дьаадьай диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Икки киһи салайар болуота үрэх икки өттүгэр халыҥныы, дьаадьаҥалыы испитэ. «ХС»

I
халыҥнаа диэнтэн холб. туһ. Улахан муорсалар ытан тиҥийбиттэригэр уу диэки халыҥнастылар. И. Федосеев
Хараҥа халлааммар эмиэ суһумнуу дьэргэстилэр Хантан күөдьүйэллэрэ биллибэт сырдык балаһалар, Хаһааҥҥы эмэтээҕи үйэлэр түгэхтэриттэн Халыҥнаһан кэлэ сатыыр илдьиттэр буолаайаллар? Улуро Адо (тылб.)
II
даҕ. Халыҥныы сылдьар, халыҥныыр. ☉ Мерно колыхающийся, колеблющийся
[Палач] уот кыһыл өҥнөөх киэҥ ырбаахыта, халыҥнас хара ыстаана кини онто да суох суон бэйэтин өссө сонотоллор. Софр. Данилов
Халыҥнас арыылаах хобордооххо сэлиэһинэй бурдук алаадьытын кырыытынан кыстаан остуолга аҕалла. «ХС»
Бары солото суохтар: орон оҥороллор, хомуоттан ыарахан, халыҥнас бырастыыналары хостууллар. В. Катаев (тылб.)

сыһ. Быыс курдук, быыска маарынныырдык. ☉ Как занавес, подобно занавесу
Мин санаам аралдьыйда, Сыана быыһыныы уларыйда. С. Васильев
Халлаан киэҥ иэнэ суһумнуур: Дьүкээбил тымныы төлөнө Тыйаатыр быыһыныы халыҥныыр Араас эгэлгэ өҥнөнөн. «ХС»

туохт. Халыйан таҕыс, таһынан халый, туох эмэ таһынан дьалкыҥнаа. ☉ Выливаться, разливаться через край
Домноох ойуун Тоноҕоһун уҥуоҕа Дьуолкалаах аартык Тобулу суоруйан Аллара дьабын түгэҕин диэки Хаанынан халыҥнаабыт, Өһөҕүнэн өгүөҥнээбит. П. Ядрихинскай

халыҥнаа диэнтэн дьаһ
туһ. Көстүүнэйгэ түһэн табаар киэнин талбытын халыҥнатар …… илинарҕаа улуустар баай атыыһыттара аны аараан ааспат буолбуттар. П. Филиппов
Мэхээлэни оҕус сыарҕатыгар тиэйэн, аргыый аҕай халыҥнатан аҕалбыта. И. Федосеев
Долгуннар болуоту хаас кынатын курдук эпчиргэлээн, үөһэнэн охсон халыҥнаталлар. «ХС»

1. уһун I диэнтэн б. тэҥ. көстүү. Күөлгэ кубалар бэрт дөбөҥнүк, сымсатык, нарыннык устаҥныыллар. Н. Габышев
   Чүөмпэ хара сыырын аннынан күлүк сиргэ балыктар устаҥныы сылдьалларын таба көрдүлэр. В. Миронов
   Туос тыы биир кэм өрүс долгунун батыһа устаҥныыр. И. Никифоров
2. Устан эрэр курдук, долгулдьуйа хамсаан көһүн (хол., буруону этэргэ). ☉ Плавно колыхаться, стелиться, плыть (напр., о дыме)
   Толору ас куппут нэчимиэн сиккиэр тыалга долгулдьуйа устаҥныырын көрөргө астыга сүрдээх. С. Маисов
   Күһүҥҥү күөх күдэрик туман устаҥныырыттан, халыҥныырыттан сыгынньах очумаастар, оһуулартоһуулар ибигирии турар курдук көстөллөр. Л. Попов
   Саала иһигэр табах буруота салгын хантан үрэр да, ол хоту былыт курдук төттөрү-таары устаҥныы сылдьар. Г. Нынныров
3. кэпс. Наҕыллык долгулдьуйа хаамп, оннук хамсан. ☉ Ходить, двигаться мягко, плавно, неторопливо, плыть, выделяться такой походкой (о человеке)
   Арай көрдөҕүнэ, хонуу ортотун диэкиттэн баһыттан атаҕар диэри маҥан таҥастаах дьахтар устаҥнаан иһэр. Улдьаа Харалы
   Соня аһары да устаҥнаабатар, хайдах эрэ бэйэтин быһыытыгар-таһаатыгар барсар гына имигэстик хамсанар. Күрүлгэн
   Хаар тумарык быыһыттан ийэтэ, хайдах эрэ солко былаат курдук устаҥнаан, тахсан кэлэр. «Чолбон»
4. көсп. Биир сиргэ өр буолума, үлэлиир, олорор сиргин уларыта сырыт. ☉ Часто менять место пребывания
   Саҥа кэлбит үлэһит үтүө быһыылаах-майгылаах, киэҥ-холку санаалаах, мээнэ устаҥнаабакка дьиэ-уот туттан олохсуйар киһи буолуохтаах. ПИО ТС
   Сопхуостар үлэһит илии, салайар каадырдар устаҥныы сылдьар тиэргэннэринэн буоллулар. «ХС»