хаҕылан диэн курдук
Күнүһүн бөһүркэй хаар түүнүн дьиппинийэ тоҥор, үрдэ чараас мууһунан хаҕылыйар. И. Федосеев
Баайка төбөтүн бааһа хаҕылыйан барда. Уустаах Избеков
Почва хаттаҕына, үрдэ хаҕылыйар. КВА Б
Якутский → Якутский
хаҕылый
Еще переводы:
хахтый (Якутский → Якутский)
туохт. Тас өттүгүнэн хаҕылыйан оһон бар, хахтан (хол., бааһы этэргэ). ☉ Затягиваться кожицей (напр., о ране)
Хахтыйбыт баастарбын хаҕылаан, Таптыырдыы «атаар!» диэн аймаама. С. Данилов
Ардах кэнниттэн почва ньуура, бэрт сотору хатан, хахтыйар. КВА Б
халаҕый (Якутский → Якутский)
туохт.
1. Тас өттүгүттэн эрэ буһа түс (хол., уокка сыраллан). ☉ Печься, жариться, покрываясь тонкой корочкой, оставаясь полусырым внутри
[Лэппиэскэ] аҥаар сирэйэ халаҕыйаатын кытта эргитэ тутуллар. Хомус Уйбаан
Лэппиэскэ таһа эрэ халаҕыйбыт, иһэ сиикэй сылдьар. СГФ СКТ
2. Хабыллан таҕыс, хабылын (хол., уокка буһан — киһи этин этэргэ). ☉ Пузыриться (напр., при ожоге)
Тарбахпын уокка сиэппитим халаҕыйан таҕыста. СГФ СКТ
3. Бэрт чараас хаҕынан саҥардыы бүрүлүн, хаҕылый (сиикэй баас туһунан). ☉ Покрываться тонкой коркой, затягиваться (об открытой ране)
Мэлгэйбээти, саҥардыы халаҕыйан эрэр бааһын хамнатымаары, долгуппакка сыарҕаҕа тиэйэн сыҥнаран аҕаллылар. С. Курилов (тылб.)
ср. монг. халах ‘нагреваться; обжечься’
дьиппиний (Якутский → Якутский)
туохт.
1. Өр туран чиҥээ, ыараа, тимирчи түс. ☉ Спрессоваться, уплотниться, осесть (от времени)
Сииктээх кумах дьиппинийбитигэр үктэнэн, аттар холкутуйдулар, хаамыы дьоруонан бадьаралаатылар. Л. Попов
Күнүһүн бөһүккэй хаар түүнүн дьиппинийэ тоҥор, үрдэ чараас мууһунан хаҕылыйар. И. Федосеев
Икки хонон баран тууһаммыт укуруоп дьиппинийэр. Оччоҕо иһити өссө толору симэн баран кытаанахтык хаппахтанар. ФНС ОАҮүС
2. Ууну иҥэринэн тэний, тыылын, онон быыһа-арда суох буол (мас оҥоһуктар тустарынан). ☉ Впитав влагу, увеличиться в объеме, стать объемным, уплотниться (о деревянных предметах). Уһаат дьиппинийбит. Тыыбыт дьиппинийэн уу киирбэт буолбут
3. көсп. Тугу эмэ сөбүлээбэккэ искэр хаатыйалан, саҥата суох буол, ыараа. ☉ Замыкаться в себе, погружаться в молчание, стать угрюмым, мрачным
Кини мунна, сэҥийэтэ, хайдах эрэ уһуктана түһэн, хаана ыараан, дьиппинийэн олордо. А. Федоров. Кини ыар санаа баттаабытыныы сыарҕатыгар иҥнэри түспүт, дьиппинийбит. А. Сыромятникова
Пьер буоллаҕына быстах-остох тылы кыбытан биэрэ-биэрэ, бэйэтин санаатыгар ылларбыт быһыынан, дьэбирдик дьиппинийэн кэбиһэр. Л. Толстой (тылб.)
4. көсп. Хараҥаран, туох да көстүбэт, саба баттаммыт курдук буол. ☉ Становиться непроницаемо темным
Хайа улаҕатынааҕы кыараҕас дүөдэ уҥуоруттан саҕаланан барар халыҥ тыа, тугу да иһирдьэ киллэриэ суохха айылаах дьиппинийэ барыйан турар. Амма Аччыгыйа
Күһүҥҥү түүн ханан да быыһахайаҕаһа суох, ыас хара эркин буолан дьиппинийэн турар. Н. Якутскай
Ый буоллаҕына алаас ньуурун бүтүннүүтүн туналыччы сырдатан иһэн, …… адаархай былыт быыһыгар киирэн барбыта, сир-дойду эмиэ улам-улам дьиппинийэ хараҥарбыта. Д. Таас
◊ Дьиппинийиэҕинэн дьиппинийбит - олус дьиппинийбит, сөҥүдүйбүт (ыар санааттан). ☉ Стать чрезмерно угрюмым, мрачным (от тяжких дум)
Бииктэр дьиппинийиэҕинэн дьиппинийэн олордо. Аһаҕастык көрбүт киэҥ харахтара кырыыланнылар, сыҥааҕын этэ күүрэн таҕыста, уостара ыбыстылар. Л. Попов
- Хайа, бу туохха бары бачча сэнньэлэстигит? - Сабардам аттаахтар кэлбиттэригэр, дьиппинийиэҕинэн дьиппинийэн туран нүһэрдик ыйытта. Болот Боотур
[Тыыга уу киирэн тимирээри сырыттаҕына] Миитэрэй аны олус наҕылыгар түстэ: тыытын икки биттэҕиттэн тутуһан дьиппинийиэҕинэн дьиппинийэн баран, хамсаабакка олорунан кэбистэ. Н. Заболоцкай