хостоо диэнтэн холб. туһ. Оттон оҕолор дуоһуйуохпутугар диэри хайах хостоһон, кулун куллуруһан оонньообуппут. П. Колесов
♦ Хоһохто хостос көр хоһох
Мандаарабы кытта хаһан эмэ аахсар, сөптөөх иэһин төлөһөр, кэмэ-кэрдиитэ кэллэҕинэ, хоһох хостоһор хос санаалааҕа. В. Протодьяконов

кыйаханыс диэнтэн хай
аата. «Кыайдыбыт!» — диидии, Кыраны-хараны кыһарыйар баар эбит Кыйахансыы салҕаныыта; «Хоттубут!» — дии-дии, Хомпуустааһын баар эбит Хоһох хостонуутун бүппэт мөккүөрэ. Р. Баҕатаайыскай

аат., түөлбэ.
1. Кир, кир-хах. ☉ Грязь, нечистоты.
2. Хоһоҕо, модьуун. ☉ Перхоть, лишай, парша
Торбос хоҕо. ДСЯЯ
Арыт оҕо куйахатыгар кугдаххай өҥнөөх хох үөскээччи. Дьиэ к.
ср. др.-тюрк. хох ‘земля, прах’

ньоҕойдоо диэнтэн холб. туһ. Дьон ньоҕойдостохторуна бэрт кыраттан сылтаан оннук ньоҕойдоһоллор. Далан
Бүттүүйэп кэр-дьэбэр майгынын бары билэллэр да, «Баҕайыны кытта аахсыма, ньоҕойдоһон сүгүннүө суоҕа», — диэн дьалты туттан биэрэллэр. М. Ефимов
Кырдьыга даҕаны, сорох дьоннор ньоҕойдоһон баран хоһохторун хостоспокко, угунньаларын буорун тэбэспэккэ эрэ уурайбаттар. «ХС»

аат., эргэр. Туох эмэ убаҕас ас өр туран, түгэҕэр сөҥөр хойуута. ☉ Осадок, сгусток от какой-л. жидкой пищи. Үүт хоймоҕо. Уу хоймоҕо
□ Ону истэн да эн хайыаҥый? Онуоха килиэп хоруоската да, миин да хоймоҕо кыайан туһалаабат. Софр. Данилов
Дьэ, быһатын эттэххэ, Алдан тыатыгар эһиги хоймох көөнньөн, көппөх оргуйан турар кэмигэр баран иһэҕит. И. Никифоров
♦ Хоһоҕун (хоймоҕун, хойоҕун) хостоо (хостос) көр хойох II
Ааспыты ахтар, хоймоҕу хостоһор сатаммат. И. Никифоров
ср. тюрк. каймак ‘сливки’, монг. хоймог ‘месиво’

туохт.
1. сөбүлээб. Ордуккун көрдөрөн киэбир, бэрдимсий. ☉ Вести себя высокомерно, горделиво превозносить себя, кичиться
Халыҥ элбэх сылгылаах Хойуу, дэлэй барааннаах Баайыттан бардамнаабыт, Тотуттан дохсуннаабыт Чупчуруйдаан ыраахтааҕы Чуолкайдаан истибит эбит. Эллэй
Аан дойду хабарҕатын Хайа тута сатыыр Америка, туора тотон, Бүгүн бардамныыр. Л. Попов
Луха өссө ордук бардамныыр. Амма Аччыгыйа
2. Санаабычча уолҕамдьытык быһыылан. ☉ Поступать необдуманно, опрометчиво
Бурхалей олус бардамнаан, өстөөхтөр аттыларыгар ыга сүүрэн тиийэн граната быраҕан иһэн, төбөтө «чуҥ» гына түһээт, тугу да билбэт буола түстэ. Эрилик Эристиин
Корытов киһини хаһан да түһэн биэрбэт дьоһун доҕор этэ. Кини бардамнаан саҥарсан эҥин кэбиһэн баран, ону хоһох хостоһо, иэстэһэ сылдьыбат үгэстээҕэ. Д. Кустуров. Тэҥн. бардамсый

