Якутские буквы:

Якутский → Якутский

халааһын

халаа диэнтэн хай
аата. Бандьыыттар дэриэбинэҕэ киирдэхтэринэ, аҥаардас лааппы эрэ малын халааһынынан муҥурданыахтара суоҕа. Н. Якутскай
Кыбартыыралары халааһын ордук элбээтэ. У. Ойуур
Алдьаммыт күлүүс — уоруу, халааһын бэлиэтэ. БРИ ТТ

килиэ-халаа

даҕ.
1. Олус сырдык, киэҥ, килбэйэр ньуурдаах. ☉ Очень светлый, просторный, сверкающий
Кыһыллаай хаһан да үктэммэтэх килиэ-халаа уоругун модьоҕотун атыллаабыта. Л. Попов
Бу оскуола …… кэбиниэттэрэ хайа да бэйэлээх килиэ-халаа куорат киэниттэн хаалсыбаттар. С. Федотов
Өлүөнэ эбэ хотун килиэ-халаа иэнигэр оҥочо устан иһээхтээтэҕэ. Н. Павлов
2. Киһи чаҕыйар, саллар (үрдүк сололоох, чыыннаах-хааннаах киһи туһунан). ☉ Грозный, устрашающий (о человеке высокой должности, сана)
Кимнээхтэри сүүмэрдээн Кинээс, кулуба оҥортоон Килиэ-халаа чыынынан Киэргэтэр этигитий? С. Васильев
Хараҥа батталтан хаһан тахсаммыт Ити курдук Килиэ-халаа дьону кытта тэҥҥэ Кэпсэтэр буолуохпутуй. УуУЛ

килээ-халаа буол

туохт. Тугу да кыайан өйдөөбөт, быһаарбат буол (хол., олус сылайан). ☉ Утратить способность воспринимать что-л. (от усталости, громкого шума, яркого света)
Оҕонньор дэлби сылайан, килээ-халаа буолбут, киһи саҥатын олох өйдөөбөт. — [Макаар] аар-маар, килээ-халаа буолан, аҕыстан тураахтаата. Суорун Омоллоон

талаа-халаа

туохт. Күүскүнэн былдьаан ыл (баайы-дуолу, малысалы); күүскүнэн киирэн алдьат, кураанахтаа, суйдаан ыл (хол., сэриинэн — атын сири-дойдуну). ☉ Силой отнимать, похищать (чужое имущество); силой разрушать, разорять, обирать (напр., чужую территорию, страну)
Талыыр-халыыр сэриигэ таластылар. С. Зверев
Эйигин [Бүлүү эбэни] ким да туора сиртэн кэлэн талаан-халаан да, илдьи тэпсэн, иҥнэри үктээн да барбата. Г. Нынныров

халаа

туохт. Күүскүнэн эбэтэр куттаан туран кими эмэ талаа, тугун эмэ былдьаан ыл. ☉ Насильно отнимать что-л. у кого-л., грабить кого-что-л.
Харчыны, таҥаһы, аһы халаары төһө киһи хаанын тохпута, тыынын быспыта буолуой! Н. Якутскай
Чахчы ол миигин халаабыт хотун сылдьар буолуохтаах. Н. Заболоцкай
Микииһэ тоҥустары халаан байар. Н. Павлов
ср. калм. хала ‘нападать; подходить близко’

Якутский → Русский

халаа=

грабить кого-что-л., насильно отнимать что-л. у кого-л.

Еще переводы:

нолуоктааһын

нолуоктааһын (Якутский → Якутский)

нолуоктаа диэн тэн хай
аата. Бэйэлэрин нолуоктарын көлөһүннээһини, нолуоктааһыны күүһүрдүү норуоттары халааһын суотугар ыытыллар. В. Ленин (тылб.)

кытайдар

кытайдар (Якутский → Якутский)

аат. Наассыйа — Кытай Норуодунай Өрөспүүбүлүкэтигэр төрүт олохтоох норуот. ☉ Китайцы
[Харыалап] көмүсчүт кытайдары уонна кэриэйдэри өлөрөн, халаан ылбыт көмүһүнэн баай байда. Л. Попов
Атыыһыт Микииһэ оҕуруктаах өйүгэр охсуллан Хабырылла-Сүөдэркэ кытайдар көмүстэрин халааһыҥҥа кыттар. Эрчимэн

хапчалын

хапчалын (Якутский → Якутский)

хапчай диэнтэн атын
туһ. Гласность, аһаҕас куоластаныы да хапчаллыах курдук. ТМН ЫМК
Тэрилтэбит онто суох үп-ас өттүнэн улаханнык хапчаллан олорор. «ХС»
Уоруу, халааһын, киксэн саба түһүү, урусхаллыы сатааһын харса суох хапчаллыахтара. Дж. Рид (тылб.)

