Якутские буквы:

Якутский → Якутский

хадьый

I
көр хадьай
Борохуот …… хаҥас өттүнэн хадьыйан, улам эргиллиэх курдук быһыытыйан барбыта. И. Никифоров
Оҕолор тэлгэһэҕэ киирэн оонньуу сылдьар Биэрэлээх оҕолорун көрөн, онно хадьыйдылар. «ХС»
Айаннаан иһэллэр. Оттон арыы толооно да көстүбэт. Анньыыс мунчаарда: ама уҥа хадьыйбытым буолуо дуо? Дьолбут к.
ср. п.-монг. хайи ‘уклоняться в сторону’, др.-тюрк. хач ‘избегать; уходить’
II
туохт. Күүскэ ытыр, ытыран ыл; быһа ыстаан сиэ. ☉ Сильно кусать, рвать зубами; пожирать
[Эһэ] Саҕабыттан хам тутан, Саба баттаан өр сытта Уонна икки харыбын Уҥуохтарын хадьыйда. А. Бродников
Оҕуруоттан хаппыыста төбөтүн хомуйан, хоонньубутугар симинэн аҕалан, сиэн хадьыйабыт. Н. Кондаков
Туора үрүҥ туоһахталаах Тойон атыыр оҕуспут Локуоралыыр оппутун Туоракалыы хадьыйан, Лоҥкуначчы айаатаата. С. Васильев
ср. п.-монг. хадьа, бур. хазаха ‘кусать, кусаться’

Якутский → Русский

хадьый=

I см. хадьай =.
II 1) сильно укусить; рвануть зубами; ыт атахпын быһа хадьыйда собака сильно укусила меня за ногу; 2) поедать с жадностью, пожирать; ат оту сиэн хадьыйда лошадь начала пожирать сено; 3) резать; косить; бурдугу сиэрпэнэн хадьый = жать хлеб серпом.

Еще переводы:

хадьыйтар=

хадьыйтар= (Якутский → Русский)

побуд. от хадьый =; илиибин ыкка быһа хадьыйтардым собака укусила меня за руку.

хадьыс гын

хадьыс гын (Якутский → Якутский)

хадьый I диэнтэн көстө түһүү. Ат, биэстэ-алтата ойоот, хадьыс гынна уонна суол кытыытыгар тоҥуу хаарга умса хоруйда. Софр. Данилов

ньидьилдьий

ньидьилдьий (Якутский → Якутский)

ньидьий диэнтэн арыт
көстүү. Туора үрүҥ туоһахталаах, Тойон атыыр оҕуспут, Локуоралыыр оппутун Туоракалыы хадьыйан, Логлостугас нокоолонон Лоҥкуначчы айаатаата, Ньидьилдьийэр киэптэнэн Ньиккирэччи мөҥүрээтэ. С. Васильев

хадьыйтар

хадьыйтар (Якутский → Якутский)

хадьый II диэнтэн дьаһ
туһ. «Таба бөрөҕө иҥиирин быһа хадьыйтарбыт быһыылаах», — диэтэ Александров дьоно тиийэн кэлбиттэригэр. ДФС КК
Илиибин ыкка быһа хадьыйтардым. ЯРС

кулурдаа

кулурдаа (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. Туох эмэ кытаанах көҥдөй иһигэр босхо хамсаан тыаһаа. ☉ Издавать звук, похожий на звуки ударов какого-л. твердого тела, свободно болтающегося в жесткой полости, о ее стенки
[Тааҥка] Уот бууска аһыылара Уҥа, хаҥас хадьыйан Кулурдаата манна: алдьатта дзоттары, Кумалаата билиндээһи. М. Тимофеев-Терешкин

хаадьый

хаадьый (Якутский → Якутский)

көр хадьый I
Хаппар кэлбит сирин диэки хаадьыйан, тыаһа суох хааман, ыстаанын буута халбыҥнаата. П. Тобуруокап
«Туллуктайым оҕото, Хагдаҥ эһэ тириилээх Хаҥас суолга хаадьыйыма, Уоттаах саһыл оҥкуллаах Уҥа суолу батыс!» — диир. И. Чаҕылҕан
Өтөх аннынааҕы сыһыыны туораан баран, аҕыйах кыра куска хаадьыйан да көрбөккө, тиргэбин кэрийбитим. Д. Васильев
ср. др.-тюрк. хадыт ‘поворачивать, менять направление движения’, тув. хажыыр ‘отклониться’, монг. гажих ‘кривиться; искажаться’

суһумнас

суһумнас (Якутский → Якутский)

I
суһумнаа диэнтэн холб. туһ. Үрэхтэрим, өрүстэрим Үс үөстээх өргөн өтүүнү Субуйа бырахпыт курдук, Суһумнаһан хааллылар. С. Зверев
Халлааҥҥа кустар үөрдэрэ суһумнаһан ааһаллар. «ХС»
Төрөөбүт кыраайгар билигин эмиэ бу сулустар хараҥа халлаантан суһумнаһа тыгаллара буолуо ээ. В. Быков (тылб.)
II
даҕ. Араас өҥүнэн оонньуур, чаҕылыҥнас. ☉ Переливающийся разными красками, сверкающий
Сулустар — мичээрдээх харахтар Суһумнас сүүрүккэ кыынньаллар. Р. Баҕатаайыскай
Мамаай …… ууну кэстэрэн, суһумнас сүүрүгү утары соҕус хадьыйа хаамтаран туораан истэ. Тумарча
Үүт үрэх үрүмэтийэр далана Суһумнас саһарҕаны суурайара. В. Миронов

үмүрү

үмүрү (Якутский → Якутский)

сыһ. Туох эмэ үөһээ өттө төгүрүччү эбэтэр тулатынан бэйэ-бэйэлэрин диэки чугасаһар, хоҥкуйан тиксиһэр курдук. ☉ Так, чтобы суживалось, стягивалось в верхней части с краёв
Сэлии муоһа, мээнэ худуоһунньуктар таайан оҥороллорун курдук, таһырдьа диэки адаарыйбакка, иһирдьэ үмүрү токуруйан, тоҥ буору, хаары хаһарга, охтубут маһы хадьыйарга анаммыт эбит. Н. Габышев
Кулгаах сарыыта онтон үмүрү тардыллан илигирээһинэ мөлтүүр. «Кыым»
♦ Үмүрү тарт — тугу, кимнээҕи эмэ биир сиргэ хомуйа тарт, мус. ☉ Собрать кого-что-л. в одном месте
Били симик, килбик оһуохай тэнийдэр тэнийэн, кытыл дьонун бүтүннүүтүн үмүрү тардан ылла. С. Федотов. Арҕаа алаастар ууларын үмүрү тардан үрэххэ суккуйар үрүччэ харыйаны быыһынан кылыгырыы устар. ФВС К
Бар, Петров, бэрт түргэнник чугастааҕы дьоҥҥун үмүрү тардан киллэр эрэ. «ХС». Үмүрү тут — кыайа-хото тут, бүтэрэ-оһоро оҕус. ☉ Быстро справляться с чем-л. (напр., с работой)
Оҕолоро кэлэриттэн иккиэн сүргэлэрэ көтөҕүллүбүччэ дьиэ үлэтин үмүрү тута оҕустулар. Огдо
Оччотооҕу тыа ыала эрдэ турара, халлаан сырдыыта күннээҕи түбүктээх үлэлэрин үксүн үмүрү туппут буолаллара. ЯАМ СД