Якутские буквы:

Якутский → Русский

үмүрү

нареч. 1) сжав, стянув (обычно о верхней части чего-л.); муҥха кынатын үмүрү тут= стянуть крылья невода; саппыйатын айаҕын үмүрү тарта он затянул кисет (букв. шнурок своего кисета); 2) в сочет. с гл. тарт =, тут= означает воедино, вместе (собрать); бүтүн нэһилиэги үмүрү тардан ыһыахтаатылар собрав весь наслег, они устроили ысыах .

Якутский → Якутский

үмүрү

сыһ. Туох эмэ үөһээ өттө төгүрүччү эбэтэр тулатынан бэйэ-бэйэлэрин диэки чугасаһар, хоҥкуйан тиксиһэр курдук. Так, чтобы суживалось, стягивалось в верхней части с краёв
Сэлии муоһа, мээнэ худуоһунньуктар таайан оҥороллорун курдук, таһырдьа диэки адаарыйбакка, иһирдьэ үмүрү токуруйан, тоҥ буору, хаары хаһарга, охтубут маһы хадьыйарга анаммыт эбит. Н. Габышев
Кулгаах сарыыта онтон үмүрү тардыллан илигирээһинэ мөлтүүр. «Кыым»
Үмүрү тарт — тугу, кимнээҕи эмэ биир сиргэ хомуйа тарт, мус. Собрать кого-что-л. в одном месте
Били симик, килбик оһуохай тэнийдэр тэнийэн, кытыл дьонун бүтүннүүтүн үмүрү тардан ылла. С. Федотов. Арҕаа алаастар ууларын үмүрү тардан үрэххэ суккуйар үрүччэ харыйаны быыһынан кылыгырыы устар. ФВС К
Бар, Петров, бэрт түргэнник чугастааҕы дьоҥҥун үмүрү тардан киллэр эрэ. «ХС». Үмүрү тут — кыайа-хото тут, бүтэрэ-оһоро оҕус. Быстро справляться с чем-л. (напр., с работой)
Оҕолоро кэлэриттэн иккиэн сүргэлэрэ көтөҕүллүбүччэ дьиэ үлэтин үмүрү тута оҕустулар. Огдо
Оччотооҕу тыа ыала эрдэ турара, халлаан сырдыыта күннээҕи түбүктээх үлэлэрин үксүн үмүрү туппут буолаллара. ЯАМ СД

үмүрү-хомуру

үмүрү-хомуру тут кэпс. — кыайа-хото тутан, түргэнник бүтэр (хол., туох эмэ үлэни). Быстро, легко справляться с чем-л. (напр., с работой)
Эр киһи үлэни …… түргэнник үмүрү-хомуру тутан бүтэрэн иһэрин сөбүлүүр. ПИО ТС
Дьиэтээҕи үлэтин-хамнаһын бэрт тиэтэлинэн үмүрүхомуру тутаат, дьүөгэлэригэр тахсар. «ХС»


Еще переводы:

бүрчүк

бүрчүк (Якутский → Якутский)

даҕ. Үмүрү тутуллубут, мырчыйбыт уостаах. Сжатый, сморщенный (о губах).

үмүрүччү

үмүрүччү (Якутский → Русский)

нареч. 1) см. үмүрү ; 2) косолапо, носками внутрь; үмүрүччү үктэммит он косолапит.

косолапый

косолапый (Русский → Якутский)

прил. 1. сөрүөстүгэс уллуҥахтаах (атахтарын үмүрү үктэнэн хаамар); 2. перен. разг. (неуклюжий) дайҕарах, көлөттүгэс.

