I подр. звуку, напоминающему короткое резкое щёлканье; саа сомуога чап гынна резко щёлкнул курок ружья; этэн чап гыннар= перен. быстро сказать что-л. (кстати, к месту).
II хвастовство, бахвальство; чап көмөлөспөт , киһиргэс эппэт погов. бахвальство не поможет, хвастовство не прибавит.
III уст. дальний, далёкий; чап дойду дальняя сторона; чап айан дальний путь; чап сиргэ барда он уехал Далеко.

частица усил. препозитивная, присоединяется к нек-рым словам, начинающимся со слога ча=: чап-чараас очень тонкий, тонкий-претонкий, тончайший; тонюсенький ; чап-чаҕылхай очень яркий, яркий-преяркий; ярчайший.

I
тыаһы үт. т. Кылгас хатан тыас. ☉ Звукоподражание короткому резкому щёлканью
Чап-чап чапчыйан Чахчы кини сатыыр. Болот Боотур
Киэһээҥҥи нууралга чап-чап чаҥыйар өтүйэ-кыстык тыаһа …… Дьулустаан санаатыгар күндү, дууһатыгар чугас. Э. Соколов
Таммах, таммах, Модун күүстээх таммах, Аа-дьуо, биир-биир Чап-чап Таммалаан, Хайа саҕа мууһу Халааҥҥа кубулутар. «Кыым»
ср. др.-тюрк. чап-чап ‘резкие отрывистые звуки, щелчки; щёлканье кнутом’, кирг. чап ‘шлёп’
II
1. аат. Киһиргээһин, киһиргэнии, дэбдэҥ быһыы. ☉ Хвастовство, бахвальство, гонор
Ити барыта сымыйалара, чаптара! А. Сыромятникова
Киһи кыһыйыах, тугун чабай, Куһаҕаны тоҕо билгэлиирий! М. Тимофеев
2. даҕ. суолт. Киһиргэс, дэбдэҥ, чабыламтаҕай. ☉ Хвастливый, нескромный. Бастаан кэллэхпинэ, мин хотугу үөрэхтээх дьон ортотугар Эллэйи, Чаҕылҕаны билэбин диэн улахан чап киһи диэн сураҕырбытым. Н. Габышев
[Түөтэкээн] Сур күүдээх, эйигин, Субу да бэрдимсик, чап тыллаах Мэҥиэмсэх бэйэҕин, Бэл диэтэр, мас сохсо хамсаппат? А. Абаҕыыныскай
Кураанах чап тыллааҕар топпут ис, киэһэ аһыырдаах быдан ордук. «ХС»
♦ Чаба чабычах саҕа — киһиргэс, дэбдэҥ. ☉ Хвастунишка
Тутум саҕа бэйэтэ чаба чабычах саҕа. Ф. Постников
ср. др.-тюрк. чав, чаб, алт. чап ‘слава, известность, молва’, чув. чап ‘величие’, узб. чап ‘ложь, хвастовство, обман’
III
даҕ., эргэр. Ыраах баар, ыраах. ☉ Дальний, далёкий
Чап дойду. ПЭК СЯЯ
Чап айан. ЯРС

туохт. Эмискэ хатаннык тыаһаан ыл. ☉ Резко щёлкнуть, произвести короткий щелчок. Саа сомуога чап гынна
□ Таарыйдар эрэ, чап гынар баар үһү (тааб.: чааркаан)
Мас тыаһа чап гына түһэр. Суорун Омоллоон

чап гын диэнтэн дьаһ
туһ. Генерал Бурхалейы хараҕыттан уот сырдыргыы түһүөр дылы саабылатын өнчөҕүнэн хоҥуруутугар охсон чап гыннаран кэбистэ. Эрилик Эристиин
Кытаран тиэстэ курдук сымнаабыт тимири оҕонньор өтүйэтинэн охсон чап гыннарар. В. Миронов
Бойко бартыбыалын күлүүһүн хатаан чап гыннарда. К. Симонов (тылб.)
♦ Чап гыннар — 1) эмискэ түргэнник саҥара оҕус. ☉ Быстро сказать, произнести что-л. (кстати, к месту)
«Оттон ол иһин сыыстым ээ!» — Тэрэнтэй чап гыннарда. Софр. Данилов
Дьулус: «Ханна бааргыный?» — диэн чап гыннарда. «ХС»; 2) күүтүллүбэтэҕи саҥара оҕус. ☉ Выпалить что-л. неожиданно, неуместно, брякнуть, ляпнуть
«Мин аҕабын көрдүҥ дуо?» — диэн ыйытан чап гыннарбыппын кулгааҕым эрэ истэн хаалла. ЖЕА ТС

даҕ., кэпс. Сытыыхотуу, чобуо. ☉ Живой, бойкий, шустрый
Бу уол чап курдук ээ, үөрэттэриҥ эрэ. П. Ойуунускай
Син чап курдук уолчаан, кинигэни-хаһыаты ааҕар. Амма Аччыгыйа
Бэрт чап курдук тыллаах киһи эбит. Ф. Захаров

Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, ча- диэн саҕаланар олохторго сыстар: чап-чараас, чап-чаҕылхай о. д. а. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на ча-: чап-чаҕылхай ‘очень яркий, яркий-преяркий’, чап-чараас ‘очень тонкий, тончайший’ и т. д. Муус чап-чараас, бырдырҕас, киһини уйбат эбит. Суорун Омоллоон
Ол дьикти харамай айаҕын тыаһа чап-чаллырҕас, сытыы тииһинэн уҥуоҕу кирэн күчүгүрэтэр. И. Гоголев
Арыт чап-чалыгырас, солуута суох тыас иһиллэр. Т. Сметанин