чокуйсуу

чокуйсуу (Якутский → Якутский)

чокуйус диэнтэн хай
аата. Чокуйсуулаах буоллун диэх курдук, Содур кытаҕас Содуомнаах лабаа Сутуруктаах эбит. П. Ядрихинскай
Чугастыы ыллахха, олорор куоратыҥ уулуссатыгар туох да сылтаҕа суох орой чокуйсуута, халааһын — күннээҕи көстүү. Хомус Уйбаан

ытааһын-соҥооһун

ытааһын-соҥооһун (Якутский → Якутский)

ытаасоҥоо диэнтэн хай
аата. Светловтарга ытааһыннаах-соҥооһуннаах кэпсэтии кэнниттэн, Люда ыраах Саха сиригэр сындалҕаннаах айаҥҥа тэриммитинэн барбыта. С. Никифоров
Күн өрүү-өрүү кэлэр сөмөлүөккэ баппакка ол айдаана, ытааһына-соҥооһуна буолаллар. В. Иванов
Ньиэмэс талабырдьыттара сылдьыбыт сирдэригэр — ытааһын-соҥооһун, халааһын. «Кыым»

тибилгэн

тибилгэн (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Туох эмэ тибиллэн биир сиргэ кэлэн мунньуллубута, чөмөхтөммүтэ. ☉ Наметённый ветром занос
    Ол Ясачнай тоҕойугар буор тибии баар. Ол тибилгэнтэн быһа түстэххэ өрүс көнө сүнньэ субу турар. «ХС»
  3. көсп. Туохтан эмэ сылтаан, төрүөттэнэн тахсыбыт айдаан-куйдаан, аймалҕан, сүпсүлгэн. ☉ Беспорядки, волнения, суматоха, возникшие вследствие чего-л.
    Үс ыйдааҕыта манна олбуор иһэ толору оҕолорум күүгээннэрэ этэ… Киириитахсыы тибилгэнэ этэ. П. Тобуруокап
    Сэрии уордаах тибилгэнин кытта аргыстаһан арҕаа диэки айанныы турдубут. Т. Сметанин
    Тутатына хомуньуустары, хомсомуоллары, өрөпкүөмнэри тутуу, сонордооһун, хаайыы, …… нэһилиэнньэни халааһын тибилгэнэ кэлбитэ. «ХС»
  4. даҕ. суолт. Элбэх кэлиилээх-барыылаах, сырыылаах (суол). ☉ С оживлённым, интенсивным движением (о дороге)
    Мантан кини барбыта Тибилгэн айан суолунан. Р. Баҕатаайыскай
    Мин былырыыҥҥа диэри ыҥыыр атынан үнүөхтэтэн айаннаабыт сирбэр тибилгэн айан суола баар буолан хаалбытын сөҕө саныы турбутум. С. Никифоров
    Сардаана Михайловна матасыыкылын собуоттаан тигинэтээт, тус илин сыыйыллар тибилгэн айан суолун диэки эргитэ тутта. «ХС»
эппэкиин

эппэкиин (Якутский → Якутский)

аат.
1. Тулаайах оҕону, ыалдьар киһини көрөр-истэр, иитэр киһи. ☉ Лицо, которому поручена опека над недееспособными лицами: детьми, лишившимися родителей, больными, опекун
Мин онон Будьуру эппэкиинэ буолар эппиэттээх суолга тигистим. И. Гоголев
Соторутааҕыта Хаардьыт эппэкиинэ өлөн, суруксут уураах суруйан турардаах. Ойуку
Ким эйигин миэхэ эппэкиин оҥорбутай? Н. Чернышевскай (тылб.)
2. эргэр. Өрөбөлүүссүйэ иннинэ кыаммат, тулаайах дьону эпиэкэҕэ ылар киһи (үксүгэр кинилэр малларын-баайдарын бас билэр сыаллаах). ☉ В дореволюционное время: человек, на которого возложена опека над кем-л. (обычно над неимущими, сиротами с целью присвоения их имущества)
[Дэлиһиэй — Балбаараҕа:] Биир эппэкиининэн нэһилиэгиҥ кырдьаҕаһа Көстөкүүн Уруйдаахабы оҥордулар. Эрилик Эристиин
Урукку батталлаах кэмҥэ баайдар эппэкиин буоллахпыт буолан, өлбүт дьон баайын-малын халааһыннара тэнийбит ньыма этэ. Н. Тобуруокап

халат=

халат= (Якутский → Русский)

побуд. от халаа =.

разграбить

разграбить (Русский → Якутский)

сов. что халаа, халаан ыл.

разбойничать

разбойничать (Русский → Якутский)

несов. ороспуонньуктаа (халаа, талаа).