чобугураа диэн курдук
Таня сороҕун сэрэтэр хабаанныы, сороҕун сэмэлиирдии элбэҕи чобугурайда. «ХС»
Синьора Трассини тохтоло суох үрүт-үрдүгэр чобугурайар синньигэс, хатан куолаһа иһиллэр. Э. Войнич (тылб.)

I
чобугураа диэнтэн холб. туһ. [Тымныычаан оҕонньор:] Буруйгутун аһарынаары чобугураһымаҥ! И. Гоголев
Оҕолор тугу эрэ чобугураһалларын истимэхтээн турда. Н. Габышев
Субу чугас ойуур саҕатыгар эрдэһит чыычаахтар чобугураһан бардылар. У. Нуолур
II
даҕ. Чобугураан саҥарар. ☉ Щебечущий
Чобугурас чоҕул Чооруостарым, Чаҕылыҥнас чаҕыл чыычаахтарым. А. Бродников
Чубугурас, Чобугурас Чоппуускалар үгүстэр, Арахсыспат, Атааннаспат, Аралдьыйбат иллээхтэр. «ХС»

даҕ. Туохтан да иҥнэн-толлон турбат, саҥарбыт-иҥэрбит, олус чобуо. ☉ Бойкий, шустрый, могущий за себя постоять
Лариса — дохсун санаалаах, сытыы-хотуу нуучча кыыһа. Софр. Данилов
Биирдэрэ — Мотуоҕа холоотоххо, чобугураабыт элбэх саҥалаах, сытыы-хотуу, уһуктаах сирэйдээх, кытыгырас бэйэлээх. У. Нуолур
Мииккэ оҕонньор Хобороос бастыҥ хамначчытын, сытыы-хотуу, биир кэм үлэлээн сүүрэ-көтө сылдьар, олус үчүгэй майгылаах Өлөксөөс кыыһы, ойох ылбыта. А. Сыромятникова

туохт. Бэйэҕин хайҕанан кэпсээ, тылгынан киһиргээ. ☉ Хвастать, хвалиться, бахвалиться
[Кыргыттар] Чобугураабыт-чолугураабыт, Чабылайбыт-чалыгыраабыт, Ньуллугураабыт-нууччалаабыт [уолу ордороллор эбит]. Өксөкүлээх Өлөксөй
«Ити Задорожнай лахсыырын олус итэҕэйимэ, — Лукьянов атыны саҥаран барар. — Сымыйаччы. Арааһы чабылайар да, барыта адьас сымыйа буолуо». В. Быков (тылб.)
ср. др.-тюрк. чаблын ‘прославляться, становиться известным’

