Якутские буквы:

Якутский → Якутский

салый

туохт. Тугунан эмэ санааҕын сыыстаран эбэтэр куттанан урут сөбүлүүргүттэн, тартараргыттан арах, тэй. ☉ Отказаться от привязанности к комучему-л., чуждаться, сторониться кого-чего-л. (напр., от страха, обиды). Куттааннар кус уйатыттан салыйбыт, кэлбэт буолбут. Ынах оҕотуттан салыйаары гыммыт
□ Туораабыты тураах сиир, салыйбыты сарт сиир (өс хоһ.)
Маны барытын [булда бултуйбатын] оҕонньор хараҕым уота өһөн, илиитин эрчимэ эстэн эрдэҕэ, …… диэхтээбэт. Булчут үҥэр үрдүк таҥарата Баай Барыылаах салыйдаҕа, хоргуттаҕа диир. Амма Аччыгыйа
Сүрэҕим салыйбыт, итинник күтүрдэртэн саллыбыт киһибин. Аны иккиһин мин ордуум таһынан да ааспат буоллуннар. А. Сыромятникова
Тоҕо билигин миигиттэн салыйдыҥ, Туох буруйу оҥороммун кыыһырдыҥ? «ХС»
ср. кирг. солу ‘вянуть, увядать; ослабевать’, алт., монг. салу ‘отделяться, обособляться’, алт. йалык ‘стать скучным’

Якутский → Русский

салый=

редко 1) покидать, оставлять насовсем (гнездо со снесёнными яйцами) 2) удаляться; салгын куккун салыйа туойдахпыт буоллун фольк. пусть под наши напевы удалится твоя душа.

Еще переводы:

эмчирээ

эмчирээ (Якутский → Якутский)

көр энчирээ
Буор куппут бураллыбатын, Салгын куппут салыйбатын, Ийэ куппут эмчирээбэтин. «ХС»

кэрпэстээ

кэрпэстээ (Якутский → Якутский)

туохт. Кыратык бара-бара, тохтуу-тохтуу бытааннык айаннаа. ☉ Ехать медленно, небольшими переходами, с остановками
Кэтинчэнэн кэрпэстээн кэхтэр киэҥ сирбэр, саарынан саарбахтаан салыйар саамал дойдубар. ПЭК ОНЛЯ III

сандаарт

сандаарт (Якутский → Якутский)

сандаар I диэнтэн дьаһ
туһ. Бу сиргэ салыйбат сааскыны Биһиги сандаардан айбыппыт. Күннүк Уурастыырап
Таастаах таҥаралар иннилэригэр чүмэчилэри уматан сандаартылар. А. Сыромятникова

салыт

салыт (Якутский → Якутский)

салый диэнтэн дьаһ
туһ. О, аал уотум иччитэ тойон эһэм, о, аан дойдум иччитэ Асхарыма Мичил хотун эбэм, …… оҕобутун бэттэх аҕалыҥ, ийэ кутун энчирэтимэҥ, салгын кутун салытымаҥ. Суорун Омоллоон

иэмэн-туоман

иэмэн-туоман (Якутский → Якутский)

сыһ., кэпс. Нэһиилэ, бэрт эрэйинэн, сордонон-муҥнанан. ☉ Кое-как, с трудом, еле-еле
Онтон-мантан иэмэн-туоман аһаан олорбут. ПЭК СЯЯ
Кыыһа онно [училищеҕа] икки сылга Үөрэммитэ иэмэнтуоман. Кэлин, талаана салыйан, Уурайбыта «баҕатынан». Р. Баҕатаайыскай
[Илбира] Илии үлэтин үөхпүтүнэн үүммүтэ. Ийэ өйүн да эргийбэккэ кэлбитэ, Иэмэн-туоман уон кылааһы бүтэрбитэ. «ХС»

омтуор

омтуор (Якутский → Якутский)

