Якутские буквы:

Якутский → Русский

хоҥорой

высокий и узкий; хоҥорой тумул высокий узкий мыс; хоҥорой мас высокое тонкое дерево.

хоҥор

  1. 1) соловый (о масти лошади); хоҥор биэ соловая кобыла; 2) коричневый; хоҥор көстүүм коричневый костюм; 2. большой сибирский гусь-гуменник; хоҥор хаас большой сибирский гусь-гуменник.

Якутский → Якутский

хоҥорой

хоҥорой <дуорсун> тумул фольк. — маһа суох халтаҥ үрдүк тумул, тумус. ☉ Голый высокий мыс; лесной выступ, лишённый растительности
Тоҕус дуолан атыыр сылгылар …… Дьохсооттоһо туралларын курдук, Тоҕус хоҥорой улуу дуорсун Тумуллардаах эбит. П. Ойуунускай
Хоҥорой тумулбар да сытан Хоруобум хаппаҕын атытан, Холорук куугунун иһиллиэм, Куйааһы, тымныыны да сэргиэм! П. Тобуруокап
ср. монг., бур. хонгор-үргэн ‘эпитет земли’

хоҥор

даҕ.
1. Болоорхойдуҥу эрээри кытарымтыйан көстөр. ☉ Тёмно-серый с красноватым отливом
Халлаан оройугар хара былыт ханыылаһан, хоҥор былыт холбоһон таҕыста. Саха фольк. Колята сабыс-саҥа хоҥор өҥнөөх көстүүмү кэтэн, ийэтин хаҥас өттүгэр олорор. А. Фёдоров
Биир хоҥор солко ырбаахыны Ньургууна Ааныска туттаран кэбистэ. А. Сыромятникова
2. Самыыта, уорҕата хараҥа араҕас аалыктаах, сиэлэ, кутуруга өлбөөдүйэн көстөр, тэбэгэйин түүтэ, өрөҕөтө сырдык (сылгы дьүһүнүн туһунан). ☉ Соловый (о масти лошади)
Аҕатыгар Накыйбахха …… хоҥор кугас атын миинэн Күндүлүгэ тиийбит этэ. Күннүк Уурастыырап
Хоҥор биэбит үүтүттэн Хойуу кымыс оҥорон Сэгэйэ анньан тураммыт Тойук туойар буоларбыт. «ХС»
◊ Хоҥор хаас көр хаас II
Сэттэлээх сылдьан бастаан Өлөрбүт хоҥор хааскын, Өйдүүбүн, соһо сатаан Сэниэҕин бараабыккын. М. Ефимов
Мин аргыһым бу сарсыарда Дьолоон үрэхтэн биир хоҥор хааһы күөрэтэн түһэрбитин сыарҕабытыгар ууран иһэбит. Н. Заболоцкай
ср. др.-тюрк. хоҥур ‘рыжеватый, каштановый, коричневый; каурый’

Еще переводы:

чалах

чалах (Якутский → Якутский)

көр чалахай
Сайдалыкы …… Хоҥорой дуорсун тумулугар Сараһын чалаҕынан Сабыллан турар [Соноҕоһу таһаарда]. П. Ойуунускай
◊ Чалах былыт түөлбэ. — чараастык хаттыгастаммыт былыт. ☉ Слоистые облака
Чалах былыт курдук Чаппараахтаан налыттым. П. Ойуунускай

көҥөс

көҥөс (Якутский → Якутский)

I
көҥөө диэнтэн холб. туһ. Тоҕус дуолан атыыр сылгылара, Үөрдэриттэн көҥөһөннөр …… Дьохсооттоһон туралларын курдук, Тоҕус хоҥорой улуу дуопсун Тумуллардаах эбит. П. Ойуунускай
Уолаттар үөрдэриттэн көҥөспүт сайылык оҕустарыныы кынчыатаһан бэйэ-бэйэлэригэр өстөспүт тэҥэ буугунаһан сылдьаллара. П. Аввакумов
II
даҕ. Тугун эмэ атын киһи туһанарын абааһы көрөр, сөбүлээбэт идэлээх. ☉ Чуждающийся других из боязни потерять свое, ревниво оберегающий свое имущество
Көс ыта көҥөс (өс ном.). Көҥөс дьахтар күөһэ буспат (өс ном.). Дьаакып саламаат сиэтэ. Ол эрэйдээх көҥөһө диэн дэлэтэ дуо, көхсүнэн күлүктүү олорбут. П. Ойуунускай
Бэл көҥөс ынах диэн баар. Кини кистээн, саһан эрэ төрүүр. С. Федотов
♦ Көҥөс байанайдаах (бултаах) — соҕотоҕун сылдьан өлгөмнүк бултуур, дьону кытта сырыттаҕына бултуйбат идэлээх. ☉ Человек, Баянай (дух тайги, покровительствующий охотнику) которого не желает делиться добычей с другими
Удачливый на щедрую добычу в одиночестве, невезучий с другими, в компании. — Хата, манна хол-буут арааран айахпытынан үллэстибиппит ыраах ордук, — диэн көҥөс бултааҕынан аатырбыт Кутуков эгэ-дьаҕа буола түстэ. «ХС»

