гл
хоһулайар, эрдийэр

сыһыан холб. Сөбүлээбэт, акаары-аҥала диэн үөхсэр сыһыаны көрдөрөр. ☉ Ругательство: дураком называется предмет речи (дурак такой). Акаары баара, чаһытын кытта умнубут. Акаарыҥ баара, манна тугу көрдөөн кэлбитэ буолуой
□ Акаары баара, наадалаахха ити курдук хоһулайыа суох этэ. «ХС»

дьүһ. туохт. Тиэтэллик хамсанан хотутуута суохтук тугу эмэ оҥорбута, үлэлээбитэ буол. ☉ Суетливо хлопотать над чем-л. (о слабосильном человеке)
[Кыыс] Хотоҥҥо уот тутан хоһулайда, Саах күрдьүһэн сарапаайданна. Өксөкүлээх Өлөксөй
Бии холкуостаах Киргиэлэй саамай кэнники сарапаайданар. А. Бродников

дьүһ. туохт. Икки өттүгэр хайбараҥнаан, эйэҥэлээн сүүр (уһун, иирсэн хаалбыт түүлээх ыт туһунан). ☉ Бежать, потряхивая длинной свалявшейся шерстью (о собаке)
Сиэрин эрэ ситэрэн ырдьыгынаабыта буола-буола, ыт кыбыылаах от диэки илбириҥниир. Амма Аччыгыйа
△ Илдьирийбит, тырыттыбыт таҥастаах сүүркөт, кэл-бар. ☉ Бегать туда-сюда, мельтешить в рваной одежде, лохмотьях
Хотоҥҥо уот тутан хоһулайда, Саах күрдьүһэн сарапаайданна, Илии атах буолан илбириҥнээтэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Сайын илдьириискэни бүрүнэн сырсан илбириҥнэһэллэр. М. Шолохов (тылб.)

аат., эргэр. Сайын сиикэйдии хатарыллыбыт мунду. ☉ Вяленый озёрный гольян
Өлүгү үтэлэммит Хохтуга хоһулайбыт, Собулҕаҕа суудайбыт, Харыҥы хабыалаабыт. Өксөкүлээх Өлөксөй
Балаҕан иннигэр түөрт атахтаах араҥаска хатырык холбоҕо хохту өрөһөлөнө кутуллубут. И. Гоголев
[Кыыс Хотун] Буокай оҕонньор хохтутун ахтыбыт буолан, собо кэҥэрдиилэммитин сөбүлүү санаатаҕа дуу? А. Сыромятникова
♦ Хохту хараҕа харахтан кэпс. — аһара дьүдьэй, ыр. ☉ Сильно исхудать, отощать (букв. иметь впалые, как у вяленого гольяна, глаза)
Кус уҥуоҕа уҥуохтаммыта, хохту хараҕа харахтаммыта. Н. Якутскай
Хохту хараҕа харахтаммыккын, сыккырыыр тыыныҥ эрэ ордубут. И. Гоголев
ср. казах. как ‘сухой, сушеный’

I
1. аат.
1. Өлбүт киһи. ☉ Труп (человека)
Хабырыыс уонна Ширшов милииссийэ өлүктэрин көтөҕөн оскуолаттан таһаараллар. Н. Якутскай
Хаан билик буолбут убайын өлүгүн көрөөт, Өрүүнэ уйулҕата көппүт. И. Федосеев
2. Охтубут, өлбүт сүөһү, кыыл. ☉ Падаль, павшая скотина, дохлое животное
Өлүгү үтэлэммит, Хохтуга хоһулайбыт, Собулҕаҕа суудайбыт, Харыҥы хабыалаабыт. Өксөкүлээх Өлөксөй
Соҕуруу-хоту суксулдьуйар, Собулҕа, өлүк сойуолаһар, Хааҥҥа, бөлүөххэ хамаҕа Хамныыр оботтоох далаҕа [суор]. Болот Боотур
3. көсп. Ыалдьан, кырбанан о. д. а. үтүөрбэт гына эмсэҕэлээбит, эчэйбит, мөлтөөбүт киһи. ☉ Увечный, калека
Мин буоллаҕына, бу быһыта сынньыллан-сынньыллан киһи аатыттан аастым, киһи өлүгэ буолан хааллым. Эрилик Эристиин
Ылдьаам тыыннаах өлүккэ кубулуйбута. «ХС»
2. даҕ. суолт. Улугурбут, өлбөөрбүт көрүҥнээх (сирэй туһунан). ☉ Тусклый, серый, безжизненный (о лице)
Өлүөрсүтүөр бэйэтэ Өлүк дьүһүннэннэ, Уохтаах-күүстээх бэйэтэ Удьук-садьык буолла. Өксөкүлээх Өлөксөй
Миитэрэй өлүк сирэйдээх араҥ дьахтар тахсан турарыттан соһуйдаҕа буолуо. Амма Аччыгыйа
♦ Өлүк сүрэх кэпс. – күөх көппө, сүрэҕэ суох. ☉ Неисправимый лентяй. Өлүк сүрэхтээх киһи эбиккин
◊ Өлүк көтөх эргэр. – кимтэн эмэ бэйэтэ өлбүт сүөһү этин ыл уонна тугунан эмэ ону төлөө. ☉ Принимать от кого-л. часть павшей или добитой скотины, оплачивая чем-л.
др.-тюрк. өлүх, уйг. өлүк, тув. өлүг
II
аат. Халлаан уһуннук ардаҕа суох былытырыыта. ☉ Устойчивая облачность без дождя
Өлүгүн ыраастаан [ардах] түһүөҕэ. ПЭК СЯЯ