бэрдий диэнтэн хай
аата. Хроническай пневмония, тиһэҕэр, тыҥа бэрдийиитигэр — пневмосклерозка уонна тыҥа үллүүтүгэр — эмфиземаҕа тириэрдэр. ДьИэБ

прил. 1. (постоянный) хроническай, ааспат, дьарҕа; хроническое заболевание дьарҕа ыарыы, архана; 2. (страдающий затяжной болезнью) дьарҕа ыарыылаах; хронический больной дьарҕа ыарыылаах ыарыһах.

аат. Киһи-сүөһү бронхаларын салыҥнаах бүрүөлэрэ сүһүрэн ыалдьыылара. ☉ Воспаление слизистой оболочки бронхов, бронхит
Арыгыһыттар, хроническай бронхиттаах буоланнар, күөмэйдэрэ хааҕырҕас-хардьыгынас буолар. ДьИэБ

I
хааҕырҕаа диэнтэн холб. туһ. Суордар көтөн күлүкүччүһэн таҕыстылар, хааҕырҕаһа-хааҕырҕаһа, «сус-сус» дайбаан, сис түгэҕин диэки түһэн хааллылар. Болот Боотур
Үрдүбүнэн икки суор миигин көрөн, хааҕырҕаһан аастылар. И. Сысолятин
Тоҕо эрэ тураахтарбыт үөрдээн хааҕырҕаспыттар. Ойуку
II
даҕ. Кэһиэҕирбит, кэһиэхтээх; хааҕыргыыр саҥалаах. ☉ Охрипший, осипший; каркающий
Арыгыһыттар хроническай бронхиттаах буоланнар, күөмэйдэрэ хааҕырҕас, хардьыгынас буолар. ДьИэБ
Хара суор уйатын бөҕөтүк туттунар, Хааҕырҕас хаһыыта хаһан да хам буолбат. ЛБС

аат., кин. Ким, туох эмэ сайдыытын, хаамыытын биир кэрдииһэ, кэрдиис кэмэ. ☉ Период, ступень в развитии кого-чего-л., стадия
Норуоттар инники диэки сайдыыларыгар сүнньүнэн син-биир ыстаадьыйалары ааһаллар. СГС СЛКСБ
Бырайыак ыстаадьыйатыттан көрөн, чэрчилэри (чертёжтары) араараллар. ННН ЧАа. Үлэни мэхэньисээссийэлээһин бары ыстаадьыйаларыгар ороскуот тосту аччатыллар, үлэһит илиигэ наадыйыы аҕыйыыр. ЭБТ
△ Ыарыы саҕаланыаҕыттан ханнык турукка тиийбитэ. ☉ Период в развитии болезни
Аччыктааһын маҥнайгы ыстаадьыйатыгар киһи этигэр-хааныгар эттиктэр эргийиилэрэ түргэтиир. ППА БЭХКК
Бу энцефалит хроническай ыстаадьыйатын тустуспа ааттыыллар. ППА БЭССЭ
П.И. Ересько хоргуйуу бүтэһик ыстаадьыйатыгар киириитигэр, өйүн ыһыктан эрэр кэмигэр быыһаммыта. «Чолбон»

аат.
1. Киһи-сүөһү, хамсыыр-харамай саҥа төрүүр оҕолоро, саҥа төрөөн эбиллиилэрэ. ☉ Новорождённые у живых существ, приплод
Кэннигитигэр хаалар, хааҥҥытын сүтэрбэт, төрүөххүтүн ууһатар оҕото-уруута төрөтүҥ! П. Ойуунускай
Табаны бөрө сиир. Оттон таба көтөр төрүөҕүн сиир. И. Федосеев
Сүөһү иитиитин инники кэскилэ — төрүөх. Ким элбэх төрүөҕү ылан ииппит, ол үүтү да, эти да элбэтэр. «Кыым»
2. Сүөһү төрүүр кэмэ. ☉ Пора родов у скота, отёл
Төрүөх бириэмэтигэр ыстаада олох чуумпу буолара наада. А. Данилов
Төрүөххэ бэлэмнэнии дьаалатынан уһуннарылынна. «Ленин с.». Быйыл төрүөх эрдэ саҕаламмыта. «ХС»
3. бот. Үүнээйи аһа, үөскэх. ☉ Часть растения, содержащая семена, плод
Ууну кутан үүннэриллэр хортуоппуй сирэ бары хомуллубут хортуоппуй төрүөҕүн аҕыс уон-аҕыс уон биэс бырыһыанын биэрэр. «ХС»
4. көсп. Туохтан эмэ үөскээбит көстүү, быһыы-майгы. ☉ Порождение, результат, плод чего-л.
Хос ааттаһыы оччотооҕу намыһах култууралаах, ньүкэн олох дэлэгэй төрүөҕэ. ФЕВ УТУ
♦ Төннүбүт төрүөх — кэхтибит, буомурбут, мөлтөх оҕо-уруу, ыччат (эт-хаан эбэтэр өй-санаа өттүнэн). ☉ Потомок, потерявший лучшие, ценные свойства своих предков, выродок
Хроническай алкоголиктартан олус үгүс төннүбүт төрүөх уонна аар акаары оҕолор [төрүүллэр]. УФГ ӨТАҮТ. Төрүт киһи (ыал) төрүөҕэ, ытык киһи (ыал) ыччата (ыамата) — дьоҥҥо-сэргэҕэ биллэр үтүө төрүттээх киһи. ☉ Родовитый, благородных корней (букв. порождение родовитого человека, детёныш почтенного человека)
Кини бэйэтин «төрүт киһи төрүөҕүнэн, ытык киһи ыччатынан» ааҕынар да, ким да ону билиэн, аахсыан баҕарбат. Н. Габышев
◊ Төрүөҕэ (төрүүрэ) тахсар — өлгөмнүк үөскүүр, төрүүр-ууһуур (хол., сүөһү). ☉ Размножаться, плодиться, давать большое потомство (напр., о скоте)
Бу нэһилиэк оччоттон билиҥҥэ диэри төрүөх тахсарынан, бурдук үүнэринэн биллэр. «ХС»