I
аат. Харамай ыйыстыбыт аһа, куртаҕыгар киирэн баран, ситэ буспакка сылдьара. ☉ Недоваренный остаток, сгусток пищи в желудке животного
[Тайах] ханнын хойоҕун бытарытан, супту көтөн киирэн иҥнибит буулдьаны ороотулар. Н. Борисов
Сайын бултаммыт балыгы хойоҕун хостоон кэбиһэр ордук. СГФ СКТ
II
аат. Кистэлэҥ, кэтэх санаа. ☉ Скрытый умысел, тайное намерение, задняя мысль
Пётр Николаевич Дима диэки көрө-көрө бүтэйдии мүчүйэ олордо. Ол ханнык да хойоҕо, хом санаата суох истиҥ мичээр уолусхан Диманы төбөтүттэн имэрийэргэ дылы. С. Федотов
♦ Хойох хостоһуу — бэйэ-бэйэни урукку-хойукку айыынан-харанан сирэйхарах анньыы, хардарыта буруйдааһын. ☉ Взаимные обвинения в связи с прошлыми грехами, обидами
Хойох хостоһуута саҕаланнаҕына, бэрт да соҕус бэттэр, үчүгэйгэ да дылы өлбөөдүйэр. Э. Соколов
Кэпсэтиигэ тыл этээччи элбэх буолбута, хойох хостоһуута даҕаны биллитэлээн ааспыта, мунньах сүрдээҕин тардыллыбыта. В. Протодьяконов
Итинтэн ыла саҕаланнаҕа дии, бу биэс сууттанааччы икки ардыларыгар хойох хостоһуута, истэрин тиэрэ тэбэһиитэ. СҮК. Хоһоҕун (хоймоҕун, хойоҕун) хостоо (хостос) — ким эмэ урут туох эмэ куһаҕаны оҥорбутун санаан кэл, ким эмэ итэҕэстэрин була сатаа; кими эмэ саралаа. ☉ Вспоминать нанесённую когда-л. кем-л. обиду; разоблачать кого-л. [Күтэр Бороҥкууйап:] Икки тараҕай быттаспыттарыгар дылы хойоххутун хостоһумаҥ. И. Гоголев
Куһаҕан хостуо хойоҕун, Кур киилии бүтүннүү ыскайдыа, Урукку уруургуур дьоннорун Уҥуоҕун билбэккэ ыйыстыа. «ХС»

