человечество.

прил. 1. (возрастающий) прогрессивна^ улаатан иһэр, үрдээн иһэр; 2. (передовой) прогрессивнай, бастаан иһэр; прогрессивное человечество прогрессивнай киһи аймах.

прил. I. киһи; человеческое общество киһи обществота; 2. см. человечный; человеческое обращение киһилии сыһыанна-Ьыы. человечество с. киһи аймах. человечий прил. разг. киһилии, киһи. человечность ж. киһилии быһыы, үтүө майгы.

ж. история иннэ; предыстория человечества киһи аймах историятын иннэ.

1. родня; манна наар Кириилэп аймах олорор здесь живёт сплошь Кирилловская родня; аймах-билэ дьон близкие люди (родня или близкие соседи); ср. уруу ; 2. частица словообразующая, образует имена с собир. знач.: саха аймах якуты (весь якутский народ); киһи аймах человечество; бааһынай аймах крестьянство; дьахтар аймах женщины; оҕо аймах дети; абааһы аймаҕа фольк. все злые существа все злые духи.

аат., хом. суолт. Сир үрдүгэр олорооччу киһи барыта. ☉ Человеческий род, человечество
Кэллэҕим бу аата, дьэ кэрэ, Ийэ сир эргийэр киинигэр, Дьон аймах кэскилин эрэлэ Тутуллар-айыллар биһигэр! Күннүк Уурастыырап
О, мин хаан уруу Сэбиэскэй норуотум! Эйиэхэ дьон аймах махтанан, Бокулуон ууруохтун! Эллэй
Ханна да ырааппакка туран, Тамерлан куорат норуотун көрбүт киһи дьон аймах икки кылааска хайдыспытын чопчу билиэн сөп этэ. Эрилик Эристиин

прил. үгүс үйэлээх, элбэх үйэлэрдээҕи; многовековая история человечества киһи аймах үгүс үйэлээх историята.

аат. Норуот бүтүннүүтэ, киһи аймах барыта. ☉ Весь народ, человечество
Бар дьон тыла – ох, санаата – батас (өс хоһ.). Бар дьон дьол туһугар охсуһа сырыттахтара. Амма Аччыгыйа
Кини [Ойуунускай] дьадаҥы, кыараҕас ыалга төрөөбүтэ. Ол да гыннар, иэйиитэ киэҥинэн, санаатын кынатынан бар дьонугар, ийэ дойдутугар оҥорбут үтүөтүнэн кини саҕа баай киһи биһиги сахаҕа суох. Суорун Омоллоон
Бар дьон, норуот дьолун туһугар охсуспут, үлэлээбит эрэ киһи үчүгэй олоҕу олордум диэн сөп. Софр. Данилов

аат. Хайа эмэ сир, дойду олохтоохторо бүтүннүүтэ. ☉ Население, люди, народ, населяющий какую-л. местность, жители страны
«Сириҥ-дойдуҥ, дьонуҥ-норуотуҥ Холобура суох элбэх эбит», - диэн, Хоруол Харбас баайы хайҕаата. П. Ойуунускай
Онон, дьон-норуот туһугар чахчы кыһаныахтара диир дьоннору араас дуоһунастарга аныыллар. Болот Боотур
Самныбат сахабын сырдыкка салайан, Сайдыылаах суолларын аартыгын арыйан, Дьон-норуот дьылҕатын дьоҕурдаан айаҕын, Дьол, көҥүл уйата Дьокуускай куоратым. И. Чаҕылҕан
△ Аан дойду киһитэ барыта. ☉ Все человечество
Киһи аймах киһиэхэ быраат, убай курдук сыһыаннаһар кэмэ кэллэҕинэ, дьон-норуот барыта дьоллоохтук олорор үйэтэ кэллэҕинэ, икки атахтаах Ыйга ыттар суолу оҥоруо. Н. Якутскай

прил. 1. кыра оҕо, кыһыл оҕо; с младенческих лет кыра оҕо саастан ыла; 2. перен. (наивный) кыра оҕолуу, кыһыл оҕолуу; 3. перен. аан маҥнайгы; младенческий период жизни человечества киһи аймах олоҕун аан маҥнайгы кэмэ.