нареч. 1) попеременно; хардарыта ытыалаатылар они стреляли попеременно; 2) взаимно; тарбахтарын хардарыта тутуталаата он переплёл свой пальцы; уҥу-ох-уҥуоҕум хардарыта барда кости у меня друг за друга зашли (напр. от сильной усталости, при поднятии непосильной тяжести).

нареч. 1) поочерёдно; хардары кимэн киирии контрнаступление; хардары дайбаата он ответил встречным ударом; хардары умус= то нырять, то появляться за спиной охотника (напр. о раненой утке, к-рую охотник пытается достичь на лодке); 2) заходя друг за друга, находя друг на друга.

нареч. поочерёдно, один за другим; хардары-таары тыл бырахсаллар они перебрасываются словами; хардары-таары сылдьыһаллар они поочерёдно гостят друг у друга.

хардары диэнтэн хат.-күүһүр. [Хаһаактар] хахыйах маһы хамыйан ылан, Хаптаччы суоран, хардарыта олуктаан, Хам туттаран баран Кулугутун тобугураччы оҕустулар. Саха нар. ыр. II
Кэлин түспэтийэн да баран, хардарыта сылаас сыһыаннарын сойуппатахтара. Н. Лугинов
Хардарыта итэҕэйсэр буоллахха эрэ киһилии сыһыан үөскүүр. И. Гоголев
[Пиэрмэҕэ] сэттис үлэһит солбуурга сылдьар, онон хардарыта өрүүллэр. ПДН ТБКЭ

сыһ.
1. 1. Сөп түбэспэккэ, хос хатталаһар, хоһулаһа барар гына (хол., туох эмэ бэйэ-бэйэтигэр тиксиитин этэргэ). ☉ Так, чтобы концы или края чего-л. не примкнули друг к другу, а наложились друг на друга, смещаясь
Ыаҕайа эркинэ буолар туоһу киэпкэ эргитэ тутан көрдөххө уһуктара хардары барар буолуохтаах. ГПП ТО
Ыксаан, суолу туораан иһэн самасыбаалга киирэн биэртим. Онно тааһым уҥуоҕа түөрт сиринэн тостубут, хардары барбыт. ОҮҮА
2. Утары, утары хайысхаттан. ☉ Навстречу кому-л.
Ананий дьонун бырастыылаһан атаарда. Хардары суотчут киирэн кэллэ. М. Доҕордуурап
Сеня тахсарын кытта хардары быыһык саҕынньахтаах икки киһи киирэн кэллилэр. Эрилик Эристиин
3. Аһары, куоһары. ☉ Превосходя (чей-л. результат)
Онус кылааһы бүтэрбит Аня Протопопова ити сайын хас биирдии ынаҕыттан 1500 киилэ үүтү ыан бастыҥ ыанньыксыттары хардары түспүтэ. Үлэ үө. Мустарааччы …… оҕустарааччылары хардары анньан ситэн иһэрин сөбүлүүр. Ходуһа х.
4. көсп. Кимиэхэ эмэ хоруйдаһан, эппиэттэһэн. ☉ Отвечая, в ответ кому-л. (на вопрос, на реплики)
«Төбөҕүн бэйэҕин кытта илдьэ сылдьаҕын дуо?» — диэн хардары ыйытааччы. М. Доҕордуурап
«Бэйи эрэ, доҕоор, ол туох бырааһынньыга буолла?» — Харыйаан хардары ыйыта тоһуйда. А. Бродников
«Улахан туох да сонун суох. Эһиги бу куоракка айаннаахтаан иһэҕит дуу?» — эһэм хардары ыйытар. С. Маисов
5. көсп. Кимиэхэ-туохха эмэ иэс ситиһэн, боруостаһан; кимиэхэ-туохха эмэ утарылаһан. ☉ В ответ кому-л. на что-л.; навстречу кому-чему-л., против кого-чего-л. (выступить)
Дыгдалан уола хайыһарын уһулан ылан, хардары далайан [Дьөгүөссэни] хаптаччы охсон түһэрдэ. М. Доҕордуурап
Сиидэрэп иккиһин охсон эрдэҕинэ, Малыыкаан хардары сырбатта. Күндэ
Өстөөх күүһэ өһүллүбүтэ. Сэбиэскэй сэриилэр хардары кимэн киирбиттэрэ. ЭБЭДьА
2. даҕ. суолт. Туохха эмэ утары хайысхалаах, ураты дьайыыны оҥорор. ☉ Встречный, взаимный
Фашистар хардары атаакаттан өмүттэн, аанньа ытыаласпакка, тыаҕа куоттулар. Д. Кустуров
Харалар хардары кимиини оҥороллор, ити үгүс түбэлтэҕэ көмүскэнии үчүгэй ньымата буолар. КА СОоО II-III
Ол кэннэ «Дьоҕус уонна орто урбааны өйүүр мэхэньиисим: мониторинг, хардары сибээс» диэн диспут ыытылынна. «Кыым»
♦ Күлүгүн быһа (хардары) хаам- пат — иннин быһа хаампат диэн курдук (көр илин I)
Бочуона саҥас тугу да көрбөт курдук буолан хаалла. Хобороос туһунан да истэрэ киниэхэ кытаанах. Ол баҕайы хара күлүгүн хардары хаампыты көрбөтөҕө. А. Сыромятникова. Уҥуоҕа (сүһүөҕэ) хардары барар — киһи илистэр, сылайар, сылааргыыр (үлэтэ). ☉ Изнемогать, ног под собой не чуять (от усталости)
[Макаар оҕонньор:] Хотуммут аах бурдуктарын тардабын диэн уҥуоҕум хардары баран, сытан сынньанным. А. Софронов
[Быһыт тутуутун туһунан] «Маһын үлэтэ диэн ырыа буоллаҕа дии, — диэтэ Лука — Буорун үлэтэ, киһи сүһүөҕэ хардары барар, ыар үлэ буолуо». М. Доҕордуурап
Ходуһаттан атыыр үөрүн үүрэн сырсарыгар аҕылаабытын, уҥуоҕа хардары барбытын аһараары оҕонньор халдьаайы анныгар охтубут маска олордо. КН ПБ. Хардары бар — дьүдьэй, ыр, иин-хат (хол., ыарытыйан биитэр күүстээх үлэттэн). ☉ Вянуть, чахнуть, хиреть (напр., от болезни или от непосильного труда)
Биир үксүн онон да [аалларан ыалдьан] хардары бардым. М. Доҕордуурап. Хардары уун — иэс төлөс, боруостас. ☉ Ответить чем-л., отплатить
Үөрэхтээх өйө эбиллэн Билиитэ да кэҥээтэр, Харчыта да элбээтэр, Хааччынара холоон ини. Хардары уунара эбэтэр Хатаҕалыыра суох ээ кини. С. Тимофеев

