Якутские буквы:

Якутский → Русский

хахсаат

неясные морозные дни весной; хара хахсаат дни весной, когда снег уже стаял, и должна была бы появиться зелень, но не появилась.

Якутский → Якутский

хахсаат

  1. аат. Сааскы, күһүҥҥү былыттаах, тыаллаах тымныы күн; сааскы, күһүҥҥү тымныы тыал. Неясные морозные дни весной, осенью; холодный сильный ветер обычно ранней весной, поздней осенью
    Ханна да сырыттын, Хахсаат да Хаһыырдын, Араарбат аргыһа — Ап тыастаах хомуһа. Эллэй
    Чооруос кыра, ол гынан баран, Саха сирин сааскы-күһүҥҥү хахсаатын тулуйар. И. Федосеев
    Суол-иис тибиллэн, сааскы хахсаат буолан, сылдьарга эрэйдээҕэ. Н. Абыйчанин
  2. даҕ. суолт.
  3. Тымныы, былыттаах (дьыл-күн туһунан); тымныынан үрэр, күүстээх (тыалы этэргэ). Морозный, неясный (о погоде); морозный, студёный (о ветре)
    Хахсаат тыал от-мас сэбирдэҕин ыскайдаата, күдэҥҥэ көтүттэ. Л. Попов
    Хаарыан сайын кэнниттэн Хахсаат кыһын кэлиэҕэ. И. Гоголев
    [Тииҥ] уһун тымныылах хахсаат сааска хойутаан сүүлэр. ТСКБ
  4. көсп., кэпс. Олус баламат, холус (киһини этэргэ). Резкий, грубый, дерзкий (о человеке)
    Дьөгүөссэ тымтан, саҥарсан барыах хахсаат санаата кииртэлээн ылла, Артуру өтөрү-батары көрүтэлээтэ. В. Протодьяконов
    [Сибиэркээн:] Мин оҕом, Омоллоон, ааһан биэрбэт ахсым санаалаах, өлөрсөрүн да кэрэйбэт өһүөннээх, бэрт түҥнэри, хахсаат киһи. «Чолбон»
    Хара хахсаат — саас сир хараарбытын кэннэ буолар тымныы тыаллаах күн-дьыл, ол түмүгэр от-мас көҕөрүүтэ бытаарыыта. Неясные морозные дни весной, когда снег уже стаял, но из-за низких температур задерживается появление зелени
    Хара хахсаат былытын Хастыы ыспыт халлааҥҥа Хаарыан хампа лабааҕын Хамсат, хамсат, хатыҥым! Эллэй. Хахсаат сата — сааскы эбэтэр күһүҥҥү хахсаат күн-дьыл уһуурар тыастаах тыал. Воющий морозный ветер весной или осенью
    Хатааһын төлөрүйбэккэ Хахсаат сата сатыылыыра. М. Тимофеев
    Хахсаат сата буоламмын Хайа, халлаан устунан Хабырыһа сырсабын. Аргыс-1
    ср. кирг. хахшаал ‘суровый, дикий’

Еще переводы:

сахсыйталаа

сахсыйталаа (Якутский → Якутский)

сахсый диэнтэн төхт
көрүҥ. [Күһүн] хахсаат тыалларынан сахсыйталаан хаппыт сэбирдэхтэри тоҥ сиргэ тамныыр. В. Сыромятников

самныы

самныы (Якутский → Якутский)

самын диэнтэн хай. аата. Өстөөх самныыта
Тоҕо бары хахсаат, сылаас Тыаллар миигин кууһаллар? Үрдүк үөрүү, арыт самныы Ыалдьыт буолан ааһаллар? Х. Горохов

суодьас гын

суодьас гын (Якутский → Якутский)

суодьай диэнтэн көстө түһүү. [Эмэгэт] арҕаа диэки аадьас гынна, Соҕуруу диэки суодьас гынна. П. Ойуунускай
Халыан саҥнаах Хахсаат Буурай Улуу-дьаалы …… Суодьас гынан Сототунан оонньоото. П. Ядрихинскай

силэйтэлээ

силэйтэлээ (Якутский → Якутский)

