1. рел. таҥара дьиэтэ; 2. перен. храм; храм искусства искусство храма.

сов. кого-что быртаҕырт, быртахтаа, киртит; осквернить пищу аһы киртит; осквернить храм таҥара дьиэтин быртаҕырт.

прил. таҥара; божий храм таҥара дьиэтэ; # божья коровка зоол. ынах кута хомурдуос; каждый божий день күн аайы.

сыһ. Ыллайан көстөр гына, ыллайан көстөр курдук. ☉ Широко, вширь
Храм тэлгэһэтигэр сүүнэ улахан драконнар айахтарын ыллаччы аппыттар. А. Фёдоров

көр айыталаа
«Суоһалдьыйа Толбонноох» уонна «Уот Кудулу байҕал» диэн поэмалары айталаабыта [С. Зверев]. Л. Попов
Мин өбүгэм кириэппэһи, храмы туттубатах Хата айылҕа бэйэтэ Кинини арчылаабыт, Ааспыт суолун үйэтитэн Өйдөбүнньүк айталаабыт. М. Ефимов

сиппий диэн курдук
Тыал былыргы храмнар Аас быылларын сиппиирдии Баай Индия муударай, аар Номохторун кэпсиирэ дии. И. Гоголев
Кыһыл этэрээт, кур көппөхтүү, Өстөөҕү Бүлүү устун сиппиирдиир. Эллэй
Тыал бөҕү сиппиирдээн кылбаччы ыраастыыр. Айталын

аат. Итэҕэл өйдөбүлүнэн, дьон сибэтиэй диэн сүгүрүйэр туох эмэ маллара эбэтэр сирдэрэ. ☉ Предмет или место религиозного почитания у верующих, святыня
Дьонтон харчыны албыннаан ылаары таҥара дьиэтин үлэһиттэрэ храмнарга уонна манастыырдарга, «сибэтиэй» диэн ааттаан, эҥин арааһы уураллара: «Иисус Христос баттаҕын», бэл «көлөһүнүн таммаҕын», — Ол «сибэтиинньэлэри» тутан көрбүт (биллэн турар, төлөөн баран!) ыарыһахтар үтүөрэн хаалаллар диэн итэҕэйээччилэри өйдөрүн сынньаллара. АЕВ ОҮИ

сыһ.
1. Ааһан, баран эрэр кими, тугу эмэ кэнниттэн (көрөн одуулаан хаал). ☉ Вслед кому-чему-л. (глядеть, смотреть)
Ынах иччитин батыһа көрөн хаалла. Суорун Омоллоон
Аэроплан саҕахха тиийэн сүтүөр диэри дьоннор батыһа көрөн турдулар. П. Филиппов
2. Туох эмэ устатын тухары, туох эмэ устунан, кыйа (тарҕан, бар, сыт). ☉ Вдоль чего-л. (располагаться, растянуться, идти)
Храм ис эркиннэрин батыһа түннүк тааһын курдук килбэчигэс гына кылааккайдаммыт холуонналар кэккэлээн тураллар. КФП БАаДИ
Муора кытылын батыһа, эриллэ-бурулла барбыт уулуссалар көстөллөр. Н. Якутскай

аат.
1. Үөһэ хоройон тахсыбыт синньигэс үрдүк тутуу. ☉ Башня (архитектурное сооружение)
Ол остуруоктан кэнники саҥа сөхсүтүллүбүт биир башня билиҥҥээҥҥэ диэри турар. ИОВ ЯК
Икки башня икки ардынааҕы кыараҕас аанынан храм тэлгэһэтигэр тахсаллара. КФП БАаДИ
2. Суудунаҕа, тааҥкаҕа сэби-сэбиргэли (орудиены) туруорарга аналлаах үрдэтии. ☉ Башня (вышка для орудий)
Өстөөх снаряда тааҥкаларын башнятын табан, иккиэн контузияламмыт этилэр. П. Филиппов
Тааҥка утары иһэр буоллаҕына башнятын эргийбэт оҥоруохха наада. А. Данилов

аат., эргэр., итэҕ.
1. Тугу эмэ оҥорорго көҥүллээһин, бэйэ үтүө санаатын, баҕатын биллэрии. ☉ Благословение
Мачайар Баһылай тэринэн баран, аччыгый баһаар таҥаратын дьиэтин таһыгар биир биэдэрэ тыыннаах испиири иһэрдэн туран, эдэр дьонтон былаҕастабыанньа, кырдьаҕас дьонтон алгыс ылан аттанан айаннаабыт. Саха фольк. Мин Гришаҕа ийэлии былаҕастабыанньабын ыытабын, эйиэхэ төһө бэркэ сулууспалыыр? А. Пушкин (тылб.)
2. Кими эмэ, таҥара дьиэтин эбэрээтин толорон, сибэтии гыныы, тугу эмэ оҥорорун көҥүллээһин. ☉ Освящение чего-л., благословение кого-л. (по церковным обрядам)
Дьэкиим (тоҥхолдьуйа-тоҥхолдьуйа баран, аҕабыыттан былаҕастабыанньа ылар). Дорообо, баачыка, дорообо. А. Софронов
Таҥара сырдык тыыны сахаларга тарҕатарга кыһанара сибэтиэй санаа! Онон эн баҕаҕын толорон, таҥараҕа эмиэ биир храмы тутаргар былаҕастабыанньа биэрэбин! Н. Якутскай