дьүһ. туохт., кэпс.
1. Туохха эмэ ыйана сылдьан икки өттүгэр эйэҥнээ, эйэҥнээн хамсаа. ☉ Повиснув на чём-л. свободно, двигаться, качаться из стороны в сторону, болтаться на чём-л.
Сэтэлээх билэр бэстилиэтэ — Мэлийээнэп куругар сарыы хааҕа тэйбэҥниир буолара. Е. Неймохов
[Аһыыр сиргэ] атаҕыҥ сиргэ тиийбэккэ тэйбэҥнии олорор буолара. А. Сыромятникова
Таба моонньугар муоҕунан бүөлүү анньыллыбыт чуораанчык тэйбэҥниир. СЮ ЫБ
2. Тугу эмэ бытааннык, уһаарбатык гынан, оҥорон, элбэхтэ төттөрү-таары сырыт, хаамп. ☉ Мешкая, без конца ходить взад-вперёд, туда-сюда
Томмот бэргэһэтин, үтүлүгүн тиэрбитэ, тэбээбитэ, куурда ыйаталаабыта буолан, оһох таһыгар балай эмэ тэйбэҥнээтэ. Софр. Данилов
«Хоноһобут хаска бүтэн кэлэрэ буолла?» — эмээхсин тугу эрэ астаары, оһоҕун аттыгар тэйбэҥнии сылдьан ыйытта. Е. Неймохов
Ыал ийэтэ күнү-күннээн кирдээх, сороҕор өссө алдьаммыт халаатынан баттаҕын тарааммакка, бүгүдьүүлээх тэйбэҥнээн тахсар буоллаҕына, оҕолоро ыраастык, дьып-дьап курдук туттан, таҥнан сылдьалларын кыайан ситиһиэ суоҕа. ФВН ТС

I
аат.
1. Уор-кылын, ис-иһиттэн уохтаах кыыһырыы; ис-иһиттэн кыыһырымтаҕай, куһаҕан, өһүргэс майгы. ☉ Ярость, злость, гнев
Ээ, дьэ киҥ да баар кырдьаҕаһа! Амма Аччыгыйа
Киҥэ тугунан диэлийэр. Р. Баҕатаайыскай
2. эргэр. Быһыы-майгы, майгы-сигили; бэрээдэк. ☉ Характер, нрав; поведение
Үтүө киҥ. ПЭК СЯЯ
Куһаҕан киҥнээх аҕабыыт дөйүҥү Сыҕаайап кинээс аньыытын этитэр. Амма Аччыгыйа
Баай Капитонов наһаа бардам, куһаҕан киҥнээх, таһыырдаах киһи этэ. М. Доҕордуурап
♦ Киҥин сиэппит — олус кыраттан да кыыһырар-тымтар. ☉ Чрезмерно раздражительный
Кэргэн дьахтар …… киҥин сиэппит баҕайы. М. Горькай (тылб.). Киҥҥин ыкка сиэт — сиэри таһынан кыыһырымтаҕай буол. ☉ Быть чрезмерно раздражительным, гневливым
[Эмээхсин] киҥин ыкка сиэппит. БТТ. Киҥ хаата — наһаа киҥнээх киһи. ☉ Чрезмерно вспыльчивый, гневливый человек
Киҥ хаатыттан аанньа киһи тахсыа суохтаах. Ф. Постников. Киҥэ алдьанар — улаханнык кыыһырар, куһаҕан майгыланар. ☉ Гневаться, раздражаться
Туоскун киҥэ биллэ алдьанан барда. Софр. Данилов
Эриҥ кымньыытын суохтааҥҥын, киҥиҥ алдьанар буоллаҕа дии. Ч. Айтматов (тылб.). Киҥэ киирдэ — кыыһырантымтан турда. ☉ Разгневаться, разозлиться
Тойоммут эмиэ киҥэ киирбит, сэрэниҥ. М. Доҕордуурап
Хобороос, киҥэ киирэн, …… кыыһы баттахтаабыта. А. Сыромятникова. Киҥэ холлор — бүтэйдии кыыһырар-тымтар; кыыһыран оргуйар. ☉ Быть охваченным глухой яростью; кипеть гневом, злостью
Эһэ киҥэ холунна. Суорун Омоллоон
Марба киҥэ холлон олорор. Күндэ. Ыт киҥэ киҥнээх — сиэрэ суох кыыһырымтаҕай. ☉ Чрезмерно раздражительный; яростный
Баай аймах бүтүннүүлэрэ ыт киҥэ киҥнээх буолаллар. М. Доҕордуурап
ср. др.-тюрк. хыҥ ‘враждебный, злобный, злой (о взгляде)’, тур. кин ‘ненависть, вражда, месть’
II
тыаһы үт. т. Чуолкайа суохтук, бүтэҥитик диэрийэн иһиллэр тыас. ☉ Звякающий с низким глухим раскатом звук
[Куба] Хоҥ-куҥ, киҥ-клии, Доҕоруом, кэлиий нии. Суорун Омоллоон
[Чуораанчык тыаһа] «киҥ-киҥкиҥ». Н. Тарабукин (тылб.)