1. аат.
2. Тимир салгыҥҥа оҕустаран, сииккэ ылларан буорту буоларыттан тахсар араҕастыҥы-кыһыл, кытархай, кирпииччэ, чаҕылхай халлаан күөхтүҥү, от күөҕэ (хол., алтаҥҥа) дьүһүннээх көлбөх, хох. ☉ Ржавчина
   Дьэбиҥҥэ ылларбыт. Дьэбин быһа сиэбит. Дьэбинин ыраастаа.  Алтан, көмүс дьэбинэ туох да сүрдээх күүстээх дьаат буолар куолута. А. Софронов
   Тимири дьэбин кэбирэтэр, киһини санаа алларытар. Күннүк Уурастыырап
   Сахалыы тыл баарын тухары, Эн тылыҥ дьэбиҥҥэ сиэппэтин. Эллэй
3. көсп. Санаа-майгы сүлүһүнэ, хоһоҕо, куһаҕана. ☉ Ехидство, злопамятность
   Сууйуом-тарыам Дьэбиҥҥит, ньоҕоххут килбэйиэр диэри, Өйгүт-сүрэххит ырааһырыар диэри. И. Алексеев
4. даҕ. суолт. Дьэбин курдук (араҕастыҥы-кыһыл, кытархай, кирпииччэ, чаҕылхай халлаан күөхтүҥү, от күөҕэ) өҥнөөх. ☉ Рыжий, цвета ржавчины (желтоватый, желто-красный, красно-бурый)
   Соххор содуома буолла, ый быыһа дьэбин кугас хараҥа тиксиһэ түһэн кэбистэ. ПЭК ОНЛЯ I
   [Кытай Бахсылааны уус] Аҕыс анньыыны Адаарыччы аспыт курдук, Дьэбин күөх тиҥсири хара тиистэрэ Дьэбидийэн атыгыр гына түстүлэр. П. Ойуунускай. Күөх от араас өҥө - сырдык изумруд таас өҥүттэн оливковайга диэри, чаҕылхай күөхтэн дьэбин курдук араҕаска уонна күрэҥҥэ диэри - сүҥкэн хартыынаҕа курдук улахан куччугуй толбон буолан дэлэйэн сыталлар. ДСН Т
   ♦ Дьэбин амтаннаммыт - айаҕын амтана кубулуйбут, куһаҕан, хабархай амтаннаммыт (ыалдьан, арыгылаан). ☉ Ощущение неприятного, горьковатого вкуса во рту (у человека нездорового или накануне много выпившего алкоголя)
   [Яков] төбөтө дыҥ курдук, …… Айаҕа дьэбин курдук амтаннаммыт. Бэлэһэ кууран хаалбыт - утаппыта олус. Н. Заболоцкай. Дьэбин дьиэһий көр дьэбин уоһуй (уос)
5. Улуу Кудаҥса обургу …… дьэ, эбии дьэбин дьиэһийдэ, дьэ, эбии тыйыс дьүһүннэннэ. П. Ойуунускай. Дьэбин сирэй үөхс. - күлбэтүөрбэт, хаана кэйбэт, тымныы, дьэбидийбит сирэйдээх киһи. ☉ букв. ржавая рожа (о человеке с бесцветным или холодным, суровым лицом)
   Дьэ, хотуой, Дьэс иэдэс, Дьэбин сирэй, Хобуох эмэһэ, Хойуос тумус - Эппит тылбын умуннаргын эрэ Эккиттэнхааҥҥыттан иэстиэм буолуо. П. Ойуунускай
   «Аҕам өстөөх хаххата Буолла, сууттааҥ!» диэбитэ. Ити иһин Павелы Кини өстөөх эһэтэ - дьэбин сирэй Сергей, Өлөрөөрү - кынчаалы Түүнү быһа биилээтэ. Эллэй. Дьэбин уоһуй (уос) - 1) сөбүлээбэккэ кыыһыран, күлүгүр, тыйыһыр (сирэй туһунан). ☉ Потемнеть (от злости, гнева), помрачнеть (о лице)
   [Сэдьүк оҕонньор] дьэбин уоһуйа түһээт, Уйбаанча диэки сүр хатыылаах баҕайытык көрбөхтөөбүтэ. Н. Якутскай
   △ Иҥиэтин, уорастый, тыйыһыр (хаан-сиин, киһи көрүҥэ бүтүннүүтэ). ☉ Иметь угрюмый, неприступный, мрачный вид
   Бадаайкын хаана-сиинэ быһытталанан, уруккутунааҕар өссө ордук дьэбин уоһуйбут этэ. Д. Таас
   Валерий быһыыта-майгыта биллэ уларыйда. Күлбэт-оонньообот, биир кэм дьэбин уоһуйан сылдьар. Софр. Данилов
   Мин эйигин кууспут күммэр Иккиһин төрөөбүтүм. Урукку дьэбин уоспут Дуолан Хара оннугар Ыраас халлаан боотура, өттүк баттанан Күлэн күлүмнүү турара. И. Гоголев; 2) дьиппиэн, дьэки-курус буол, курас, тымныы көрүҥнэн (үксүгэр айылҕа көстүүлэрин этэргэ). ☉ Становиться хмурым, мрачным, пасмурным (обычно о погоде, дне, небе и т. д.); приобретать неуютный, холодный вид
   Былыт ордук хойуннаҕына, халлаан дьэбин уоһуйан, ыгыллан кэлитэлиир. Амма Аччыгыйа
   Саҥардыыҥыта аҕай үөрэ-көтө, тигинии-таҕыныы олорбут сайылыктар иччитэхсийэн, чуумпуран, дьэбин уоһан хаалбыттара. Н. Заболоцкай
   Хара тыа дьэбин уоһуйан иччилээхтик хараара барыйан турар. П. Филиппов
   ◊ Дьэбин уутун курдук - боруҥуй, кытарымтыйар, боруор (өҥнөөх). ☉ Темный, красно-бурый (цвет)
   Кини дьэбин уутун курдук боруҥуй харахтаах, орто уҥуохтаах, түөрт уончатын ааһан эрэр киһи. М. Доҕордуурап