силэй диэнтэн төхт
көрүҥ. Сэттэлиирэ салаалаах Сэбирдэхтээх отторбун Силэйтэлии турабын. Нор. ырыаһ. Дьөгүөрдээн дьону силэйтэлээн Сүбэлиирэп ыксатыгар кэллэ. Амма Аччыгыйа
Теплоход, хахсаат тыалтан өрүтэ күөрэҥнэһэр үрдүк долгуннары силэйтэлээн, өрүс ортотугар чугаһаата. Н. Лугинов

тараҕар

тараҕар (Якутский → Якутский)

даҕ. Тараадыччы баран адаарыйан көстөр. Торчащий в разные стороны, растопыренный
Табакам барахсан Тараҕар муоскунан Хахсааты утарсан Хантаччы туттунан, Чугулаан ис эрэ. Болот Боотур
Тараҕар муостаах хара саадьаҕай оҕуһу мииммит Лаһыай Дьаакып лаппырдатан иһэр. В. Протодьяконов

алдьатааччы

алдьатааччы (Якутский → Якутский)

аат. Тугу эмэ алдьатар, буортулуур киһи; урусхаллыырэһэр, өлөрөр-сүтэрэр киһи. Разрушитель; губитель
Ол [муустаах] байҕалтан олоҥхо бухатыырдара хаһан да үтүө өттө буолбаттар, бары алдьатааччы, сиэччи, алдьархайы аҕалааччы амырыын өттө, Илиэһэй бииһин ууһа буолаллар. А. Сыромятникова
Хахсааты аҕалааччы, халлааны алдьатааччы хараҥаччы баҕайы, сир үрдүгэр, үлэ киһитигэр туох үтүөлээх-өҥөлөөх буолаҥҥын өттөйө олороҕун! И. Никифоров

андаҕан

андаҕан (Якутский → Якутский)

андаҕай диэнтэн бэй
туһ. Ол Бодойбо тоҥ буоругар Хахсаат халлаан анныгар Хааннаах уолан сөҕөн туран Хабырдык хабырыммыт, Өлбүт ол дьон ааттарынан Сахалыы андаҕаммыт. С. Данилов
— Оттон эн бэйэҥ испэккин дуо, Дмитрий Сергеич? — Сааһырдым, түспэтийдим, Мария Алексеевна. Испэккэ андаҕанан турабын. Н. Чернышевскай (тылб.)

ардьаҥнаа

ардьаҥнаа (Якутский → Якутский)

ардьай диэнтэн б
тэҥ көстүү. Арсан Дуолайга маарынныыр Албын-көлдьүн ыраахтааҕы, Ардьайдаах тииһэ ардьаҥнаан, Алларастаан айдаарыйда, Ар-бур тыла сатаарыйда. Эллэй
Билсии-көрсүү Мэлийээхтээтэ, Үөҕүү-хомуруу Үксээтэ, Атыытутуу Арааттанна, Ардай аһыы ардьаҥнаата. Күн Дьирибинэ
[Абааһы уола] Ардахтаах най хара тыынын Аҕыс хахсаат сата гынан Таҥнары сатыылатан, Арай субу аһаары-сиэри Ардьаҥнаан тиийэн кэлэрэ эбитэ буоллар. Күннүк Уурастыырап

хаары

хаары (Якутский → Якутский)

аат. Сылгы сүнньүгэр тахсар сырҕан баас. Глубокая язва на загривке лошади, норица
Хаары буолар сылгылаах, Хахсаат буолар ыттаах Арсан Дуолай оҕонньор. П. Ядрихинскай
Сылгы хаарыта, ордук чуолаан, сайыҥҥы бириэмэҕэ олус чаастатык көстөр. НПИ ССЫа
ср. кирг. кааручу ‘язва (на руке, знахари лечат её, прижигая калёным железом)’

хачаал

хачаал (Якутский → Якутский)

аат., түөлбэ. Сааскы хахсаат, хапсыыр; ол түмүгэр буолар аастуор, аччыктааһын, сааскы быстарык. Весенние затяжные холода с ветром; голодный период в результате затяжных весенних холодов
[Афанасий:] Ынахтар көөнньөрбө сытын ыллылар. Быйылгы курдук хачаалга, хата, улаханнык оҕустарбатыбыт. С. Федотов
ср. тел. качалаҥ ‘противный, резкий (о ветре)’