туохт. Түргэтээтэр түргэтээн ис. ☉ Все более ускорять, убыстрять свой бег
Аттар чинэриһэчинэриһэ, ахсымыран хаһыҥырастылар. Софр. Данилов
Баҕар, түргэнник ахсымыран, Баай, хара тыаны күөҥҥүнэн барчалаа, Баҕар, айаннаан да иһэн хантаһыйан, Барылаччы-дырылаччы кистээ. С. Васильев
Айаас мэник соноҕостуу Ахсымыран ханна мэҥийэбит? С. Васильев
чагат. аксум

хантаһый диэнтэн дьаһ
туһ. Үс табалаах дьон өрө хантаһытан кэлэн кыыһы тула үмүөрүстүлэр. И. Гоголев
Хайыһан көрө-көрө, айан суолун туораан, ааһа хантаһытан эрдэҕинэ, Томороон илиитин даллах гыннарда уонна хаһыытаата. Болот Боотур
Соноҕоһун көнтөһүнэн быһа курбуулаат, ойууну ситээри айаннатан хантаһытта. Тулхадыйбат д.

туохт.
1. Өрө бурҕатан таһаар, холоруктуу ытый (буору, буруону, хаары о. д. а. этэргэ). ☉ Взвихривать, поднимать клубами что-л. (о ветре)
Сылгылар хаһыҥырыы үргэннэр — Харахтарын тиэрэ көрөн, Хантаһыйа илгистэн, Хаары өрүкүтэн Хара тыаҕа ыстаннылар. Күннүк Уурастыырап
Биһиги тааҥкаларбыт ыта-ыта, хара күдэни өрүкүтэн, баран испиттэрэ. ССС
2. Тэлимнэт, тэлимнэтэ хамсат (хол., сылгы сиэлин). ☉ Вздымать, развевать что-л. (напр., густую лошадиную гриву — о ветре)
Ат сылгы барахсан, Уһун субурҕа кутуругун субурутан, Өрүү көмүс көҕүлүн өрүкүтэн кэллэ. П. Ядрихинскай
Хойуу куударалаах баттаҕын сиккиэр тыал өрүкүтэр. М. Доҕордуурап
3. көсп. Олус күүркэт, күүрт, долгут. ☉ Сильно возбуждать, волновать
Буолаары турар мүччүргэннээх тыҥааһыннар бу күннэргэ дьон өйүн-санаатын барытын өрүкүттүлэр. Болот Боотур
Миигин биллибэт дьылҕам саргыта Угуйан сүрэхпин өрүкүтэр. И. Чаҕылҕан

1. даҕ.
2. Аҥаар өттүнэн өрө чолойо сылдьар, оннук быһыылаах. ☉ Задирающийся вверх одним боком, загнутый кверху одной стороной
   Чолоҕор эриэн ынаҕым Тоҕус ыйга Сиэн туоруур Бугул оту булбакка Муҥу көрөммүн …… Сорсуйбут эбиппин. Саха нар. ыр. I
   Аҥаар хараҕын быһа симэн, оччоччу көрөн, …… чолоҕор төбөтүн кыҥначчы соҕус өрө туттан, тугу барытын сиилээбиттии хантаһыйар. М. Ефимов
   Бырамыысыланнас билигин үксүн олус чолоҕор быһыылаах тимир атырдьахтары оҥорор. ПАЕ ОСС
3. көсп., сэнээн. Толкуйа, оттомо суох, өйүн-төйүн тута илик, мэник-тэник. ☉ Глупый, бестолковый, несмышлёный
   Ити хамыйах мэйиитэ суох чолоҕор уол иирдэн, кыыһым улуус-улуус маанылаахтарын сирэн ыыталыыр эбит дии. Далан
   Ама мин иҥсэлээҕим иһин, кини [кинээс] чолоҕор уолугар кыыспын, умса анньан биэрэ да турбутум баар эбит. М. Доҕордуурап
   Муостаахап диэн адьас эдэр, чолоҕор уол ким эрэ угаайытын албыныгар киирэн бандьыыкка суруйтарбыт. П. Филиппов
4. аат. суолт., үөхс. Толкуйа, оттомо суох, мэник-тэник, акаары киһи (оҕо). ☉ Глупец, бестолочь, оболтус
   Бии чолоҕор хаһан киирэн бу иирбит куораттан быыһыыра буолла! Амма Аччыгыйа
   Тугу көрдөөн кэллигит? Эһигинэ да суох субуота аайы куораттан араас чолоҕордор манна мунньустар буоллулар. И. Гоголев
   Чолоҕордор оһох айаҕын аһаҕас бырахпыттар. П. Аввакумов

аат. Мас эгэлгэтэ хойуутук үүммүт сирэ, чугас эргин тыа (үксүгэр баараҕай, лиҥкинэс мастаах сис тыаттан, тайҕаттан атыны этиллэр). ☉ Лес, лесная чаща (обычно кроме сплошного лесного массива и тайги)
