1) чугун || чугунный; чугуун ыстааллааҕар кэбирэх чугун более хрупок, нежели сталь; чугуун оһох чугунная печь; 2) чугун, горшок; чугууҥҥа буһар = варить что-л. в чугуне.

1. аат.
2. Болгуотуттан уһаарыллыбыт, таптайыллымтыата ыстааллааҕар кэбирэх, хатан тимир. ☉ Выплавленное из руды железо, чугун
   [Слепцов] сиэбиттэн элэйбит чугуун хаппахтаах үрүҥ көмүс сыаптаах улахан чаһытын ылан көрөр. Н. Габышев
   Хара металл диэн тимир уонна кини холбоһуктара: чугуун, ыстаал. СМН АҮө
   Элэктэриичэскэй оһоххо чугууну ууллараллар уонна онно саамай көннөрү кыра углероднай ыстаал көөбүлүн эбэн баран, булкуйан биэрэллэр. ДьДьДь
3. Оннук тимиртэн оҥоһуллубут күөс буһарар иһит. ☉ Чугунный котёл, чугун, чугунок
   Остуолга кэлэн, тэриэлкэ сабыылаах чугууну арыйан, өҥөйөн көрдө. А. Сыромятникова
   Сиэнэ Юра уол оһоххо турар чугуун диэки кылап гына көрөн кэбиһэр. А. Фёдоров
   [Давыдов] чугуунтан куруусканан уу сомсон ылан иһэн кэбистэ. М. Шолохов (тылб.)
4. даҕ. суолт. Чугуунтан оҥоһуллубут (хол., иһит). ☉ Чугунный (напр., о посуде)
   Аана аһыллан турар томороон чугуун оһох утары кытыаста тоһуйда. Амма Аччыгыйа
   Чоҕунан итийэр чугуун өтүүк, бүгүн киэһэ баҕас, икки дьиэнэн таскайданан, туттулла түстэ быһыылаах. С. Маисов
   Оһох үрдүгэр кыра чугуун хобордооххо эт соркуойа буһан сып-сырылас. БИ СТ
   ср. уйг. чөгүн ‘чугунный кувшин’, русск. чугун

ж. тех. 1. (действие) кутуу, кутан ылыы, кутан оҥоруу; 2. (изделие) кутуу; чугунная отливка кутуу чугуун.

1) прямоугольный кусок (напр. металла, камня); чугуун билиитэ чугунная плита; 2) кухонная плита; билиитэ оһох кухонная печь-плита.

даҕ.
1. Туох да быыһа-арда суох, биир ньыгыл, кэлим, биир килэгир (туох эмэ кытаанаҕы этэргэ). ☉ Без каких-л. зазоров, цельный (о чём-л. твёрдом)
Кэтириинэ чой курдук буор чааскыны ылан остуолга уурар. Эрилик Эристиин
Кинээс …… чой курдук сүүһэ тиритэн килэбэчиҥнээтэ. А. Фёдоров
Түптэлэс тымныыга тохтуом да — тоҥуоҕум, Турбутунан чой муус остуолба буолуоҕум. «ХС»
Куорат туруохтаах сирэ олус табыгастаах, ньыгыл чой таастан турар. «Кыым»
2. көсп. Ону-маны ырыҥалаабат, тугу да ылыммат, аҥала. ☉ Бестолковый, тупой, глупый
Кини …… утары көрбөт, чой кулут буола илик киһи, үлэ көлөтүн курдук хаһыы улаханынан, охсуу күүһүнэн түргэтээбэт. Амма Аччыгыйа
[Кока:] Тугу да өйдөөбөппүн. [Сахаар:] Дьэ, үчүгэй да чой киһигин доҕор. Суорун Омоллоон
Пилоттар, дьэ, чой дьон буолан биэрдилэр, букатын өйдүү сатаабаттар. А. Кривошапкин (тылб.)
♦ Чой орой (бас, төбө) — тугу да өйдөөбөт, ылыммат, акаары. ☉ Дубовая голова, чугунный лоб
Ол биһиги чой оройбут толкуйа диэхтээн, баһа биллэр ини. Далан
Ыл, Даарыйа, бу киһини куолаан аһаҕас соҕустук саҥарыах, оччоҕо эрэ бу чой бас өйдүүһү. «ХС»
Ону [бэлиитикэни] өйдөөбөт киһи эбэтэр муус сүрэх, эбэтэр чой төбө эрэ буолуон сөп. П. Егоров
ср. тюрк. чой, шой ‘твёрдый, окрепший’, тув. тей ‘макушка (головы)’