1. даҕ.
2. Сытыы биилээх төбөлөөх. ☉ С острым концом, остроконечный
   Кыргыс дьоно ааҕа ох саалаахтар, курдарыгар икки өттүнэн уһуктаах, биилээх ортотунан уктаах кылгас батастаахтар. Саха фольк. Хаим атыыһыт уһуктаах быһаҕынан буочука түгэҕиттэн эти иилэн таһаара сатыыр. Н. Якутскай
   Уһуктаах кырыылаах тимир улам-улам аллара түһэн, дьөлө сиэбит. Суорун Омоллоон
   △ Уһуктанан көстөр (хол., сирэйи этэргэ). ☉ Заострённый (напр., о лице)
   Кыһалҕа санаарҕаабыт, сылайбыт дьүһүннээх, сирэйэ кубарыйбыт, уһуктаах уоһа хатырбыт. И. Гоголев
   Биирдэрэ Мотуоҕа холоотоххо, чобугураабыт элбэх саҥалаах, сытыы-хотуу, уһуктаах сирэйдээх, кытыгырас бэйэлээх. И. Никифоров. Уһуктаах төбөлөөх, тура сылдьар түргэн хамсаныылаах кулгаах үчүгэй сайдыылаах, бэрт сэргэх сылгы бэлиэтэ буолар. Сылгыһыт с.
3. көсп. Киһини кыһытар, хаарыйар (хол., тыл-өс). ☉ Колкий, острый, едкий (напр., о словах)
   Киһини сирэй-харах анньар уһуктаах тыллары истэ олорон, ким да кинини сымыйарҕаабатаҕа. Н. Якутскай
   Халахай Аана диэн уһуктаах тыллаах эмээхсиҥҥэ эйигин дьукаах анаабыттар. М. Доҕордуурап
   [Павлов:] Ханнык эмэ мунньахха биир эмэ уһуктаах тыллаах киһи үрдүбэр үҥкүүлүө турдаҕа. С. Никифоров
4. көсп., кэпс. Сытыы-хотуу, чобуо (киһи). ☉ Резкий, крутой (о человеке)
   Уһуктаах Сэмэн Улууска кулубалыан Уон ый инниттэн Остуруок дьиэни Туттарбыта үһү. С. Васильев
   Бырааттары кытта булкуһа охсубут, албыннаабыт Хоодуот Арамаан — сытыы, уһуктаах киһи. Н. Борисов
   Дьэ, уһуктаах хотун диэтэҕиҥ, уоһун олоруутун көрүө этигит. Э. Соколов
5. аат суолт.
6. Уһуктаах төбөлөөх туох эмэ. ☉ Что-л. остроконечное
   Эмээхсинигэр хараҕынан имнэнэн, уһуктааҕы, биилээҕи дьалты уурарга сүбэлиир. И. Бочкарёв
   Биилээҕи, уһуктааҕы барытын кыыннарыттан, хааларыттан хостотолоон, сыгынньах уурталаабыттара. П. Ламутскай (тылб.)
7. көсп. Чулууттан чулуу киһи, эр бэрдэ. ☉ Кто-л. лучший, избранный
   Тохтубат хааннаах, Тоһуттубат уҥуохтаах, Өспөт тыыннаах, Өлбөт үөстээх Урааҥхай уһуктааҕа. П. Ойуунускай
   Уйгуга тиксэн өрөгөйдүүр да күннэрбэр, Уһуктаах түбэһэн охтор да түгэннэрбэр Өлбөөдүйүөхтээҕэр, кини үрдүк чаҕаан мөссүөнэ Өрүү дьэҥкэрэ, охсуһууга ыҥыра туруоҕа. С. Данилов
   [Маһарах:] Бу уһуктаахтан ортохпуна, түрбүөннээхтэн төлөрүйдэхпинэ кэнэҕэс үтүөтүн-өҥөтүн боруостуом. Эрилик Эристиин
   ♦ <Киһи киэнэ> үс уһуктааҕа, <түөрт (аҕыс) кырыылааҕа> көр аҕыс I
   Чаппа уола Мэхээлэ кэпсээҥҥэ, кэрэхсэбилгэ сылдьыбыт, киһи киэнэ үс уһуктааҕа, аҕыс кырыылааҕа. Амма Аччыгыйа
   Манна дьон үс уһуктаахтара, аҕыс кырыылаахтара мусталлар. Н. Босиков
   Быһатын эттэххэ, үс уһуктаах, түөрт кырыылаах киһи буоллаҕа. М. Доҕордуурап. <Түрбүөннээххэ түбэс>, уһуктаахха уолдьас фольк. — аймалҕаннаах, мүччүргэннээх түгэҥҥэ түбэһэ түс. ☉ соотв. попал как кур в ощип
   Түрбүөннээххэ дьэ түбэстим, уһуктаахха дьэ уолдьастым! Уол оҕо уйана-хатана биллэрэ дьэ буолла. Саха фольк. Дьэ, көмүс түөстээх күөрэгэйим, алтан түөстээх далбарайым, түрбүөннээххэ түбэстим, уһуктаахха уолдьастым! Ньургун Боотур. Уол оҕо уһуктааҕа — сытыы-хотуу эр бэрдэ. ☉ Молодец, удалец, орёл
   Икки уол оҕо уһуктаахтара көрсөн баран, сүгүн буолуохпут дуо?! И. Гоголев
   Бэйэтин кэмигэр тыллаах-өстөөх бэрдэ, эдэригэр, бука, быһымах санаалаах уол оҕо уһуктааҕа буолуо. К. Уткин
   Оччолорго кыыс кылааннаҕа, Кырасыабай бэрдэ эн этиҥ. Мин да уол оҕо уһуктааҕа Буоллаҕым эбээт дэнэрим. «ХС». Уһуктааҕынан көр — сөбүлээбэтэх курдук, кырыылаах хараххынан, тобулу көр. ☉ Посмотреть неприязненно, пронзить взглядом
   Максим икки уоттаах хараҕынан сүүһүн аннынан уһуктааҕынан көрүтэлээн кэбистэ. П. Филиппов. Уһуктаах тыллаах (уостаах) калька. — олус кыһыылаахабалаах, чобуо тыллаах-өстөөх. ☉ соотв. острый на язык
   Уһуктаах тыллаах Утары саҥарбатах Килбиэннээх сирэйбин Киртитэ оонньоотулар. П. Ойуунускай
   Оччо үлүгэр ас тахсыбытыгар уһуктаах уостаах обургулар хам буолуохтара баара дуо?! Софр. Данилов
   Чэ, ханныгын да иһин, Очуураба обургу уһуктаах уостаах, уһун тыллаах бытааһах. С. Никифоров
   ◊ Уһуктаах сүөм — сахаҕа уста кээмэйэ: сөмүйэлээх эрбэҕи төһө кыалларынан атыччы туттубут кэннэ, эрбэх төбөтүттэн сөмүйэ төбөтүгэр диэри (15-16 сэнтимиэтир кэриҥэ). ☉ Якутская мера длины: расстояние, равное длине вытянутых указательного и большого пальцев руки (приблизительно 15-16 см). Сахалар уһуктаах сүөм диэн кээмэйи умна быһыытыйбыттар да, билигин син туттар буолан эрэллэр