Эмискэ атын эргитэ тардан, ойуур диэки тахсан барда. Суорун Омоллоон
Лааһары кытта ойуур суолунан аргыстаһан иһэн, бултуу барарга сүбэлэспиппит. Далан
Ойуурга тахсан уһун синньигэс ураҕас быстар. Н. Заболоцкай
♦ Ыт мунна баппат ойуура — аһара хойуу мастаах (сылдьарга, айанныырга олус эрэйдээх) ойуур. ☉ Труднопроходимый лес, густые заросли деревьев, дремучая чаща
Ыт мунна баппат ойуурун иһинэн аттара нэһиилэ уйар ындыылаах дьон баран испиттэрэ. Д. Таас
◊ Бэрдьигэс ойуур — саҥа улаатан эрэр бэстэрдээх алар. ☉ Небольшая рощица из сосёнок. Бэрдьигэс ойуурга киирдибит. Бэс ойуур — бөдөҥ бэстэрдээх, кумахтаах сиргэ турар ойуур. ☉ Сосновый бор
Уйбаан ыраас күнтэн сандаарбыт бэс ойууртан тахсан, куоратыгар чугаһаан истэ. П. Аввакумов
Күөл уҥуор мыраан, тула чараҥ уонна бэс ойуур сэлэлии үүммүт. Н. Заболоцкай
Түүн чуумпурбут бэс ойуур, сииги бүрүммүт күөх хонуу сарсыарда лааҕыр оҕолорун кытта тэҥҥэ уһукталлар. Дьүөгэ Ааныстыырап. Иһирик ойуур — сииктээх сиргэ үүнэр аһара хойуу титириктэрдээх ойуур. ☉ Густой лиственничный молодняк, растущий во влажной местности
Куулата лааҥкы, ыт мунна баппат иһирик ойуура этэ. И. Федосеев
Аллара иһирик ойуур барыйан турар. М. Чооруоһап. Куруҥ (куруҥах) ойуур (тыа) — хаппыт (сороҕо хоруорбут) мастардаах, өрт уота бара сылдьыбыт ойуура. ☉ Лес из сухостоя (выжженный лес), сушняк
Куруҥ ойуурга үүммүт талах ортотугар сүүнэ буур тайах турар эбит. Н. Якутскай. Куула ойуур — сир (алаас, сыһыы уо. д. а.) соҕуруу өттүн кыйа үүммүт ойуур. ☉ Лес вдоль южной стороны местности (аласа, долины и т. д.)
Ата ыраас куула ойуурунан, бөдөҥ тииттэр быыстарынан сиэлэн сундулуйан иһэн өрө хантаһыйда уонна биир сиргэ тэпсэҥнии-тэпсэҥнии турда. И. Гоголев
Куула ойуур үрдүнэн Куба күммүт ойбут. Эллэй. Ойдом ойуур — ойуччу турар кыра ойуур. ☉ Лес-колок, отлесок
Ойдом ойуур кэтэҕэр Оҕо саҥата айманар. С. Васильев. Ойуур (тыа) саҕата (кэриитэ) — ойуур (тыа) кытыы, саҕаланар өттө. ☉ Край, опушка леса
Ойуур саҕатыгар оттоох күрүө аттыгар отуу уота чаҕылыйар. Күндэ
Сайылык нөҥүө өттүгэр тыа кэриитигэр кытыйа курдук төгүрүк көлүкэчээн көстөр. С. Никифоров
Тохтоон сынньаммыт сирбиттэн икки-үс биэрэстэни барарбын кытта ойуур саҕата кэллэ. Т. Сметанин. Ойуур тыа — чугас эргиннээҕи тыа. ☉ Близлежащий лес
Хонуу, толоон, ойуур тыа барыта сууммут курдук өссө чэлгийбит. С. Васильев
Ойуур тыа саҕатыгар икки мэндиэмэннээх орто оскуола дьындаарыйан турар. Амма Аччыгыйа. Ойуур чыычааҕа — үксүн маска уйаланар, тыаҕа олохсуйар чыычаах. ☉ Лесные птички, вьющие гнёзда в основном на деревьях
Ойуур чыычаахтара кэрэ сарсыарданы уруйдуур-айхаллыыр ырыаларын тардан кэбистилэр. Т. Сметанин
Ол оннугар тэлгэһэлэригэр туйаарар, ойуур чыычааҕа, өрүөстээх чыычаахтар дьиэлэнэллэрэ. М. Доҕордуурап. Симилэх ойуур — иинэҕэс хойуу мастардаах ойуур. ☉ Лес, лесная чаща из густых зарослей молодняка
Үрүйэ үрүт өттө ыт мунна баппат симилэх ойуура буолан барар. Амма Аччыгыйа. Сиһик ойуур — кыһыл субалаах талах хойуутук үүммүт ыарҕата. ☉ Мелкий кустарник из ольхи, ольшаник
