лыжи || лыжный; оҕо хайыһара детские лыжи; туут хайыһар охотничьи лыжи (обшитые шкурой с лосиных лап); спортивнай хайыһар спортивные лыжи; хайыһар суола лыжный след, лыжня.

совм.-взаимн. от хай= I.

n. skis; хайыһардаа = v. to ski

n. to turn; хайысха n. direction

аат. Атахтаргар кэтэн баран, хаарынан уйдаран сылдьарга, сүүрэргэ аналлаах тумус өттө иэҕиилээх уһун хаптаҕай мас эбэтэр былаастык оҥоһук. ☉ Лыжи
Халысханнаах сыырдарбар Хайыһарбын салайдым, Ыраас кылбаҥ хаардарбар Ыллыы-туойа дьаарбайдым. П. Тобуруокап
Хайыһар кэтэр, Хаҥкы тэбэр Кэрэ күһүн Кэллэ бүгүн. Т. Сметанин
△ Оннук оҥоһугунан күрэхтэһэр спорт көрүҥэ. ☉ Вид спорта: бег на лыжах, соревнования по лыжам
Өнөр уола Черноградскай Борокуопай хайыһарга барыларыттан чорбойоро. КНЗ ОО
◊ Туут хайыһар көр туут
Оскуолаҕа киирэр сылыгар аҕата киниэхэ быыкаайык туут хайыһар оҥорон биэрбитэ. С. Никифоров
Абаҕата Ичээнэп оҕонньор оннооҕор бугуһуйбут кыыл таба үөрүн туут хайыһарынан ситэрэ. А. Кривошапкин (тылб.). Хайыһар суола — хайыһарынан сылдьарга аналлаах суол. ☉ След, накатанный лыжами, лыжный след, лыжня
Кини түстэ да — хайыһар суолугар иҥнэ биэрдэ. Амма Аччыгыйа
Кини кэнниттэн Эрбантей бэлэм хайыһар суолун устун тайаҕынан чиэстэнэн арычча хааман батыспытынан барда. Эрилик Эристиин
Эрдэ тиэстибит хайыһарым суола, кыраһа да баттаатар, көстөр. Н. Борисов. Хайыһар уктаһа түөлбэ. — тыаһа суох буоллун диэн хос кэтиллэр эһэ тириитинэн тигиллибит кылгас этэрбэс. ☉ Короткие торбаса из медвежьей шкуры, надеваемые поверх обуви для заглушения шагов. Булчут хайыһар уктаһын куурда уурда
ср. туркм. гаймак ‘скользить’, юкаг. кайсар ‘лыжи’

I
хай I диэнтэн холб. туһ. Эдьиийбин кытта дьиэ хайыстым
II
туохт. Кими, тугу эмэ көрөөрү төбөҕүн кэнниҥ эбэтэр ойоҕоһуҥ диэки хамсат. ☉ Поворачивать голову, оборачиваться, оглядываться
Туруупкатын ууран баран, миэхэ хайыста. Софр. Данилов
Петя тыаҕа киирэн иһэн дьэ кэннин хайыһан көрдө. М. Доҕордуурап
Кеша мин диэки хайыста, тохтообото. Н. Габышев
♦ Антах хайыс көр антах
Антах хайыстын, Алгыһыттан матардын! А. Софронов
Сүҥкэн далайым, Сүдү байҕалым, Антах хайыһыма миигиттэн, Ааттаһар аһаах киһиттэн. Күннүк Уурастыырап
Киэр хайыс көр киэр. Аҕалаах ийэтэ атаах, сүрэҕэ суох уолларыттан кэлэйэннэр киэр хайыспыттар. Н. Якутскай
Эйигин ыраас дууһаланнын, дьон киэр хайыспат киһитэ буоллун диэн этэбин. А. Фёдоров
Хайыстаххына — хаалдьыгыҥ хайыннын, эргийдэххинэ — иэччэҕиҥ эчэйдин көр эргий. [Маайа] «быраһаай» диэбитин тутуспута. «Хайыстахпына — хаалдьыгым уҥуоҕа хайыннын, эргийдэхпинэ — иэччэҕим уҥуоҕа эчэйдин», — диэн аны бу дьон туһунан букатын санаабат буолбута. П. Аввакумов
ср. др.-тюрк. хай ‘поворачиваться, оборачиваться’