даҕ.
1. Санаатын иҥнибэккэтоллубакка этэр, сытыы-хотуу, килбигэ, толлугаһа суох. ☉ Бойкий, шустрый, резвый
Бу быраатым Бытааны уолчаана олус чобуо оҕо. И. Гоголев
Маайа …… урукку чобуо бэйэтэ сыппаан, хаҥыл бэйэтэ сымнаан, кэнэн баҕайытык туттан олорор. Н. Якутскай
Маннык чобуо оҕону эмээхсин үйэтигэр көрө илик. «ХС»
△ Сытыы, хотуулаах, суустаах (тыл). ☉ Острый, язвительный (о слове)
Дьүкээбил [киһи аата] тыаттан мас сүгэн иһэрин көрөн, ханнык эрэ чобуо тыллаах, аһаҕас айахтаах уолчаан: «Дьүкээбил, бу тугуҥ маһын сүктүҥ?» — диэн ыйытта. Н. Якутскай
Үөннээхтик көрбүт харахтаах, чобуо тыллаах-өстөөх, мэлдьи албыннык мичээрдиир киһи. В. Протодьяконов
Хотун наһаа кыыһырда, …… ордук чобуо тыллаах кыыска абарда, баран баттаҕыттан соһуон санаата. «ХС»
2. көсп. Сытыы биилээх, уһуктаах төбөлөөх (хол., быһах); уһуктаах уһун сытыы тумустаах (хол., көтөрү этэргэ). ☉ Острый, отточенный, остроконечный (напр., нож); с острым, длинным клювом (о птицах)
Уран ойууттан дьиэ сэргиир, Ыраахтан көстөр ол ойуу Суруллубут дьиэни симиир Чобуо өтүйэ тойугунуу. С. Данилов
Чуоҕур-эриэн тоҥсоҕой Чобуо тумса тобуйда. Күннүк Уурастырап. Дьэ эрэ, Чобуо хойгуом, Чоной эрэ, Чокуллуо буору Тоҕута күөргэллээн! С. Васильев
Мин чобуо сүгэм аттыбар Миигин күүтэр тэһийбэттии. Чэчир-80
ср. тув. шоваа ‘бойкий (ловкий, живой)’, монг. цовоо ‘смышлёный, проворный’

I
аат. эргэр. Ынах сүөһүнү аһатааччы, мэччитээччи, бостуук; хотон үлэһитэ. ☉ Пастух, скотник
Холкуос ынахсыта Маайыс — эдэр, сайдам дьахтар, былаатын оҥосто-оҥосто, мичээрдээбитинэн эмээхсиҥҥэ кэлэр. Амма Аччыгыйа
Быраатым хотоҥҥо тэпсиллэн Ынахсыт буолбута, кырыктаах хотунтан чокуллан, Ыарыыга ыллаарта. А. Абаҕыыныскай
II
аат., миф. Былыргы саха итэҕэлинэн: ынах сүөһүнү төрүттүүр, араҥаччылыыр, арчылыыр айыы. ☉ По представлениям якутов: дух, помогающий плодовитости рогатого скота, дарующий телят
Хайа да сүөһү Ынахсыт Айыыта арчылаатаҕына, үтүө хараҕынан көрдөҕүнэ эрэ этэҥҥэ турар. С. Маисов
Саха абыычайынан ынахсыт дойдута бу дойдутааҕар итии салгыннаах. БСИ ЛНКИСО-1938
Ынахсыт хатын иһит! Ньирэйгин ньиркирэт, торбоскун толорут, тыһаҕаскын чиилит, маннык үрүҥ ибир ыһыаҕынан ыһа тур! ХИА КОВО
◊ Ынахсыты тартар итэҕ. — сүөһү төрүөҕүн элбэтээри иччилэртэн, Иһэгэй Иэйиэхсит хотунтан көрдөһөн ойууну (удаҕаны) кыырдарыы. ☉ Совершаемый в старину белыми шаманами обряд, обращённый к богине Иһэгэй Иэйиэхсит хотун, чтобы она даровала плодовитости рогатому скоту, наделила большим количеством телят
«Урут алҕаан, ынахсыт тартаран ахан биэрэллэрэ, — диэбитэ Ньукулай, — баҕар ол иһин сүөһүлэрин төрүөҕэ тахсара эбитэ буолуо». Далан
Дыгыйаараба Парасковья удаҕан Сабардамҥа ынахсыт тарпытын көрөн-истэн кэлэн баран, Слава ол түүн утуйбакка наар сурунан тахсыбыта. Болот Боотур
Ынахсыт тардар идэ сахаҕа бэрт өртөн ыла буолбут. БСИ ЛНКИСО-1938