злость, гнев; киҥэ алдьаммыт он в дурном расположении духа.

гнев; ярость; киҥ-хаан холунна его охватила (глухая) ярость; он кипит гневом.

I
аат.
1. Уор-кылын, ис-иһиттэн уохтаах кыыһырыы; ис-иһиттэн кыыһырымтаҕай, куһаҕан, өһүргэс майгы. ☉ Ярость, злость, гнев
Ээ, дьэ киҥ да баар кырдьаҕаһа! Амма Аччыгыйа
Киҥэ тугунан диэлийэр. Р. Баҕатаайыскай
2. эргэр. Быһыы-майгы, майгы-сигили; бэрээдэк. ☉ Характер, нрав; поведение
Үтүө киҥ. ПЭК СЯЯ
Куһаҕан киҥнээх аҕабыыт дөйүҥү Сыҕаайап кинээс аньыытын этитэр. Амма Аччыгыйа
Баай Капитонов наһаа бардам, куһаҕан киҥнээх, таһыырдаах киһи этэ. М. Доҕордуурап
♦ Киҥин сиэппит — олус кыраттан да кыыһырар-тымтар. ☉ Чрезмерно раздражительный
Кэргэн дьахтар …… киҥин сиэппит баҕайы. М. Горькай (тылб.). Киҥҥин ыкка сиэт — сиэри таһынан кыыһырымтаҕай буол. ☉ Быть чрезмерно раздражительным, гневливым
[Эмээхсин] киҥин ыкка сиэппит. БТТ. Киҥ хаата — наһаа киҥнээх киһи. ☉ Чрезмерно вспыльчивый, гневливый человек
Киҥ хаатыттан аанньа киһи тахсыа суохтаах. Ф. Постников. Киҥэ алдьанар — улаханнык кыыһырар, куһаҕан майгыланар. ☉ Гневаться, раздражаться
Туоскун киҥэ биллэ алдьанан барда. Софр. Данилов
Эриҥ кымньыытын суохтааҥҥын, киҥиҥ алдьанар буоллаҕа дии. Ч. Айтматов (тылб.). Киҥэ киирдэ — кыыһырантымтан турда. ☉ Разгневаться, разозлиться
Тойоммут эмиэ киҥэ киирбит, сэрэниҥ. М. Доҕордуурап
Хобороос, киҥэ киирэн, …… кыыһы баттахтаабыта. А. Сыромятникова. Киҥэ холлор — бүтэйдии кыыһырар-тымтар; кыыһыран оргуйар. ☉ Быть охваченным глухой яростью; кипеть гневом, злостью
Эһэ киҥэ холунна. Суорун Омоллоон
Марба киҥэ холлон олорор. Күндэ. Ыт киҥэ киҥнээх — сиэрэ суох кыыһырымтаҕай. ☉ Чрезмерно раздражительный; яростный
Баай аймах бүтүннүүлэрэ ыт киҥэ киҥнээх буолаллар. М. Доҕордуурап
ср. др.-тюрк. хыҥ ‘враждебный, злобный, злой (о взгляде)’, тур. кин ‘ненависть, вражда, месть’
II
тыаһы үт. т. Чуолкайа суохтук, бүтэҥитик диэрийэн иһиллэр тыас. ☉ Звякающий с низким глухим раскатом звук
[Куба] Хоҥ-куҥ, киҥ-клии, Доҕоруом, кэлиий нии. Суорун Омоллоон
[Чуораанчык тыаһа] «киҥ-киҥкиҥ». Н. Тарабукин (тылб.)

киҥэ-наара холунна (алдьанна) — ис-иһиттэн олус күүскэ кыыһырда. ☉ Его охватила глухая ярость; он кипит гневом
Бэрт кыраттан сылтаан кини киҥэ-наара холлуон сөп. Амма Аччыгыйа
Уол киҥэ-наара холлор буолла. Болот Боотур
Өндүрүйээн киҥэнаара алдьана сылдьар. Д. Таас

даҕ. Кыраттан да кыыһыран, киҥнэнэн кэлэр, кыра да дэҥи көрбөт. ☉ Раздражительный, вспыльчивый
Киҥ-татыа Кыыс оҕонон Уһук тускул туттум! П. Ойуунускай
Обоччо Мэхээлэ, табаҕа да суоҕуттан буолуо, киҥ-татыа. А. Сыромятникова
Киҥтатыа уолу нууччаларга илии-атах буоларга биэрэр. Н. Абыйчанин
◊ Киҥ-татыа буол — эмискэ кыыһырыгылый, кыйахан. ☉ Становиться раздраженным, вспыльчивым, горячим
[Таака] Сирэйэ-хараҕа турбут, киҥ-татыа буолбут. Р. Кулаковскай
Киһи киҥ-татыа буолан бараары гынна. Э. Соколов
Бурҕаачай Боскуо киҥ-татыа буолан, аймана түстэ. «ХС»

киҥэ-хаана алдьанна (холунна) — улаханнык абарда, уордайда, куһаҕан майгыланна. ☉ Сильно разгневаться, вскипеть яростью, стать злым, озлобиться
[Холуннарааччылары] Иһиттэхпинэ, Киҥим-хааным алдьанар. Күннүк Уурастыырап
Кэргэн-ханыы булбаккабын, Киҥим-хааным холунна. Суорун Омоллоон