туохт. Хомойо-хоргута санаа, хом түс. ☉ Обидеться, держать обиду
Омтуорбут быһыынан саҥаран иһэн, күлэн кэллэ: «Ээ, суох, суох! Оонньоон этэбин». Софр. Данилов
Туох эрэ туһуттан омтуоран, Туох эрэ кыраттан сыыстаран, Байанайым хадьырыйда — Бары булт миигиттэн салыйда. Ф. Софронов
Хомойдум, омтуордум Ол кыайан этиллибэт. В. Титов
Хомойон омтуорбут кэмнэргэр Ол сулус кэриэтэ ырааххын, Холорук хаарынан эрийэр — Оттон эн өрүүтүн сылааскын. В. Миронов

баарт

баарт (Якутский → Якутский)

аат. Киһиэхэ туох эмэ дьол тосхойуута, тугу эмэ ситиһэргэ табыллыы. ☉ Удача, счастье, сопровождающие кого-л., фарт
Соргу, дьол, баарт көрдөһө Сонордуу барыаҥ ыраата. Билиэҥ булду өҥнөһөр Сындалҕаннаах сылаатын. М. Тимофеев
Оттон Дьаакып оҕонньор Оһоҕун суоһа тымныйан Олоҕун баарда салыйан Улам ахсаан истэ. Күннүк Уурастыырап
◊ Баарт биэр – туохха эмэ олус табылын (хол., булка). ☉ Фартить (подфартить, пофартить) (напр., на охоте)
Сылы сылынан мэлийэн баран, баарт биэрдэҕинэ, биир күн байыахпыт. «ХС»
Баарт биэрдэҕинэ, чубуку муоһа булууланар киһи буолла. Сэмээр Баһылай
Тайах туһугар хара систэри туора-маары сыыйталыахтаах. Баҕар, баарт биэрдэҕинэ, таба тайаныа. Болот Боотур

саймаархай

саймаархай (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. поэт. Сырдыгынан, сылааһынан сылаанньытар; сымнаҕас, чуумпу (хол., сайыҥҥы күн туһунан). ☉ Согревающий, ласкающий теплом и светом; безветренный, тихий (напр., о весеннем дне)
Көп сирэм сибэкки быыһыттан Күөрэгэй күөрэйэн хоһуйда, Саймаархай сайаҕас салгынтан Сааскыны уруйдуу тоһуйда. Күннүк Уурастыырап
Улам-улам сайыҥҥы саймаархай күннэр бүтэннэр, халлаан тымныйан, оту-маһы хамсатар суугунас тыаллаах күннэр буолбуттара. «ХС»
2. Киэҥ-дэлэй мэндээркэй, чуумпу. ☉ Растекающийся спокойной, тихой гладью (напр., о водной поверхности)
Модун мотуор …… баала, өрүс саймаархай иэнин тоҕута солоон, теплоход кутуругуттан тэйиччи үллэ-дэбилийэ истэ. Амма Аччыгыйа
Курулас кумахтаах хааларын Куулата эмпэрэ бүүрүктээх, Сайбайа кыыс оҕо хаамарын Санатар саймаархай сүүрүктээх. С. Тимофеев
3. Туох эрэ үчүгэйи күүтэр, инники кэлэрин үчүгэйинэн эрэ ыралыыр (хол., киһи санаатын туһунан). ☉ Предвкушающий, ожидающий что-л. приятное, светлое, радостное. Саха урааҥхай доҕотторум, Саламталаах санаалаах Сайаҕас ыччаппыт [С.А
Новгородов] Салыйда диэҥҥит, Салайбыт суолун Самнаран кэбиһимэҥ; Саймаархай санааҕытынан сайдар гына Салайан көрүҥ. А. Софронов
Тыраахтар сиҥнэрбит кырдала Быйаҥын киһиэхэ бэлэхтиир. Ол бэлэх арыылыы саһархай, Ол бэлэх сүөгэйдии мөлбөөркөй. Сайыҥҥы санаа да саймаархай, Үүтэ да, төрүөҕэ да төрөлкөй. Н. Босиков
4. Киһи иһигэр туохха эрэ улаханнык тартаран санаата саймаарарын, аралдьытарын көрдөрөр, этэр эбэтэр киһи санаатын оннук саймаардар. ☉ Рассеянный, отрешённый, отсутствующий (напр., о взгляде); грустный, навевающий тоску (напр., о песне)
Түргэн битиилээх уонна саймаархай холку ырыалар суксуруһа ылланаллар. Амма Аччыгыйа
Кини санаарҕаабыт саймаархай харахтарынан төһө да эйигин уун-утары көрөр курдук буоллар, дьиҥэ, эйигин көрөрө дуу, суоҕа дуу? Ч. Айтматов (тылб.)