салгылаа

салгылаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Эккин салгыҥҥа оҕустар, салгыҥҥа сылдьан чэбдигир (киһини этэргэ); түүгүн куурдун (көтөрү этэргэ). ☉ Освежиться, взбодриться на свежем воздухе, принять воздушную ванну (обычно о человеке); обсушиться на солнце (о водоплавающих птицах). [Хотун суунан баран] Хоҥорой дуопсун тумулугар Самаан сайын дайдытын Сайаҕас салгыныгар Саппаҕырбыт этин Сайа оҕустаран салгылаата. П. Ойуунускай
Күөлбүтүгэр уйаламмыт кубалар …… биһигиттэн адьас куттаммат этилэр. Үүтээммит аттыгар кытыыга тахсан күнү күннээн салгылыыллара. «ХС»
2. Салгын киирэн чэбдигир, сөрүүдүй (дьиэни этэргэ). ☉ Проветриться (о помещении)
— Кэһэй, тоҕо түннүгү аһаҕас бырахпыккыный? — Салгылаатын диэммин. В. Гаврильева
3. Салгын охсон кыратык куур, сараҕый. ☉ Подсохнуть на воздухе, на ветру. Тыалга инчэҕэй таҥас син салгылыыр
4. көсп., кэпс. Ханна эмэ кэлэн дьарыга, сыала-соруга суох мээнэ олор, сырыт. ☉ Прохлаждаться без дела
[Үчүгээйэп:] Дорообо, Ваня. Хайа тоҕо манна салгылаатыҥ? С. Ефремов

каурый

каурый (Русский → Якутский)

прил. хоҥор (сылгы).

гусь, гуменник

гусь, гуменник (Русский → Якутский)

сущ
хоҥор хаас

коричневый

коричневый (Русский → Якутский)

прил. хоҥор, күрэҥ; коричневый костюм хоҥор көстүүм.

саппаҕыр

саппаҕыр (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Саппахтан, чараас былыт, туман бүрүйэн күлүгүр, балаадый (күнү, халлааны этэргэ). ☉ Заволакиваться лёгкими облаками, туманом и т. п., тускнеть (о солнце, небе)
Өндөл дьүрүс халлаан Өһөхтүйэ өлбөөдүйдэ, Сандал маҥан халлаан Саппаҕыра сабыһынна. С. Тимофеев
Сарсыардаттан да былыттаах, саппаҕырбыт күн саҕаланан, мин «Көмүс гектар» үлэ-сынньалаҥ лааҕырыгар саараҥныы-саараҥныы баран истим. «ББ»
△ Сырдык дьүһүҥҥүн сүтэрэн, хараар, хараҥатый, күлүгүр. ☉ Теряя ясность, яркость, становиться тёмным, тусклым (о теле и предметах). [Сабыйа Баай хотун] Хоҥорой дуопсун тумулугар Самаан сайын дайдытын Сайаҕас салгыныгар Саппаҕырбыт этин Сайа оҕустаран Салгылаан баран, …… Аал уотугар, Алаһа дьиэтигэр Айхаллаан киирбит эбит… П. Ойуунускай
Сандаарар сайылык Саппаҕыра нуурайда. С. Васильев
2. Сабыстыбыт, балаҕырбыт дьүһүннэн (хол., утуктаан, санааҕа ылларан). ☉ Становиться хмурым, сумрачным, мрачнеть, «раскисать» (напр., от усталости или неприятных переживаний)
[Катя] соторутааҕыта ытаан саппаҕырбыт сирэйигэр хайыы-үйэ үөрүү эрэ күлүмэ өрөгөйдөөбүтэ. Н. Лугинов
Биһиги манна чугас уруулаах этибит, олус ымсыы, кэччэгэй, саппаҕырбыт харахтаах, ааттыын Сабыстай диэн киһи. Н. Заболоцкай
Уол эмээхсин арбысарбы буолбутуттан, сирэйэ-хараҕа саппаҕырбытыттан дьиксинэ санаабыта. Э. Соколов
«Тоҕо саппаҕырдыҥ, иирсэн кэллиҥ дуу, тугуй?» — диэн ийэтэ ыйытта. Кэпсээннэр
3. көсп. Кэхтэн-самнан өлбөөр, өлбөөдүй. ☉ Омрачаться чем-л., блёкнуть, меркнуть (напр., о мыслях, счастье)
Мөлтүүр-ахсыыр кэмҥэ саныыр санаа саппаҕырар, өйдүүр өй күлүктүйэр буолар да эбит. Н. Абыйчанин
Саас тухары саппаҕырбат саргы-өрөгөй сандаарыйдын! С. Васильев
Дьоллоох буолуҥ, тапталгыт хаһан даҕаны саппаҕырбатын. В. Протодьяконов
Умсугуйдум кини саппаҕырбат сарсыҥҥы сардаҥалаах күнүгэр, кини киэҥ кэскилигэр, уһун олоҕор. Г. Нынныров

хоҥкунас=

хоҥкунас= (Якутский → Русский)

совм. от хоҥкунаа =; хоҥор хаастар хоҥкунастылар перекликались гуси-гуменники.

кофейный

кофейный (Русский → Якутский)

прил. 1. кофе; кофейная гуща кофе хойуута; 2. (о цвете) кофеөҥнөөх, хоҥор.

светло-

светло- (Русский → Якутский)

холбуу тыллар бастакы чаастара, суолтатынан орду к сырдык өҥү ыйарга туттуллар, хол. светло-коричневый сырдык хоҥор.