Хараҥа аабылаан сиһик ойуур кытыытын кэрийэ, үрүйэ баһыгар киирдэ. Эрилик Эристиин. Сылбах ойуур — күөрэ-лаҥкы кыстаммыт, охтубут мастардаах ойуур. ☉ Лес из валежника
Саһыл ньалбаарыҥса Халбаһыны хап гыннарбыт, Сылбах ойуур быыһыгар Сырбас гынан хаалбыт. Т. Сметанин. Сэндэҥэ ойуур — арыттыы үүммүт, убаҕас мастаах ойуур. ☉ Лес с редкими деревьями, редколесье. Сотору соҕус буолан баран сэндэҥэ ойуурга тахсан кэллилэр. Сэппэрээк ойуур — сииктээх, бадарааннаах сиргэ үүнэр намыһах ыарҕалаах ойуур. ☉ Лес из низкорослых багульников, растущих на влажной, болотистой местности
Сэппэрээк ойууру ат күөнүнэн кэстэрэн, Наһаар ыллык суолга тахсан кэллэ. С. Тумат. Талах ойуур — талах чөмөхтөһө үүммүт бөлкөйө. ☉ Тальниковая заросль. Талах ойуур быыһыгар моонньоҕон бөҕө үүммүт. Титирик ойуур — тиит кырата (титирик) бөлөхтөһө үүммүт ойуура (үксүгэр ууттан чугас буолар). ☉ Лес из зарослей молодых лиственниц (обычно вблизи какого-л. водоёма)
Коля бэйэтин дьонунуун …… икки өттүттэн титирик ойуурдарынан ыга анньыллыбыт үрүйэҕэ киирээт, түөрт аҥыы арахсан бардылар. Эрилик Эристиин
Дьон атахбытах өттө тэйиччи соҕус титирик ойуур саҕатыгар мустубуттар. Күннүк Уурастыырап
Таня ыаҕайатын ылан, титирик ойуур иһигэр киирэн сүтэн хаалла. Дьүөгэ Ааныстыырап. Түбэ ойуур — өрүс, үрэх үрдүнээҕи бөдөҥ, тэҥкэ мастаах (киһи мээнэ тиийбэт ыраах) ойуур. ☉ Значительно отдалённая лесная чаща из крупных деревьев (над рекой, речкой). Үрэҕи туораан, хойуу мастаах түбэ ойуурга кэлбиттэрэ. Түҥ ойуур — халыҥ тыа быыһыгар хараҥа (киһи мунуон сөптөөх) биир тэҥ мастаах бардар бара турар ойуур. ☉ Дремучий, тёмный лес
Халыҥ түүн тайҕаҕа Түҥ ойуур быыһыгар Биир киһи уһун түүн Ньилбэгэр суруйар. С. Данилов. Тэтиҥ ойуур — тэтиҥ мас сэлэлии үүммүт ойуура. ☉ Осинник. Тэтиҥ ойуур суугунуу хамсыыр. Харыйа ойуур (тыа) — тэҥкэ харыйа маһынан саба үүммүт хараҥа, түҥ ойуур. ☉ Еловая заросль, тёмный, дремучий еловый лес
Киһи тыына-быара кылгыах лүҥкүрэ хараҥарбыт харыйа ойуурдары, алаастары, хочолору аастылар. Күндэ
Харыйа ойуур налыйда, Халыҥ хаарга утуйда. Эллэй
Туркулаах биир чуумпу тоҕойун үрдүгэр, халыҥ харыйа ойуур иһигэр кутаа умайан күүдэпчилэнэр. С. Никифоров. Хахыйах ойуур — саҥа улаатан эрэр хатыҥнардаах сир, тыа. ☉ Березняк (из молодых берёз)
Баараҕай тииттэр анныларыгар, ыарҕа талахтаах хахыйах ойуур иһигэр чүөмпэ уута көстөрө. Күндэ. Чараҥ ойуур — аһаҕас сиргэ турар кыракый хатыҥ чараҥ. ☉ Небольшая берёзовая роща на открытой местности
Сайын ааһан Чараҥ ойуур сэбирдэҕэ Сарт кутуругун курдук Саһаран түстэ. С. Васильев
[Күн] Чаҕылыйар бэйэтин Чараҥ ойуур быыһыгар Чалбараҥнаах күөҕүгэр Чаҕаарыччы ыллыаҕыҥ. Эллэй. Чэчинньиэр ойуур — сиппэтэх, ньирээйи мастаах тыа. ☉ Лесок из мелких молодых деревьев
Ыраах кыра чэчинньиэр ойуур тунааран турара көстөр. Күндэ. Ыркый (ычык) ойуур — титирик мас хойуутук үүммүт сирэ, тыата. (сылдьарга эрэйдээх, суола-ииһэ суох). ☉ Густые заросли молодых деревьев (труднопроходимые, без тропинок). Ычык ойууру кыйа бардылар
□ Ыркый ойуур кэтэҕэр Ыраах элиэ ыйылаата. С. Васильев
Ханна да сылдьыым ахтабын Ыркый ойуурбун, халыҥ сиспин. Баал Хабырыыс