несов. чем кычыгырат, кылырҕат, чыҥырҕат, кычыгыраа, чыҥырҕаа; лязгать зубами тиискин кычыгырат.

тыаһы үт. туохт. Тылгын таҥалайгар таарыйан, кылгас-кылгас, арыттаах тыастары таһаар. ☉ Щёлкать языком, производя короткие, отрывистые звуки
Таҥалайдарыгар тылларын тамырҕатан саҥаран чыҥырҕаталлар. С. Руфов

1. сыһ.
2. Турар гына, сууллубат гына, хороччу. ☉ В стоячем положении, вертикально
   Өлбүтүҥ кэннэ хайа үрдүн хаһан туруору көмүөхтэрэ. Саха фольк. Үөл титирик тоһоҕо туруору анньыллан турара. Суорун Омоллоон
   Тоҥ луому ылан Туруору саайан чыҥырҕатта. С. Васильев
3. көсп. Көнөтүнэн, хайдах баарынан, аһаҕастык (тугу эмэ эт, кэпсээ). ☉ Прямо, открыто, откровенно (сказать кому-л. о чём-л.). Туруору эт
   □ [Өлөксөөс] барытын судургутук, туруору этэн кэбиһэр
   Эн онон сөп буолан хаалаҕын. А. Бэрияк
   [Оппуон оҕонньор:] Чэ бэйи, эн биһикки биир хааннаахсииннээх, уруулуу дьон быһыытынан туруору кэпсэтиэх. «ХС»
   3
   тура диэн курдук. [Күн Толомон Ньургустай Кулун Куллустууру] үс хонукка туруору хоруйан сууйда. ПЭК ОНЛЯ III
   Күн ахсын үлэлиир үлэтэ, Туруору саах күрдьэр буолбута. Эрилик Эристиин
   Норуот билэ дьонноро Тоҕуоруһан мустан Тоҕус хонук устата Туруору көрүлээн таҕыстылар. ТТИГ КХКК
4. даҕ. суолт.
5. Сытыары буолбатах, көнө. ☉ Стоячий, вертикальный. Туруору саҕа
   □ Туруору эркиннээх дьиэлэри тутар буолтар. Н. Габышев
   Туруору хайытыы утары уонна ойоҕос буолуон сөп. ННС ЧАа
   Бу сыыппаралары туруору килиэккэҕэ суруй. «ББ»
6. Дабайарга, ыттарга ыарахан, үрдүк, үөһэ өрө харбаспыт. ☉ Крутой, отвесный. Туруору сыыр
   □ [Микиитэ] бөдөҥ иирэлээх туруору арыыга таҕыста. Амма Аччыгыйа
   Маннык туруору хайаны Бастаан дабайар ыарахан. С. Тимофеев
7. көсп. Көнө, туох да улаҕалаах санаата суох, аһаҕас. ☉ Прямой, открытый, откровенный. Туруору киһи
   □ [Байбал уус] туруору киһи, таһыттан көрдөххө, курутуйбута, долгуйбута биллибэт. В. Яковлев
   Щуровы туруору сирэйдээҕин-харахтааҕын иһин Фома ытыктыы саныыра. М. Горькай (тылб.)
   ♦ Туруору сиэбит кэпс. — кими эмэ, туох эмэ үбүн-аһын, баайын туһанан бараабыт, эспит. ☉ Разорять кого-л., разрушать чьё-л. материальное благополучие.
   ◊ Туруору атах түөлбэ. — баҕана. ☉ Стояк. Дьиэ тутааччылар туруору атах оҥордулар. Туруору балаҕан көр балаҕан. Ыраахтан туруору балаҕан турара көстөр. Туруору оһох түөлбэ. — саха оһоҕо, көмүлүөк. ☉ Якутская печь, камелёк
   Сэллээн көрбөккө күнү быһа оттуллар туруору оһох суоһуттан муус түннүктэр суунан ньалҕарыһаллар. Г. Нынныров
   Туруору талкы — тобук талкы диэн курдук (көр талкы). Ортоку баҕанатыгар туруору талкытын, аан орон аттыгар сытыары талкытын уонна атах ороно ааттаахха сылгы төбөтө талкытын уурталаабыт. М. Доҕордуурап. Туруору тарт — сытар киһини атаҕар туруор. ☉ Поднять резким движением лежащего человека на ноги
   «Чэ, быраһаай!» — диэт, Тоня эмээхсини илиититтэн ылан туруору тарта. М. Доҕордуурап
   Туруору тартылар. Көрбүтүм. Ньиэмэстэр. Т. Сметанин
   Эһэтэ Утуйааны окумалыттан туруору тарта. «ХС». Туруору умнастаахтар бот. — хороччу үүнэр умнастаах үүнээйилэр. ☉ Растения с прямым стеблем
   Үүнээйилэр баһыйар үгүстэрэ туруору умнастаахтар. КВА Б. Туруору ый — саҥа ый үүнэригэр көнөтүк тахсар ый (саас эбэтэр сааһыары кыһын ичигэс, хахсаата суох, оттон күһүн эбэтэр күһүөрү кыһын тымныы, тыаллаах буоларын билгэтэ). ☉ Восходящий молодой месяц, у которого концы находятся на одной вертикальной линии (в начале весны или весной это предвещает тёплую, безветренную погоду, а в начале зимы или зимой — холодную ветреную)
   Халлааҥҥа туруору ый турарын көрдө. Н. Апросимов