ, харчытыгар дуу, хайдах дуу, аҥаар арыгыта иэс кулу. Н. Неустроев
Ол киһи [Петрушкин] Капитонов хас оҕустаҕын аайы: «Байтаһын ынах боруос! Аҥаар арыгы боруос!» — диэн хап гыннара турда. М. Доҕордуурап
Кини [Доропуун] кыыһын улахан халыымҥа биэрбитин, аҥаар арыгыны көрдөөбүтүн, күтүөт кыыһы кытта илии охсуһар кэһиитин биэс бытыылка арыгыны испитин барытын мэлдьэһэн кубарытта. А. Бэрияк. Аҥаара суох балык — хаптаҕай быһыылаах муора балыга. ☉ Камбала. Аҥаар күүстээх киһи — биэс уон бууту (аҕыс сүүс киилэни) көтөҕөр киһи. ☉ Человек, который может поднять пятьдесят пудов (восемьсот килограммов) тяжести. Былыр аҥаар күүстээх киһи бу алааска олорбут
□ Сахаттан аҥаар күүстээх киһи үөскээбит буоллаҕына, Гаврил Десяткин буолуо дии саныыбын. СМН ТС. Аҥаар уһук — туох эмэ биир өттүн бүтүүтэ, саамай кытыыта. ☉ Конец, край одной половины чего-л.
Ону [бурдук отун] салҕааттаан бараммын аҥаар уһугун оҕонньорбор туттаран баран, отум устун таҥнары дьурулаан түстүм. Саха фольк. Тогойкин мутугу тосту үктээн ылан, быа аҥаар уһугар баайда уонна өрө бырахта. Амма Аччыгыйа
Тэлгэһэ аҥаар уһугар кэчигирээн турар сэргэлэргэ аттар баайыллыбыттар. С. Никифоров. Аҥаарыгар дылы (диэри) — ким-туох эмэ ортотугар диэри. ☉ До половины кого-чего-л.. Биир тыраахтар аҥаарыгар дылы бадарааҥҥа батыллыбыт. Аччыгый (оччугуй) аҥаара — туох эмэ икки чааска үллэһиллибититтэн кырата. ☉ Меньшая половина чего-л.
Оҕонньоро сылгытын оччугуй аҥаара өлөн, көмүс да биир көдьүүһэ суох, толооҥҥо дагдайан хаалбыт. Күннүк Уурастыырап. Биэрэстэ аҥаара — уста кээмэйэ: биэс сүүс миэтэрэ кэриҥэ. ☉ Мера длины, равная примерно пятистам метрам. Хайыһардьыттар биэрэстэ аҥаара сири бардылар
□ Биэрэстэ аҥаарыттан ордук усталаах перемычкаҕа, тыһыынчанан дьон үлэлииллэригэр тиийбиттэрэ. В. Яковлев. Буут аҥаара эргэр. — ыйааһын кээмэйэ: аҕыс киилэ кэриҥэ. ☉ Мера веса, равная примерно восьми килограммам. Маҕаһыыҥҥа туттарбыт оҕурсум аҕыс киилэ, ол аата уруккунан буут аҥаара буолла. Былас ордуга былас аҥаара эргэр. — уста кээмэйэ: балтараа саһаан эбэтэр үс миэтэрэ кэриҥэ. ☉ Мера длины, равная примерно полутора саженям, или примерно трем метрам. Мииппээн оҕонньор кэбиһэр отун туоратын былас ордуга былас аҥаара оҥорбут. Киилэ аҥаара — ыйааһын кээмэйэ: биэс сүүс кыраам. ☉ Мера веса, равная пятистам граммам. Киилэ аҥаара эт атыыластым. Көс аҥаара — уста кээмэйэ: биэс биэрэстэ кэриҥэ. ☉ Мера длины, равная примерно пяти километрам
Нарыйалаах Сергей тиийэллэрэ көс аҥаарын курдук хаалла — өссө да биир чаастаах айан. В. Яковлев
