см. чочум.

чорбоҥолоо диэнтэн холб. туһ. Мин, чорбоҥолоһон тахса-тахса, тимис гынар долгун чопчуларын көрөн, чочум тохтоон, дөйөн турдум. «ХС»

аат., түөлбэ. Үргүлдьү бэргэһэлээх саҕынньах, сукуй. ☉ Доха с капюшоном
Кылгас дундуук сонноох, хатыҥыр киһи. Н. Габышев
«Дундуук», «барчаакы» (саҕынньах араастара), чочум (тирии имитэр тимир) курдук олохтоох сир усулуобуйатыттан үөскээбит тыллар үгүстэр. Н. Заболоцкай

аат., эргэр. Таҥара туһунан христианскай итэҕэл ырыаларын кинигэтэ, биибилийэ сороҕо (онтон, хол., киһи өллөҕүнэ, ааҕаллар). ☉ Псалтырь (часть Библии)
[Өлбүт киһи] ойоҕоһугар кырдьа барбыт кыра соҕус киһи, чочум буола-буола бокулуоннуу-бокулуоннуу …… саалтыыр ааҕан добдугурата турара. А. Софронов

туохт. Табах буруотун чочум буола-буола хойуутук үрэн тарт. ☉ Курить, равномерно и густо выпуская дым
Мин чачайан аһыы буруоҕа тыыным хаайтара сыһа-сыһа, табах буруотун харса суох бусхаҥнатабын. Р. Кулаковскай. Ойуун табах тардан бусхаҥнатта. П. Ойуунускай
Үс оҕонньор, өтөх төҥүргэһин курдук лөглөһөн олорон, бэйэ-бэйэлэрин күүтүһэн, удьурхай хамсаларын оборон бусхаҥнаттылар. П. Аввакумов

сущ
чочу

арыт. тыас туохт.
1. Биир тэҥ бытааннык хатыланан кыыкыр-кыыкыр тыаһаа. ☉ Издавать ритмичный протяжный скрип, поскрипывать
Ким эрэ бурдук тардар быһыылаах, таас тыаһа кыыкырдыыр. Суорун Омоллоон
Сындалҕаннаах айан аргыһа сыарҕа кыыкырдыыр, сыналыйар. Эрчимэн
Чочум буола-буола чэҥ буолбут хотон эбэтэр дьиэ аана аһыллан-сабыллан кыыкырдыыр. Д. Токоосоп
2. көсп., кэпс. Ыалдьан, кырдьан, мөлтөөн-ахсаан нэһиилэ сырыт, хаамп. ☉ Ходить кое-как, еле-еле (о больном, старом человеке)
Киэһэлик Дьэкиим …… ампаар диэки тайаҕар тирэнэн, кыыкырдыы турбута. Н. Заболоцкай
Роман Степанович соло буоллар эрэ кэпсэтэр, ыаһахтаһар киһитэ, куруутун кыыкырдыы сылдьар, бэрт ыарыһах аатырар Охонооһой оҕонньор этэ. «ХС»

с. чочу, буруус.

аат. Дьиэ эбэтэр хотон муннугар тымныыттан, үргүөртэн үөскээбит муус. ☉ Обледенение, промерзание углов в доме от разницы наружной и внутренней температур, иней
Биллэрик муннугунааҕы чэҥ көмүс өҥүн курдук чаҕылыйан көһүннэ. А. Софронов
Чочум буола-буола чэҥ буолбут хотон эбэтэр дьиэ аана аһыллан-сабыллан кыыкырдыыр. Д. Токоосоп
Тымныыттан дьиэбит иһэ бүтүннүү кырыа, чэҥ. Н. Тобуруокап
△ Хаамарга халтархай муус, килиэ. ☉ Скользкий ледяной покров
Муус чэҥҥэ таба тирэммэккэ, тас иэмминэн лас гына тиэрэ таһылла түстүм. П. Ойуунускай
Витя кыайан уйуттубата, …… сытыйбыт инчэҕэй уллуҥ баҕайы чэҥтэн, мыыла курдук ньылбырыҥнаан, халты тэбиммитэ. Н. Заболоцкай
Атым …… уу аннынааҕы чэҥтэн халтарыйан кэннинэн ньаачараҥныы-ньаачараҥныы дулҕаттан дулҕаҕа харбыалаһан тахсар. А. Бэрияк
♦ Чэҥ курдук түөлбэ. — тэтиэнэх, сэргэх соҕус. ☉ Довольно бодрый
Чэҥ курдук ээ, ити эмээхсин. НАГ ЯРФС II
ср. ног. сенъ, казах. сеҥ ‘льдина’

ырыта (тырыта, хайыта) тыыт — кими эмэ олус эрэйдээ (хол., санааны-оноону этэргэ). ☉ Приносить страдания, рвать душу на части, терзать, мучить кого-л. (напр., о чувствах)
Айан былаһын тухары хапытаан Лидагы ыарахан санаалар ырыта-хайыта тыыппыттара. «ХС»
Ити ыар санаа чочум да төлөрүйбэккэ, кини дууһатын үүйэхаайа тутар, ырыта-тырыта тыытар. А. Кривошапкин (тылб.)
Кинини олох бары өттүттэн ырыта тыыппыта, инньэ гынан санаатын түмэн толкуйдуур имэҥэ суоҕа. М. Горькай (тылб.); ырыта (хайыта) тыыттарар (тыытылын) — 1) тэҥинэн олус элбэҕи оҥоро, ситиһэ сатаан, барытыгар тиийиммэт курдук буол. ☉ соотв. разрываться на части
Балбаара артыалга киирдэҕинэ икки аҥыы ырыта тыытыллан үлэлииргэ тиийииһи. Д. Токоосоп
Миигин араас дэлэгээссийэлэргэ киллэртээн, бүрүсүдьүүмнэргэ олордуталаан бардылар; биллэн туран үчүгэй, ол эрээри ыарахан, элбэхтик ырыта-хайыта тыыттараҕын. «ХС»; 2) мунаахсыйан, бутуллан, санааҕа-онооҕо ыллар, эрэйдэн. ☉ Разрываться от разных проблем, тяжких дум
Элик Бэргэн хайдах эрэ эгди буола түстэ. Хахай уолун сэриилии барарынбарбатын туһунан иһигэр ырыта тыыттара олорбута ханна эрэ мэлис гынна. Г. Угаров