сыһ.
1. Олбусолбу, уочаратынан. ☉ Попеременно, поочерёдно
Ылдьаана тиэтэйбит киһи быһыытынан түргэнник, икки илиитин хардары-таары дайбаан, тыа диэки хаама турда. Н. Неустроев
Ийэлээх аҕа [суордар] сымыыттарын хардары-таары баттыыллар. И. Федосеев
Өлөксөй аҕалаах ийэтин диэки үөрбүт хараҕынан хардары-таары көрүтэлээтэ. В. Протодьяконов
2. Уочаратынан икки өттүттэн бэйэбэйэлэригэр, бэйэлэрин икки ардыгар (хол., сылдьыс, көмөлөс, ылса-бэрсэ сырыт). ☉ Взаимно чередуясь, поочереди, один за другим (напр., гостить, заимствовать что-л. друг у друга, помогать друг другу)
Кини Хобороостуун дьүөгэлииллэр, тэһийбэтэхтэринэ хардары-таары сылдьыһар үгэстээхтэр. А. Бэрияк
Хата хардары-таары иэс ылсар этилэр. Эрилик Эристиин
Хардары-таары дьиэлэригэр сылдьыһан оонньууллара. Дьүөгэ Ааныстыырап
3. Төттөрү-таары, утарыта хайысхалаахтык. ☉ Взад и вперёд, туда и обратно, в противоположных направлениях
Алыы иһигэр сүүһүнэн табалар аһылык көрдөөн, хаары хаһа-хаһа, хааман хардарытаары аалыҥнаһа сырыттылар. Болот Боотур
Икки пуойас хардары-таары аасыһалларыгар богуон түннүктэрэ, киинэ лиэнтэтин курдук дьиримнэспэхтээн баран, соҕотохто ааһан иһэллэр. Эрилик Эристиин
«Кыһыл ыччат» уулуссатынан сээкэй тутуурдаах эр дьоннор, дьахталлар хардары-таары аасыһаллар. Дьүөгэ Ааныстыырап