Онно ааспыт сырыыга даҕаны көс аҥаарыттан ордук усталаахтары эрэ киллэрбиппит. Я. Козак (тылб.). Күн аҥаара — сарсыардаттан күн ортотугар диэри эбэтэр күн ортотуттан киэһээҥҥэ диэри кэм. ☉ Промежуток времени с утра до обеда или с обеда до вечера. Бүгүн күн аҥаара айаннаатыбыт
□ Күн аҥаара аахсан кыыкырытыста. М. Доҕордуурап. Күрүө аҥаара эргэр. — ортотунан сүүс биэс уон – икки сүүс бугул кэлэр өлүү ходуһа сирэ. ☉ Сенокосный надел, дающий в среднем сто пятьдесят – двести якутских копен
Баай киһи 2 күрүө дойдулаах буоллаҕына, кыра дьон күрүө аҥаара, чиэппэрэ дойдулаах этилэр. Эрилик Эристиин. Муунта аҥаара эргэр. — ыйааһын кээмэйэ: икки сүүс кыраам. ☉ Мера веса, равная двумстам граммам
«Оттон үгүс көмүһү да булбатарбын, саатар муунта аҥаарын да курдук көстөрө буоллар!» — дии саныы-саныы тооройон чокуйар Ылдьаа оҕонньор. Н. Якутскай. Сыл аҥаара — бириэмэ кээмэйэ: сыл икки гыммыт биирэ эбэтэр алта халандаарнай ый. ☉ Мера времени: полгода (шесть календарных месяцев). Женя аны сыл аҥаарынан үөрэҕин бүтэрэр
□ Манна сыл аҥаара үөрэммитин кэннэ куурустара сабыллар. И. Бочкарев. Түүн аҥаара — киэһэттэн түүн ортотугар диэри эбэтэр түүн ортотуттан сарсыардааҥҥа диэри кэм. ☉ Промежуток времени с вечера до полночи или до утра
Өлүөр эбитэ буоллар дьиэтин түүн аҥаарынан булуо этэ. «ХС». Улахан аҥаара — туох эмэ икки чааска үллэһиллибититтэн улахана. ☉ Большая половина, большая часть чего-л.. Бүгүн айанныыр сирбит улахан аҥаарын бардыбыт. Үйэ аҥаара — бириэмэ кээмэйэ: биэс уон сыл. ☉ Мера времени: полвека (пятьдесят лет)
Үйэ аҥаарын кэриҥэ Кининэн [саха тылынан] мин саҥардым. Баал Хабырыыс
Арай кинини тумнубатах Үйэ аҥаара көрбөт буолуу, Былыр сиэбит одуруун. Р. Баҕатаайыскай. Чаас аҥаара — бириэмэ кээмэйэ: отут мүнүүтэ. ☉ Мера времени: полчаса (тридцать минут). Киинэбит чаас аҥаарынан саҕаланар
□ «Оо! Абам эбит, саатар Марисаны кытта бырастыылаһарга чаас аҥаара көҥүллээбэт буоллахтара», — диэн [Бурхалей] киҥинэйэн кэбистэ. Эрилик Эристиин
Чаас аҥаарын кэриҥинэн Аким Романович быраһаайдаһан, айаҥҥа туруммута. Н. Заболоцкай
Сөп, табаарыс комбат, кэлбэтэхтэринэ аны чаас аҥаарынан уһугуннарыам. С. Ефремов
Чаас аҥаарын кэриҥэ өссө олорон, кэпсэппэхтии түһэн баран, Бэдэһиэйэп дьиэлээбитэ. Бэс Дьарааһын. Ый аҥаара — бириэмэ кээмэйэ: уон биэс хонук. ☉ Мера времени: полмесяца (пятнадцать суток). Исай командировката — ый аҥаара
□ Ый аҥаарынан Маайыс тутуу хамыыһыйатын чилиэнэ буолан хаалла. Амма Аччыгыйа
Кырдьык, ый аҥаара буолаат биһигини мобилизациялаан, этэрээт тэрийэн, бандьыыттар уйаларын үрэйтэрэ ыыппыттара. Софр. Данилов