чуочай диэнтэн көстө түһүү. Чомпой, хороох бэргэһэлээх Тоҕус буойун саллааттар Чурумчуку иннигэр Чуочас гына түстүлэр. Эллэй

чуочай диэнтэн хамс
көстүү. [Тугут] тэҥкэ харыйалар сөрүүн күлүктэринэн сүүрэн чуочалыйа турда. КФА СБ

чуочай диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Тугу эрэ сэһэргээн чубугураата, чуочаҥалаата, иннинэн, ойоҕоһунан буолбахтаата. Амма Аччыгыйа
Кини хаҥас өттүнэн Макар хаамансиимэн чуочаҥалыыр. А. Фёдоров

чуочай диэнтэн хамс
көстүү. Чугас дьиэлээх Ымыыбыт, Дуобат курдук чуочаһыйан, Аргыый хааман, тоҕо эрэ, Аҕатын саныы испитэ. Күннүк Уурастыырап
Тохсунньуттан даҕаны Дьулайбаппын букатын, Чулку сыыһа кэтэбин, Чуочаһыйа тэбэбин. П. Тобуруокап

быһ. солб. аат., кэпс., ахсарб. Итиччэ кыра. ☉ Такая малость, такой пустяк, такая ничтожность
Итиҥэйи кыайбаккын дуо?  [Чоочо:] Итиҥэй бэйэлээххинэн Иэскин сабаары Илдьэ да испитиҥ баар. А. Софронов
[Бастакы бөрө:] Доҕоччукпут сыыһа, Чуочайан-чаачайан, Тоҕо дьоҕуһай. Итиҥэйи үс гыннахха - этин-хаанын үллэрдэххэ Торҕоннообут кыыл тотуо суох, Аастыйбыт кыыл Астыныа суох. Н. Ефремов

сыһ. Хам хатан чуочайан кыччаан хаалбыт курдук. ☉ Так, чтобы казаться сухим, худым, тонким (о ком-чём-л.)
Хортуус бэргэһэлээх, чуочаччы бааммыт тирэҥсэ этэрбэстээх …… Уйбаан суруксут дьиэтигэр баран истэ. Суорун Омоллоон
Чооруос курдук чуочаччы таҥныбыт эдэр дьон, …… хаарыһынан баарыстанар мааны дьахталлар манна бааллара. И. Федосеев
Кус оҕолоро чуочаччы хатан хаалбыттар. С. Маисов

чуочай диэнтэн хамс
көстүү. Чооруос чуочарыйан тиийэн, тумсун дуомун хаарга батары баттаан, суухараны сулбу тардан ылла. Амма Аччыгыйа
Киһи тахсан, атыгар баран иһэн, …… биир сарыы этэрбэстээх эдэр оҕо хааман чуочарыйан иһэрин көрөн, тохтоото. Болот Боотур
Чооруос үөрэн, табыллан Чуочарыйа чонойдо, Дьукаах-доҕор булуллан Туораахтана ойдо. И. Эртюков

1. сыһ. Бэрдэ суохтук, кыһалҕалаахтык. ☉ В нужде, лишениях (быть, пребывать)
   Эмиэ бэйэм курдук эстибиттэри кытта эҥээрдэһэн, буорайбыттары кытта бодоруһан, муортуор с ы р ы т т ы м. Б о л о т Б о о т у р. Кинилэр аҕалара сэриигэ баран өлбүтэ, онон тулаайах хааланнар, муор-туор иитиллэн улааппыттара. В. Иванов
   Сыл аҥаарын кэриҥэ кэмҥэ түптээх үлэтэ суох муортуор сылдьыбыта. Тумарча
2. даҕ. суолт. Бэрдэ суох, кыһалҕалаах (олох). ☉ Полный лишений, убогий, обездоленный (о жизни)
   Сидоров кыра хатыҥыр баҕайы, сүрдээх хачаайы, сааһыттан лаппа аҕа көрүҥнээх, муор-туор олоххо буомурбута өтө көстөр, чуочайбыт кыра киһи. Н. Лугинов
   ♦ Муор-туор буол — санааҕа-онооҕо түс, туоххаһый. ☉ Попасть в сложное по ложение, растеряться, опешить
   Оҕолор, «идэһэтэ» суох хааланнар муор-туор буолаллар. Р. Кулаковскай
   Олохпут мөлтөөн муор-туор буолбут дьон мунньустан, сороҕор испиири кистээн атыылаан, сороҕор ону-маны оҥорон айахпытын ииттэн сылдьабыт. Н. Якутскай

дьүһ. туохт.
1. Кылгастык, лэппэччи кырылын (кыракый кыыс баттаҕын туһунан). ☉ Быть коротко подстриженным («под горшок» — обычно о маленьких девочках)
Улахан уҥуохтаах киһи эрбэйбит баттахтаах кыыс оҕону күөрэччи көтөҕөн ылан иэдэһиттэн убураата. Амма Аччыгыйа
Эрбэйбит баттахтаах, чуочайбыт саппыйаан этэрбэстээх кыыс бу этэ дуо? А. Фёдоров
Татыйаас быйыл сэттэтэ. Кугас баттаҕа эрбэйэн, эн иннигэр турдаҕына, хата киһиттэн итэҕэс санаабаккын. Дьүөгэ Ааныстыырап
2. Кылгастык быган үүн (кыра от-мас туһунан). ☉ Прорастая, едва выбиваться из-под земли, едва выступать над землёй (о низкорослом растении)
Харах ыларынан ханан да от-мас эрбэйбэт. Н. Кондаков
Ыраахтан төрүттээх Айанньыт да буолларгын, Уйадытаҕын — Ыарҕалаах талах Ортотугар Эрбэйэн турар Эргэ титирик Оҕотугар. В. Потапова
ср. кирг. эрбей ‘стать заметным глазу (о чём-л. маленьком)’, бур. эрбии ‘слабый; худой, тощий’