бүрчүй

бүрчүй (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Уоһу, хараҕы үмүрү туттан мырчыһыннар. Морщиться, морщить губы, прищуривать глаза. Күлэн уостара бүрчүйэллэр

сарсыардатааҕы

сарсыардатааҕы (Якутский → Якутский)

сарсыардааҥҥы диэн курдук
Тахсарын кытта сарсыардатааҕы дьыбар Уйбаан сирэйин үмүрү ылбахтаата. А. Софронов

уһугуннартаа

уһугуннартаа (Якутский → Якутский)

уһугуннар диэнтэн төхт
көрүҥ. Дьону уһугуннартаан өрөпкүөмҥэ тиийэ охсор дьаһаллары иһитиннэрэллэр. Амма Аччыгыйа
Ол түүн хаайыылаахтары уһугуннартыыллар уонна бэрт тиэтэлинэн борохуот алын түрүүмүгэр киллэрэн угуталыыллар. Н. Якутскай
Арыычча сойорун саҕана дьиэлээхтэри уһугуннартаан, атахтарыгар туруорар, барыларын үмүрү тардан остуолга ыҥырар. ТТК

кыраабыллаа

кыраабыллаа (Якутский → Якутский)

туохт. Кыраабылынан оту мус; кыраабылынан ыраастаа, дэхсилээ, көбүт (үксүгэр буор туһунан). Собирать что-л. граблями, грабить, граблить (обычно землю)
Бурдуктарын сиэмэтин сүрдээх хойуу гына ыһан баран, от мунньар мас кыраабылынан саба тарыйан, кыраабыллаан кэбиһэллэр үһү. Саха фольк. Домна эмээхсин …… туора көстүөххэ айылааҕы барытын үмүрү тардан, күннэтэ кыраабыллыыр. А. Сыромятникова
Ардайданан ыһыллыбакка хаалбыт сиргэ сиэмэни илиинэн ыһаллар уонна кыраабыллаан тимирдэллэр. ХКА

ылбахтаа

ылбахтаа (Якутский → Якутский)

ыл I диэнтэн тиэт
көрүҥ. Тахсарын кытта сарсыардатааҕы дьыбар Уйбаан сырайын үмүрү ылбахтаата. А. Софронов
Мин күндү сибэкким уран уус ньууругар Күн уота күлбэхтээн мичиҥнээн ылбахтыыр. П. Ойуунускай
Улуу Лена, эмиэ эҕэрдэлээн, Уутун эҥсэн ылбахтаата. Күннүк Уурастыырап
Матасыыкыллар көлөһөлөрө халтарыйан, ньылбы тэбинэн ылбахтыыллар. П. Аввакумов

бодьуустас

бодьуустас (Якутский → Якутский)

туохт. Кими, тугу эмэ көр-харай, бүөбэйдээ. Возиться, ухаживать за кем-чем-л.
Эмээхсин торбуйахтарын кытта бодьуустаһар. Дьүөгэ Ааныстыырап
Куһу кыһыны быһа бодьуустаһан үтүөрпүттэрэ. Далан
Кини, биирдэ нус-хас олоро түспэккэ, эйигин кытта быһа бодьуустаһан, биэбэйдэһэн тахсара. Н. Тарабукин (тылб.)
Өр тугу эмэ гын. Делать долго что-л. Мин бачыыҥкам быатын баанаары, күүлэҕэ өр бодьуустаһан туран хаалбытым. Софр. Данилов
Ыйылыннары тардыллыбыт тирбэҕэ быа түмүгүн кытта бодьуустаһа сатыы турда. «ХС»
Өр соһон бодьуустаһаннар, муҥха кынаттарын иккиэннэрин үмүрү тартылар. Тулхадыйбат д.

садьый

садьый (Якутский → Якутский)

туохт. Туох эмэ улаханы (хол., киһини) туора илгэн хамсат, халбарыт. Резким движением отбросить, оттолкнуть кого-что-л. прочь, в сторону
Ньургун киһитин …… туора-маары илгиэлээн тэмтэритэн иһэн умса садьыйан түһэрэр. Н. Лугинов
Мааман муоһа, …… иһирдьэ үмүрү токуруйан, тоҥ буору, хаары хаһарга, охтубут маһы садьыйарга анаммыт эбит. Н. Габышев
Өксүөн туора күрдьэҕинэн уол сирэйигэр дугдуруҥнаата. Ону Матыкый соҕотохто туора садьыйда. У. Нуолур
ср. монг. сажих ‘качать, двигать из стороны в сторону; трясти, потрясать, шевелить’