взаимн. от атаарҕаа = чуждаться друг друга из-за взаимной неприязни.

туохт., эргэр. Кими эмэ улаханнык атыҥыраа, сөбүлээмэ, искэр олох киллэримэ (хол., оҕолор маачаха ийэҕэ сыһыаннара). ☉ Чуждаться, сторониться кого-л., быть в прохладных отношениях с кем-л. (напр., о пасынке, падчерице по отношению к мачехе)
Оҕолор сүтүөрүмсүйэллэр. ПЭК СЯЯ. Тэҥн. сүтүөргээ

туохт., эргэр. Кими эмэ абааһы көр, атыҥыраан бэйэҕэр чугаһатыма. ☉ Чуждаться кого-л., не подпускать к себе кого-л.
Эрин оҕото кинини сүтүөргүүр. ПЭК СЯЯ. Тэҥн. сүтүөрүмсүй
ср. бур. жүтөөрхэхэ ‘ревновать’, монг. жөтөөрхөх ‘завидовать, ревновать’

туохт. Тугунан эмэ санааҕын сыыстаран эбэтэр куттанан урут сөбүлүүргүттэн, тартараргыттан арах, тэй. ☉ Отказаться от привязанности к комучему-л., чуждаться, сторониться кого-чего-л. (напр., от страха, обиды). Куттааннар кус уйатыттан салыйбыт, кэлбэт буолбут. Ынах оҕотуттан салыйаары гыммыт
□ Туораабыты тураах сиир, салыйбыты сарт сиир (өс хоһ.)
Маны барытын [булда бултуйбатын] оҕонньор хараҕым уота өһөн, илиитин эрчимэ эстэн эрдэҕэ, …… диэхтээбэт. Булчут үҥэр үрдүк таҥарата Баай Барыылаах салыйдаҕа, хоргуттаҕа диир. Амма Аччыгыйа
Сүрэҕим салыйбыт, итинник күтүрдэртэн саллыбыт киһибин. Аны иккиһин мин ордуум таһынан да ааспат буоллуннар. А. Сыромятникова
Тоҕо билигин миигиттэн салыйдыҥ, Туох буруйу оҥороммун кыыһырдыҥ? «ХС»
ср. кирг. солу ‘вянуть, увядать; ослабевать’, алт., монг. салу ‘отделяться, обособляться’, алт. йалык ‘стать скучным’

туохт.
1. Киһиттэн тэй, үргүүк, тэһии буол (хол., иитиэх кыыл, сүөһү туһунан). ☉ Становиться диким, дичать, одичать (о домашних животных)
Табалара кэнникинэн кыыллыйан, чугаһаабат да буолла. Болот Боотур
Ытыалаһыы ортотугар кыыллыйбыт аттары өрө мөхтөрбүтүнэн сылдьан, көлүйэн уонна ыҥыырдаан бүтэрбиттэрэ. Эрилик Эристиин
Билигин быаҕа үөрэппэтэххинэ, убаһаҥ сотору кыыллыйан хаалыыһы. «ХС»
2. көсп. Киһилии майгыгын сүтэр, адьырҕа кыыллыы быһыылан. ☉ Потерять человеческий облик, озвереть, остервенеть
Кыыллыйбыт өстөөххө Кырыыспыт уһуктанна, Кырдьыкпыт туһугар Кырыкпыт биилэннэ. Саха нар. ыр. III
Абаҕа оскуолатын …… эдэр пионердара кыыллыйбыт бандьыыттары утары хорсуннук охсуспуттара. Н. Якутскай. Кыыллыйбыт өстөөх хоттордоҕуна кыыллааҕар да сидьиҥ кэмэлдьилэнэр… П. Егоров
3. көсп., кэпс. Дьонтон-сэргэттэн тэйэ тутун, соҕотоҕун сырыт. ☉ Дичиться, чуждаться людей
Илэ абааһы сирэйин кэтэн, түптээх олоҕу олорбокко, кыыллыйан дьонуттан саһан, куота сылдьар, хата ханна чугас ойуун кыырдын да, онно баран олорор. Саха фольк. Кэнникинэн ол кини кыыллыйан да барбыт, Сорох-сорох сирдэргэ, «Чучунаа» аатырбыт. М. Ефимов
Дьон кэлиэх, сылдьыах да буолтун иһин, бэйэм кыыллыйан, тэйэн хаалтым. Н. Заболоцкай

туохт., итэҕ.
1. Үчүгэйи тосхойума, тумун, киэр хайыс (айыылар, иччилэр тустарынан — сахалар өйдөбүллэринэн, итэҕэли кытта сыһыаннаах ханнык эмэ сиэри-туому кэстэххэ, тутуспатахха). ☉ Обходить стороной, избегать, сторониться (по поверью якутов, божества, духи — айыы, иччи — начинают чуждаться тех, кто нарушил какой-л. обычай или запрет)
Олору ытан ылбатахпына, чалбараҥ астаан, аал уокка айах туппатахпына, Байанайым хадьарыйыах курдук. Болот Боотур
Ыһыах буолар кэмигэр хаан тоҕуннаҕына, үөһээ сырдык айыылар хадьарыйаллар. В. Кондаков
Омоҕой Баай баайа-дуола эстибитэ, дьадайбыта, сылгытын айыыһыта хадьарыйбыта. БСИ ЛНКИСО-1938
2
ханын 1 диэн курдук. Тыам кыыла тыаһырҕаата, Далайым балыга хадьарыйда. Күннүк Уурастыырап
Булчут элбээн, улахан кыыллар кый-бырах быдаммыттара, ыраах Муустаах муора сиксигэр күрэммиттэрэ. Булт хадьарыйбыта. Далан. Даадар чаччыына баҕадьытынан көрдүүбүт
Ол сэп киһи киригэр-хоругар сырыттаҕына, булда хадьарыйар. Эрилик Эристиин