сарт

сарт (Якутский → Якутский)

I
аат. Элиэҕэ майгынныыр эрээри арыый кыра, тыҥырахтаах сиэмэх көтөр. ☉ Хищная птица из семейства ястребиных, похожая на коршуна, но меньшая по размерам, канюк, сарыч. Туораабыты тураах сиир, салыйбыты сарт сиир (өс ном.). Үгүс сиэмэхтэр тыыннаах харамайдары бултаһаллар: мохсоҕоллор, хотойдор, сартар, кыыртар, кутуйахсыттар уо. д. а. ББЕ З
◊ Сарт кутуруга бот. — от арааһа. ☉ Род многолетних трав семейства сложноцветных, ястребинка. Сарт кутуруга буол — күһүн буолан, хагдарыйан саһархай дьүһүннэн (күһүн от-мас бастакы саһарыытын этиллэр). ☉ Начинать желтеть от первых заморозков (о растениях в начале осени)
Күһүн чугаһаан, отмас сарт кутуруга буола хагдарыйан эрэрэ. ПАК АаТХ
II
аат. Маһы кэтит тымтык курдук гына тыыран тугу эмэ оҥорорго бэлэмнэммитэ. ☉ Широкие щепки, из которых плетут корзины и пр. (раньше такое плетение ставили также в окно вместо стекла). Көнө саастаах маһынан сарт тыыраллар
□ Көмүлүөк оһох иннигэр …… эдэригэр бэрт үчүгэй сэбэрэлээх киһи кырдьыбыта, сарт тымтайтан ылан, үтэһэҕэ мунду балыктары үөлэ олорор. Р. Кулаковскай
Балаҕаннарын сарт түннүктэрэ кылбаһан көһүннүлэр. «ХС»
◊ Сарт түс — өрүһүлтэтэ суох саккыраа (хол., киһи көлөһүнүн этэргэ). ☉ Литься градом (о поте, слезах)
Буруону [тыал] сабыта охсон, дьиэ иһэ ыыс-быдаан. Харахтарын уута сарт түһэр. Болот Боотур
Бэрт өр сүүрүктүүн хатыһан, ийэ-хара көлөһүнэ сарт түһэн, Оппоос адьас ыксаабытын кэннэ, кытыл чугаһаатар чугаһаан истэ. В. Тарабукин. Сарт бар — быыһа суох тэһин, саккырас буол (хол., дьиэни, иһити этэргэ). ☉ Течь, капать сплошным потоком (напр., о жидкости, льющейся с потолка, из повреждённой посуды)
Өс киирбэх хоспоххо көтөн түс, Хоспохпут букатын сарт барбыт …… Олоруох быһыылаах манна кус Халҕанын тэлэччи астаргын. Урсун
ср. тюрк. йар, дьар ‘расщепить’, йарт ‘доска’

туораа=

туораа= (Якутский → Русский)

1) поворачивать, сворачивать; суолтан туораа = свернуть с дороги; туораа-быты тураах сиир , салыйбыты сарт сиир погов. свернувшего (на чужбину) ворона клюёт, покинувшего (родину) коршун клюёт; 2) переходить; переправляться; уулуссаны туораа = перейти улицу; өрүһү туораа = переправиться через реку; 3) перен. разг. уклоняться= от чего-л., избегать чего-л.; эппиэтинэстэн туораа = уклониться от ответственности.