сущ
халаачык

сущ
сууска (кытаанах үрүҥ кыра халаачык)

внутри; внутрь; иһирдьэ олор = сидеть внутри чего-л.; иһирдьэ ас = втолкнуть внутрь; иһирдьэ халаачык , таһырдьа халаачык баар үһү загадка есть такое: внутрь—калачиком, наружу—калачиком (ыт собака).

м. халаачык; # калачом не заманишь саахарынан да манньалаан (ылыннарбаккын); тёртый калач эриллибит эристиин.

аат. Буулканы оҥорооччу, буулканы астааччы. ☉ Булочник. Ыстапаан ааттаах буулкаһыт этэ
□ Кугас дьахтары кытта охсуһууну өйдөөн Маслова, кинини аһынар, киниэхэ ордук халаачыгы ыыппыт буулкаһыты өйдүүр. Л. Толстой (тылб.)

бэлиэтээ диэнтэн дьаһ
туһ. «Хаһан тиийэбит? Оо, бу муҥнаах уулуссалар, лааппылар, халаачыктар, банаардар, оспуоччуктар!» — дии саныы истэ Ростов куорат заставатыгар уоппускаларын бэлиэтэнэн, Москваҕа киирбиттэрин кэннэ. Л. Толстой (тылб.)

сыһ. Халаачык курдук, тиэрбэстии (хол., сыт, түүрүлүн). ☉ Калачиком, клубочком (напр., лечь, свернуться)
Кыра ыт халаачыктыы сытан, үрбэт да, ытырбат да, дьиэҕэ киллэрбэт үһү (тааб.: күлүүс). Уол Рита кыыс оронун аттыгар халаачыктыы сыппыта. Сэмээр Баһылай
Ыттар хаары хаһан халаачыктыы эриллэ сыталлар. Н. Габышев
Ким өттүгэстии түһэн сытар, ким атаҕын халаачыктыы ууран олорон табахтаан бусхаҥнаталлар. КАА АСС

аат., итэҕ., эргэр. Православнай таҥара дьиэтин сорох сиэрин-туомун (хол., таҥараҕа тиксиини) ыытарга туттуллар үрүҥ бурдуктан оҥоһуллубут кыра төгүрүк килиэп ас. ☉ Просвира
Аҕабыыт кыра холуочук быһыылаах. Дьоҥҥо илиитин ууратар. Бырдаахапка бэспиирэ биэрэр. Н. Неустроев
Таҥара анныгар орон үрдүгэр төгүрүк остуолга тэриэлкэҕэ кириэстии оҥоһуллубут алаадьы, туус, саахар, хас да бэспиирэ уонна чааскылаах чэй турар. Эрилик Эристиин
[Саня] өҥүрүк куйааска дьадаҥы ыаллар оҕолоро оонньуу кэллэхтэринэ, сэлиэһинэй халаачыгын, ватрушканы, дьаарысса килиэбин, атын суох буоллаҕына, кистии-саба таҥара бэспиирэтин да таһааран амсатара. Д. Кустуров

аат.
1. Сылабаарга үрүҥ чаанньыгы уурар олох. ☉ Надставка на трубе самовара для заварного чайника, конфорка
Эбэтэ эмээхсин сылабаар хомпуорун туппутунан кыыһыгар утары хаамта. В. Яковлев
Аһыыр хоско сылабаар сырылыыр, хомпуоругар дьиэ халаачыгын сылыта уурбуттар. З. Воскресенская (тылб.)
△ Оһох билиитэтин хайаҕаһын бүөлүүр төгүрүк тимир. ☉ Круглое отверстие на кухонной плите, на которое ставят кастрюли, сковородки, а также кружок, закрывающий это отверстие, конфорка. Оһох уота мөлтөөбүтүн көрөн, хомпуорун арыйан уулаах биэдэрэтин уурда

аат. Ууну оргутарга эбэтэр чэйи көөнньөрөргө аналлаах тутаахтаах, тумустаах уонна хаппахтаах иһит. ☉ Сосуд с крышкой, ручкой и носиком, предназначенный для кипячения воды или заварки чая, чайник
Холумтаҥҥа чаанньык турар. А. Софронов
«Доҕоор, чаанньыкпыт кыынньа эбээт, чэ чэйдиэх», — диэтэ Байбал. Күндэ
Чаанньык оргуйан, тумсунан итии ууну чуһуурбахтыыр. А. Фёдоров
◊ Үрүҥ чаанньык көр үрүҥ
Остуол аҥаар муннугар — үрүҥ чаанньыктаах сылабаар, тэриэлкэҕэ халаачык, биир чэй иһэр чааскы. А. Софронов
Үрүҥ чаанньык хаппаҕа «лэп-лэп» өрүтэ тэбиэлиир. Дьүөгэ Ааныстыырап