I
сообурҕаа диэнтэн холб. туһ. Дөрүн-дөрүн ырааҕынан суордар хатаннык хооҕурҕаһан, сообурҕаһа дайбаан ааһаллар. «ХС»
II
даҕ. Сообурҕаан иһиллэр. ☉ Шипящий, пришепётывающий, присвистывающий
Кырдьаҕас эмээхсин тииһэ-уоһа суох сообурҕас саҥата: «Тохтооҥ!» — диэбитин иһиттим. Н. Абыйчанин

аат.
1. Тугу эмэ туттарар туора мас, туорай. ☉ Перекладина, скрепа, прочно соединяющая части чего-л.. Олоппос биттэҕэ. Кирилиэс биттэҕэ
□ Сэттэ сиринэн биттэхтээх туос сандалыга били байтаһын биэтин уллуҥун уҥуоҕун бүтүннүү буһаран маанылаабыт. «Чолбон»
Максим чымадаанын туппутунан, остолобуой күүлэтин кирилиэһин биттэҕэр өйөммүтүнэн, туран хаалла. «ХС»
△ Сыарҕа ылах баттыга. ☉ Продольные скрепы саней
Көрбүккүт үһүөн түһэн, Сыарҕаҕыт биттэхтэрэ Төҥүргэскэ кэтиллэн, Тоһуттубут этилэрэ. Д. Дыдаев
△ Тыы туорайа. ☉ Распорка у лодки, ветки (легкой якутской лодки)
[Оппоос] тыытын сыҕарытан ортоку биттэҕиттэн аҥаар илиитинэн тардыһар. «ХС»
Айдаар биттэххэ быардыы түһэн долгуннары одуулуу, балачча саҥата суох турда. Н. Лугинов
Тыы биттэҕин анныгар бөдөҥ, эмис соболор сыталлара. Далан
△ Хотуур тэһиинэ. ☉ Самодельный железный стержень, скрепляющий основание косы
Хос биттэхтээх хотуур туурата хаһан да туура барбат. «ХС»
2. көсп. Туохха эмэ үтэн киирбит үрдүк сир. ☉ Высокая, выступающая (напр., в реку) местность
Үҥкүр үрэх биттэҕэр — Кыстык угун саҕа, Кыра буор балаҕаҥҥа Оҕонньордоох эмээхсин Уһун саастарын моҥообуттара. С. Васильев. Аан дойду Алта дьайаатыгар, Биэстэн биир эрэ биттэҕэр Кэскиллээх үйэ Кэнчээрилэттэ буолбаат? Саха фольк.
◊ Биттэх ураҕас (мас) — күрээтинньиккэ куурусса олороругар, утуйарыгар аналлаах туора сааллыбыт уһун мас. ☉ Насест
Күрүө иһигэр кууруссалар утуйаары хооҕурҕаһаллар, утуйар биттэх ураҕастарыгар, олбу-солбу көтөн тахсан лаглас гына түһэллэр. Л. Попов

аат.
1. Уһун синньигэс мас. ☉ Длинная палка, шест
Муҥханы сүүрбэ-отут ураҕаска тиирэллэр уонна бигэ буоллун диэн тирбэҕэнэн таарбайаллар. Далан
Кус чугас түстэҕинэ эбэтэр устан чугаһаатаҕына, уһун синньигэс курбуу ураҕаһынан охсорбут. Т. Сметанин
Ууга түспүт киһиэхэ Ураҕас уунан биэрбитиҥ Хаһан эрэ эйиэхэ Хараап буолан эргиллиэ. Айталын
Ураҕас төбөтүгэр хааһах ыйаммыт үһү (тааб.: куйуур). УН ТЭ
2. кэпс. Оҕус сыарҕатын олгуобуйата, арал. ☉ Оглобли бычьих саней, импровизированные оглобли
Көлүллүбүт уонча оҕус, хачыалга эргийэр курдук, тула эргийэн, маҥан бурҕалдьылара, ураҕастара кылбаҥныы түстүлэр. Бэс Дьарааһын
Аны Ерзалаах Милка, сыарҕа икки ураҕаһын курдук, тэбис-тэҥҥэ эккирэттилэр, ырааска куобах ордук чэпчэкитик сүүрдэ. Л. Толстой (тылб.)
♦ Муус ураҕаһынан үүр көр муус. Аһыы олорон, Эхов тоҕо кинини Маайа аҕата муус ураҕаһынан үүрбүтүн ыйыталаһар. Н. Якутскай
— Аны кыратык да үлэҕэр хойутуоҥ, айаҕыҥ кыра да арыгы сыттаах буолуо, олох туох да кэпсэтиитэ суох үлэҕиттэн муус ураҕаһынан үүрүөм! «Кыым». Ураҕас тиийбэт (тургуйбат, тургуппат) уйгу — дэлэй, баай-талым олох. ☉ Богатая раздольная жизнь (букв. богатство, измерить которое не хватит шеста)
Улуу дайдым үрдүнэн Ураҕас тиийбэт уһун уйгута Олохтоннун, оҕолоор! Саха нар. ыр. II
Ураҕас тургуйбат уйгутун Оҥорсо сырыттаххына, Сах быһылаана Сатыылаан түспүтэ. Р. Баҕатаайыскай
Ураҕас тургуппат уйгутун айарга, Уһун дьикти уураах ылылынна. С. Васильев. Ураҕас тосторунан — олус элбэх. ☉ В огромном количестве (букв. палка ломается, не удержав)
Ураҕас тосторунан Ынах сүөһүнү Үрбэлээн үүрэммит, Үүтүнэнаһынан аһааммыт Үөрүү-көтүү буолла. Тоҥ Суорун. Ураҕаһынан ууну суруйбут курдук — олоҕо суох, киһи иилэн ылара суох. ☉ соотв. вилами на воде (по воде) писано (букв. словно по воде шестом провести). Ураҕаһынан ууну суруйбут курдук кэпсээннээх киһи. Уунарын ураҕаска ыйаабыт, бэрсэрин бэскэ ыйаабыт — кэччэгэй, кэрээки. ☉ Жадина, жмот. Чоочо баай курдук уунарын ураҕаска ыйаабыт, бэрсэрин бэскэ ыйаабыт киһи эбит
◊ Биттэх ураҕас (мас) көр биттэх
Күрүө иһигэр кууруссалар утуйаары хооҕурҕаһаллар, утуйар биттэх ураҕастарыгар, олбу-солбу көтөн тахсан лаглас гына түһэллэр. Л. Попов
др.-тюрк. сырух, тюрк. сыра, шурук, монг. урга