1) южный склон (косогора, горы); халдьаайы ыала соседи, живущие на южном склоне; 2) косогор; пригорок; холм.

аат.
1. Үрдүк сыыр, эниэ, томтор. ☉ Косогор, пригорок, холм
Халдьаайылар, тумуллар Хайалары санаталлар. Күннүк Уурастыырап
Дьөгүөр тумул халдьаайыны таҥнары анньынан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
2. Сыһыы, күөл, үрэх күн көрөр, сыралҕан өттө, алаас хоту өттүнээҕи сыыр эниэтэ. ☉ Солнечная сторона поля, склон аласа, обращённый к югу
Сэмэнчик алаас халдьаайытын үрдүгэр баар тыа диэки таҕыста. Н. Неустроев
Онуоха ойуур кэтэҕиттэн Түүлээх Уллуҥах саа тутан баран халдьаайыны таҥнары түһэн кэлбитэ. Суорун Омоллоон
Үрэх халдьаайытыгар тыа быыһыгар киһи дэбигис көрө охсубат сиригэр кыракый булчут үүтээнэ турара. Далан
Маар халдьаайытыгар туос ураһа туналыйан турар. Л. Попов
♦ Халдьаайыга таҕыста кэпс., харыс т. — суох буолла, өллө, халдьаайыга көмүлүннэ. ☉ Умереть, быть похороненным
Ээ, мин диэн сыыры дабайан уурайбыт, аны халдьаайыга эрэ тахсарым хаалбыт киһи инибин. «ХС»
Мин сотору арҕааҥҥы Халдьаайыга тахсыаҕым, Төрөөбүт ийэ буорбар Уһуктубат уубар Утуйаахтыы сытыаҕым. Айталын. Халдьаайыттан арахсыах дьон — бэйэ-бэйэлэрин наһаа таптыыр, сүрэхтэринэн сөбүлэһэр дьон. ☉ соотв. только смерть их разлучит (букв. люди, которые расстанутся только на косогоре — кладбище у якутов обычно распологалось на возвышенной местности, поэтому слово халдьаайы ассоциируется с кладбищем). Халдьаайы хаһыҥа оҥор түөлбэ. — тугу эмэ мээнэ ыс-тох. ☉ Неразумно, нерационально транжирить, разбазаривать что-л. — Дьэ, Сүөдэр, норуот былааһа кулаактары, баайдары эһэн, куоластарын быһар. Ол аата эн малгын дьадаҥы боростуой норуокка, адьас чэпчэки сыанаҕа атыылаан, туор тэрийиэхпит. Малгын-салгын аҕалан манна уурталаа. — Дьиэ малын ол тоҕо халдьаайы хаһыҥа оҥордохпунуй? «Туймаада»
◊ Халдьаайы ото биол. — биир миэтэрэҕэ тиийэ уһуннаах умнастаах, улахан ньолбуһах соҕус, кытыыта эрбии тииһин курдук кэрдиистэрдээх сэбирдэхтээх, кытархайдыҥы, маҥанныҥы от күөҕэ бытархай сибэккилээх, сииктээх ходуһаҕа, тыа үрүйэлэрин, үрэхтэрин кытыытыгар, аппа сирдэргэ үүнэр, сиэниллэр эбэтэр эмкэ туттуллар көҥдөй от, истии (сахалар былыр кырбаан тары кытта булкуйан, аска тутталлара). ☉ Дудник лесной, дягиль лесной (якуты в старину листья его рубили и квасили вместе с таром)
[Халдьаайы отун] умнаһын хаҕын ыраастаан бэйэтинэн сииллэрэ. КЕФ СТАҮө
[Танылҕаннаах Тааттакайдаан эбэбитигэр] Халдьаайы отторо үүнүтэлииллэр эбит. А-ИМН ОЫЭБЫ